Dersizle Forumları

Full Versiyon: iklim(basınç ve rüzgarlar-sıcaklık)
Şu anda tam olmayan bir veriyonu görüntülüyorsunuz. Tam versiyonu görmek için, buraya tıklayın
BASINÇ

Yerçekimi etkisi ile atmosferi oluşturan gazların belirli bir ağırlığı vardır. Bu ağırlığa atmosfer basıncı denir. Normal hava basıncı, 45º enlemlerinde, deniz seviyesinde, 15º sıcaklıkta ölçülen basınca denir. Normal hava basıncı 1013 milibar yada 760Hg/mm.

Basınç

Alçak Basınç Yüksek Basınç
(Siklon) (Antisiklon)



Basıncı Etkileyen Faktörler

Sıcaklık : (Termik kökenli basınçlardır) Ekvator- Termik alçak basınç,
Kutuplar-Termik yüksek basınç

Yükselti :Yükselti arttıkça basınç düşer

Yoğunluk :Yoğunluk arttıkça basınç artar

Yerçekimi :Kutuplara gidildikçe basınç artar

Mevsim :Sıcaklıktan dolayı basıncı etkiler

Dinamik Etmenler :Günlük hareketten dolayı dinamik basınçlar oluşur


Basınçların Özellikleri

Alçak Basınçlar

* Yükselici hava hareketi.
* Hava hareketi çevreden merkeze doğrudur.
* Hava, kapalı, rüzgarlı ve yağışlıdır.

Termik Alçak Basınç
Basınç düşük, sıcaklık yüksektir. Oluşum nedeni ısınmadır (Ekvator).


Dinamik Alçak Basınç
Oluşum nedeni dünyanın günlük hareketidir. Sıcaklığı düşürür, yağış yapar.


Yüksek Basınçlar

* Alçalıcı hava hareketi.
* Hava merkezden çevreye doğru.
* Hava, kurak, açık, güneşli, durgundur.

Termik Yüksek Basınç
Oluşum nedeni soğumadır. Sıcaklığı düşürür (Kutup).


Dinamik Yüksek Basınç
Ters Alizelerin 30º enlemlerinde sapmaya uğrayıp alçalması ile olur. Isıtıcı etki yapar.


RÜZGARLAR
Yüksek basınçtan, Alçak basınca olan hava akımına rüzgar denir. Rüzgar hızı Anemometre ile ölçülür.

Rüzgarların Özellikleri

Rüzgarın Hızı

a.Basınç Farkı: Hızı etkileyen temel faktördür. Basınç farkı ne kadar fazla ise hız o kadar artar.
b.Basınç Merkezlerinin Yakınlığı: Basınç merkezleri arası mesafe arttıkça rüzgarın şiddeti azalır. Mesafe azaldıkça şiddet artar.
c.Dünyanın Günlük Hareketi: Rüzgarın esiş yönünü etkileyerek hızlarını azaltır.
d.Yer şekilleri: Dağlık ve engebeli yerlerde sürtünme arttığından hız azalır. Denizlerde rüzgar hızı daha fazla olur.

Rüzgarın Yönü

Rüzgarlar estikleri yönlere göre isimlendirilir. (Batı rüzgarları).
* Bir bölgede rüzgarın en çok estiği yöne, hakim rüzgar yönü denir. Yer şekillerine bağlıdır.


Rüzgar Frekansı (Esme Sayısı)

* Bir yerde, rüzgarın esiş sıklığına denir.
* Rüzgarın esme süresinin oranı ile ifade edilir.
* Estiği yönleri belirten şekle “rüzgar gülü” denir.
Not: Bir yerin rüzgar gülünden, o yerin hakim rüzgar yönü ve yer şekillerinin uzanışı öğrenilir.


Rüzgarlar

Sürekli Rüzgarlar


Büyük basınç merkezleri arasında yıl boyunca eser.
1.Alizeler: DYB’dan TAB’a eserler (30º-0º).
Tarihte “Ticaret rüzgarları” denir. Kıtaların doğusuna yağış bırakırlar.
2.Batı Rüzgarları: 30º’den 60º’ye eserler. Orta kuşakta, karaların batı kıyılarına bol yağış getirirler. K.Batı Avrupa’nın ılıman okyanus iklimi bu sayede oluşur.
3.Kutup Rüzgarları: Kutuplardan 60º’ye eser. Soğuk ve kurutucu etki yapar.

