Dersizle Forumlarý

.a Hava Kirliliðinin Saðlýk Üzerine Etkileri

1950 lerden beri hava kirliliðinin insan saðlýðýna etkilerini gösteren kanýtlar vardýr. 1980 sonlarý 1990 larda ise yeni epidemiyolojik çalýþmalarla hava kirliliðinin saðlýða etkileri gösterilmiþtir. Bu çalýþmalar önce ABD ve Avrupa ülkelerinde yapýlmýþ, daha sonra pek çok ülkede de benzer çalýþmalar ile saðlýðýn olumsuz etkilendiði gözlenmiþtir. Bu çalýþmalarda ölümler, hastaneye baþvurular gibi saðlýk göstergeleri ile havadaki kirleticilerin konsantrasyonunun iliþkisi aranmýþ ve her ikisinin birlikte artýþ veya azalýþ gösterdiði belirlenmiþtir.



Hava kirleticilerindeki günlük artýþlar çeþitli akut saðlýk sorunlarýna neden olmaktadýr. Örneðin kirletici konsantrasyonunda artma astma ataklarýnda artýþa yol açmaktadýr. Kirleticilere uzun süreli maruz kalým ile saðlýkta kronik etkiler ortaya çýkmaktadýr. ABD ve Hollanda'da yapýlan çalýþmalarda hava kirliliði olan  bölgelerde  yaþayanlarýn ömrünün, kirliliðin olmadýðý bölgelerde yaþayanlara göre 1-2 yýl daha kýsa olduðu belirlenmiþtir. Yalnýzca geliþmekte olan ülkelerde havada bulunan partiküler madde ve kükürt dioksit  nedeniyle yýlda  500,000  kiþinin öldüðü tahmin edilmektedir.


Hava kirliliðinin saðlýk etkisi öksürük ve bronþitten, kalp hastalýðý ve akciðer kanserine kadar deðiþmektedir. Kirliliðin olumsuz etkileri saðlýklý kiþilerde bile gözlenmekle birlikte, bazý duyarlý gruplar daha kolay etkilenmekte ve daha ciddi sorunlar ortaya çýkmaktadýr (Tablo.2). Bu gruplardan biri yaþlýlardýr. Fizyolojik kapasitesi  ve fizyolojik savunma mekanizmasý fonksiyonlarýndaki azalma, kronik hastalýklardaki artma nedeniyle yaþlýlar normal popülasyondan daha duyarlýdýr, bu nedenle daha kolay etkilenmektedir. Küçük çocuklar savunma mekanizmasý geliþiminin tamamlanmamasý, vücut kitle birimi baþýna daha yüksek ventilasyon hýzlarý ve dýþ ortamla daha sýk temas nedeniyle daha fazla riske sahip diðer bir gruptur. Yaþ yapýsý yanýsýra hava yolunda daralmaya yol açan hastalýklar da kirleticilere duyarlýlýðý artýrmaktadýr. Yapýlan çalýþmalar kirlilik arttýkça astma ve kronik obstrüktif akciðer hastalýklarý (KOAH) gibi hastalýklarýn alevlenmelerinde  artýþ olduðunu göstermiþtir. Kalabalýk yaþam, yetersiz sanitasyon, beslenme yetersizliði gibi düþük yaþam standartlarý da duyarlýlýðý etkileyen faktörlerdendir. Bu koþullarda yaþayanlar enfeksiyon hastalýklarý sorunlarý ile karþý karþýyadýr ve yetersiz saðlýk hizmeti almaktadýrlar. Bu nedenle hava kirliliðinin sonuçlarýndan daha fazla etkilenilmektedir.



Tablo.2 Hava Kirliliði ve Risk Gruplarý

v            Bebekler ve geliþme çaðýndaki çocuklar

v            Gebe ve emzikli kadýnlar

v            Yaþlýlar

v            Kronik solunum ve dolaþým sistemi hastalýðý olanlar

v            Endüstriyel iþletmelerde çalýþanlar

v            Sigara kullananlar

v            Düþük sosyoekonomik grup içinde yer alanlar




Genel olarak havadaki kirleticilerin saðlýða etkileri þöyle toparlanabilir;

·        Solunum fonksiyonlarýnda bozulma

·        Solunum sistemi hastalýklarýnda artýþ

·        Kronik solunum sistemi  hastalýðý olan kiþilerin hastalýklarýnýn alevlenmesinde artýþ