Mevsimlik (Muson) Rüzgarları

Kıta ve okyanuslar arası mevsimlik ısınma farkından meydana gelir. Yazın karaya, kışın denize eser(Devirli rüzgarlarda denir,GD.Asya)
a.Yaz Musonu: Denizden karaya eser. Yamaç yağışları görülür (Bol yağış olur).
b.Kış Musonu: Karalardan denizlere doğru eser. Soğuk ve kurudur, yağış olmaz.


Yerel Rüzgarlar

Günlük ısınma farkları ile oluşur. Etki alanı dar, esiş süresi az olur.
a.Meltemler: Kara-Deniz, Dağ-Vadi.
b.Sıcak Yerel Rüzgarlar: Fön, Sirikko, Hamsin, Samyeli, Lodos.
c.Soğuk Yerel Rüzgarlar: Mistral, Bora, Poyraz, Karayel, Krivetz.

İKLİM
Geniş bir sahada, uzun yıllar (40,50 yıl) boyunca devam eden atmosfer olaylarının ortalamasına iklim denir.
İklimin insan ve çevre üzerindeki etkileri;
- İnsanların;
Yeryüzüne dağılışını
Ekonomik faaliyetlerini
Kültür faaliyetleri
- Endüstrinin dağılışını
- Konut tipini ve malzemesini
- Ulaşım, Turizm, Tarım, Tarım ürünleri çeşitliliği, Toprak oluşumu, Bitki örtüsü, Akarsu ve debileri, Hayvan türleri, dış kuvvetlerin etki alanları ve dağılımları, erozyonu, denizlerin tuzluluk oranını.
Hava Durumu
Dar bir sahada, kısa süre içerisinde görülen atmosfer olaylarına denir.
İklim ve Hava Durumunun karşılaştırılması;


İklim = Geniş alanlar H.D. = Dar sahaları
İklim = Uzun süreli H.D. = Günlük olayları
İklimde = Değişkenlik az H.D. = Değişkenlik fazla
İklim = Kurak, yağışlı, soğuk. H.D. = Güneşli, rüzgarlı, yağmurlu.

-Klimatoloji: Geniş sahalarda, uzun yıllar, devam eden atmosfer olaylarının ortalamalarını tespit ederek, iklim bölgelerini ve karakterlerini inceleyen bilim dalına denir.
-Meteoroloji: Dar sahalarda, kısa süreli atmosfer olaylarını inceleyen bilim dalına denir.
---ATMOSFER ve ÖZELLİKLERİ
Yerçekiminin etkisi ile iç içe katmanlardan meydana gelmiştir. Yoğunlukları farklıdır.
1. Troposfer: En alt tabakadır. Alt kısımlarında iklim olayları görülür. Gazların %75i buradadır.
- Azot %78, Oksijen %21, Diğer %1.
2. Stratosfer: Su buharı yoktur. İklim olayı görülmez ve sıcaklık değişimi yok gibidir (-45º). Yerçekimi azdır.,
3. Mezosfer (Şemosfer) : Hava hareketleri görülmez. İki tabaka arası Ozon tabakası vardır. (Ültraviyole ışınları burada tutulur).
4. İyonosfer: +250º kadardır. Radyo sinyallerini ileten katmandır.
5. Ekzosfer: En son ve en geniş katmandır.



Atmosferin Faydaları
İklim olayları meydana gelir.
Canlı yaşamı için gerekli gazları ihtiva eder.
Güneşten gelen zararlı ışınları tutar.
Dünyanın aşırı ısınıp-soğumasını önler.
Dünya ile birlikte dönerek, sürtünmeden oluşabilecek yanmayı önler.
Meteorların parçalanmasına neden olur.
Güneşin yansıma yapmasını sağlayarak, her yeri aydınlatır.
İKLİM ELEMANLARI
A. SICAKLIK
Güneş ışığı %100;
Bulut ve atmosferin etkisi ile % 25i uzaya,
% 25, gölge yerlerin aydınlatılması ve gökyüzünün maviliği,
% 15, Atmosferin emmesi ile ısınmasını sağlar,
% 35 yeryüzüne ulaşır (% 27si yeri ısıtır, % 8i yansır).
Sıcaklık Dağılışını Etkileyen Faktörler (Sıcaklık Etmenleri)
1. Güneş Işınlarının Geliş Açısı: Güneş ışınları dik gelirse ısınma fazla olur. Bu açıyı etkileyen faktörler;
a. Dünyanın Şekli ve Enlem: Ekvatordan Kutuplara gidildikçe açı daralır.
b. Yaşanan Mevsim: Eksen eğikliğine bağlı olarak, açı mevsime göre değişir.
c. Günün Saati: Sabah, öğle, akşam farklı açılar.
d. Bakı ve Eğim: Yer şekillerinin, dağların güneşe göre konumu açı üzerinde değişim yapar.
Bakı nın etkili olduğu yamaçlarda;
Sıcaklık daha fazladır,
Aynı tür bitkilerin olgunlaşama süresi daha kısadır,
Tarımın yükselti sınırı daha fazladır,
Daimi kar üst sınırı daha fazladır,
Orman üst sınırı daha yukarılara çıkar.
2. Güneş Işınlarının Atmosferde Aldığı Yol:
Yol uzadıkça enerji kaybı artar. Dik açı ile gelen yerlerde tutulma oranı azdır.
3. Güneşlenme Süresi:
Gündüz süresi uzun olduğunda sıcaklık değerleri yükselir. Günün en sıcak vakti öğleden sonradır.
4. Yükselti:
Troposferde, yerden yükseldikçe hava sıcaklığı her 200m’de 1º azalır. Bunun iki nedeni vardır;
Troposferin, yerden yansıyan ışınlar ile ısınması,
Havadaki ısıyı tutan nemin yeryüzüne yakın yerlerde yoğunlaşması.




Yükseltisi fazla olan bir yerde;
Sıcaklık daha azdır,
Ani sıcaklık değişimi görülür (Nem az)
Gün içerisinde sıcaklık daha fazla yükselir, fazla düşer,
İklim şartları karasallaşır, Bitki örtüsü cılızlaşır.
5. Kara ve Denizlerin Dağılışı:
Karalar, denizlere oranla daha fazla ve çabuk ısınır. Denizler daha az ve geç ısınır. Karaların ısınma ısısı denizlerden daha fazladır. Güneş ışınları karalar üzerinde 20 cm ile 1 m arasındaki bölüme kadar tesir ederken denizlerde güneş ışınları kırılmaya uğrayarak 200 m derinliğe kadar tesir eder. Bu durum sıcaklık değişimini yavaşlatır.
6. Nem Miktarı:
Sıcaklık farkını azaltır. Bulutlu günlerde sıcaklık değeri yüksektir. Deniz, vadi ve ovalarda sıcaklık kaybı az, dağlarda fazladır.
7.Okyanus Akıntıları:
Deniz ve Karalarda sıcaklık üzerinde etkilidirler.
a. Sıcak Okyanus Akıntıları:
Ekvator çevresinden kutuplara doğru olan akıntılardır.
- Gulf Stream: Meksika körfezinden doğar K.B.Avrupa’ya doğru gider (İngiltere, Almanya, Norveç). Termik Ekvatorun, yer Ekvatorundan sapmasına neden olur.
- Brezilya: Brezilya kıyılarından güneye doğru gider.
- Kuroşivo: Güney Çin denizinden, Japonya’nın güneyine gider.
- Alaska: ABD’nin Alaska kıyılarında görülür.
b. Soğuk Okyanus Akıntıları:
Kutup bölgelerinden Ekvatora doğru akarlar.
- Labrador: Grönland civarı Baffin Körfezinden doğar. Kanada’nın Labrador yarımadası boyunca sürüklediği sulardır. Kanada’nın doğu kıyılarında sıcaklığı düşürür.
- Kanarya: Afrika’nın K.Batı kıyılarında.
- Oyaşivo: Japonya’nın kuzey kıyılarında.
- Bengal: G.Batı Afrika kıyılarında görülür.
- Peru: G.Amerika’nın batı kıyılarında.
- Kaliforniya: K.Amerika’nın batı kıyıları.
8. Rüzgarlar:
Enlem-sıcaklık ilişkisinden ötürü Ekvatordan esen rüzgarlar sıcaklığı yükseltir. Kutuplardan esenler düşürür.
Deniz-Kara rüzgarları=Kışın ılıtıcı, yazın
serinletici,
Kara-Deniz rüzgarları=Kışın sıcaklığı düşürücü,
Yazın sıcaklığı yükseltici etki yapar.

9. Bitki Örtüsü:
Aslında bitki örtüsü sıcaklık ve yağışın bir sonucudur.
Bitki örtüsü, güneş ışınlarının bir kısmını emerek gündüz yerin fazla ısınmasını önler. Gece ise fazla soğumasını önler.











Referans URL