·        Kronik kalp  hastalýðý olan kiþilerin hastalýklarýnýn alevlenmesinde artýþ

·        Kanser insidansýnda artýþ

·        Erken ölüm insidansýnda artýþ



Çevresel hava kirliliðinin toplum saðlýðý ile iliþkisi deðerlendirilirken yukarýda sýralanan doðrudan saðlýk etkilerinin yaný sýra içme ve sulama suyu kaynaklarýnýn, bitki örtüsünün zarar görmesi ve mikro klima deðiþiklikleri nedeniyle dolaylý etkilerini de göz önünde bulundurmak gereklidir. Tüm bunlarýn yaný sýra ortamýn nem oraný, sýcaklýk, sýcaklýk deðiþim hýzý, rüzgarlar ve benzeri etmenler de çevresel hava kirliliðinin saðlýk sonuçlarý üzerinde etkili olmaktadýr.



Ýnsan saðlýðýný etkileyen havadaki kirletici maddeler içinde yer alan ve hava kirliliði ölçümlerinde deðerlendirilen SO2 ve asýlý partiküler maddelerin etkileri ayrý ayrý gözden geçirilebilir. Tüm kirleticilerde olduðu gibi bunlarýn oluþturacaðý sorunun ciddiyeti iki faktöre baðlýdýr; kiþi bu maddelere ne miktarda ve ne kadar süre ile maruz kalmaktadýr.



Sülfürdioksit (SO2)



24 saatten kýsa süreli maruz kalýmda , inhalasyondan sonraki ilk bir kaç dakika içinde  akut yanýt oluþur. Etki solunum fonksiyonlarýnda deðiþme, hýrýltýlý solunum ve nefes darlýðý gibi semptomlarda artýþ þeklinde ortaya çýkar. Hem normal kiþiler hem de astmatik kiþiler etkilenir, ancak astmalýlar en duyarlý gruptur. 24 saatin üzerinde maruz kalýmda duyarlý hastalarda semptom alevlenmeleri görülür. Bu sürede yýllýk ortalama deðer 50 mg/m3 günlük deðer 125 mg/m3 ü geçmeyen düþük düzeylerdeki maruz kalýmda  bile  kalp ve solunum sistemi hastalýklarýna baðlý ölümlerde,tüm solunum yolu hastalýklarý  ve  KOAH nedenli hastane baþvurularýnda artýþlar  gözlenmiþtir.



Son çalýþmalar önemli saðlýk sorunu yaratacak etkilerin çok düþük düzeylerde bile gözlendiðini göstermiþtir. Bunlarýn sonuçlarýna göre önerilen SO 2 düzeyi 24 saat ortalamasý 125 mg/m3, yýllýk ortalamasý ise  50 mg/ m 3 olarak belirlenmiþtir. Ancak bu eþik deðerlerin altýnda bile saðlýk sorunlarýnýn görülebileceði akýlda tutulmalýdýr.



Asýlý partiküler madde (PM)



Saðlýk üzerine etkisi partikül büyüklüðü ve konsantrasyonuna baðlýdýr. PM10 (10 mm çapýndan küçük partiküller) ve PM2.5’un (2.5 mm çapýndan küçük partiküller) günlük dalgalanmalarýna göre saðlýk etkileri de deðiþir. Akut etkileri günlük mortalitede artýþa, solunum sistemi hastalýklarýnýn alevlenmesine, hastane baþvurularýnda artýþa, bronkodilatatör kullanýmý ve öksürük prevalansýnda artýþa, solunum fonksiyonlarýnda azalmaya yol açmaktadýr. Çok düþük deðerlerde bile (100 mg/m3den az) kýsa süreli maruz kalým saðlýðý etkilemektedir. PM'nin düþük deðerlerde uzun süreli etkileri de mortalite ve solunum sistemi hastalýklarýnda artýþ ve solunum fonksiyonlarýnda azalma gibi  kronik etkilere yol açmaktadýr.



Son zamanlarda yapýlan çalýþmalarda çok düþük düzeylerde bile saðlýk sorunlarýna neden olduðu belirlenmiþtir. Bu nedenle  hem  kýsa süreli hem de uzun süreli ortalama konsantrasyon için önerilen bir eþik deðer yoktur.



SO2 ve PM, diðer atýklara göre iki yönden farklýlýk göstermektedirler. Birincisi ülkemizde sadece bu iki maddenin ölçülüyor / izleniyor olmasý, diðeri ise termik santrallar için geliþtirilmiþ filtrasyon yöntemlerinin yine sadece bu iki maddeye özgü olmasýdýr. Diðer bir deyiþle bu iki maddenin dýþýndaki kirleticiler ne izlenmekte, ne de filtre edilmektedir. Oysa bu maddeler de insan ve çevre saðlýðý açýsýndan önemli etkilere sahiptirler. Ayrýca burada göz ardý edilmemesi gereken bir diðer nokta, tüm bu zararlý maddelerin birbirleriyle etkileþtikleri ve ortamda birlikte bulunduklarýnda zararlarýnýn arttýðýdýr. Dünya Saðlýk Örgütü’nün 1999 yýlýnda yayýmladýðý Hava Kalitesi Kýlavuzu’na göre bu maddeler ve zararlarý þöyle belirtilmektedir:



Azot oksitler (NOx)


Kýsa süreli maruziyet etkileri: Normal saðlýklý kiþiler, 4,700 mg/m3 (2.5 ppm) üzerinde bir konsantrasyona maruz kaldýklarýnda akciðer fonksiyonlarýnda bir azalma görülür. 560 mg/m3’e yaklaþýk 4 saat maruz kalýndýðýnda kronik obstrüktif akciðer hastalýðý olanlarýn solunum þikayetlerinin ortaya çýktýðý gösterilmiþtir. Ayný konsantrasyona 30-110 dk. maruz kalan astým hastalarýnda ise çeþitli yakýnmalar oluþmaktadýr.



Uzun süreli maruziyet etkileri: Akciðerlerde geri-dönüþlü ve geri-dönüþsüz birçok etkisi olduðu saptanmýþtýr. Akciðer dokusunda yapýsal deðiþikliklere yol açabilmekte ve amfizem benzeri bir tabloya neden olabilmektedir.Düþük seviyeli konsantrasyonlara uzun süre maruz kalýnmasý hücresel düzeyde deðiþikliklere yol açmaktadýr. Ayrýca bakteriyel ve viral enfeksiyonlara karþý direnci düþürmektedir. Yapýlan çalýþmalar uzun süre azotdioksite maruz kalan çocuklarýn solunum sistemi semptomlarýnda artýþ ve akciðer fonksiyonlarýnda azalýþ olduðunu göstermiþtir. Ancak eriþkinlerde benzer bir iliþki net olarak gösterilememiþtir.



Karbon monoksit (CO)


CO alveolar, kapiller ve plasental membranlardan hýzla geçer. Hemoglobine affinitesi oksijenden yaklaþýk 250 kat daha fazladýr ve hýzla hemoglobine baðlanarak karboksihemoglobini (COHb) oluþturur. Düþük konsantrasyonlarda hipoksiye baðlý belirtiler oluþurken, yüksek konsantrasyonlarda yaþamsal tehlikeler ortaya çýkar. Toksik etkileri öncelikle beyin, kalp, iskelet kasý ve fetüs gibi yüksek düzeyde oksijen kullanan organ ve dokularda oluþur.



Koroner arter hastalýðý olan hastalarda artmýþ COHb miktarýnýn, angina oluþum zamanýný kýsalttýðý, EKG deðiþiklikleri ve sol ventrikül iþlev bozukluklarýna neden olduðu gösterilmiþtir. Ayrýca sigara içme ile çevre ve iþyerinde CO maruziyetinin kardiyovasküler mortaliteyi artýrdýðý bilinmektedir.



Ozon (O3) ve diðer fotokimyasal oksidanlar


O3 toksisitesi kýsa dönemde akciðer fonksiyonlarýnda deðiþikliðe, solunum yollarýnda enflamasyona ve diðer bulgulara yol açmaktadýr. Bu etkiler 160 mg/m3’lük (0.08 ppm) bir konsantrasyona yaklaþýk 7 saat maruz kalan saðlýklý yetiþkinlerde görülmektedir. Çocuklar ise 2 saat boyunca 240 mg/m3 O3’e maruz kaldýklarýnda akciðer fonksiyonlarýnda azalma meydana gelmektedir. Ayrýca O3 maruziyetinin solunum sistemi yakýnmalarýna baðlý hastane baþvurularý ve astým hastalarýnýn yakýnmalarýnda artýþa yol açtýðý gösterilmiþtir.



alýntýdýr

Hava Kirliliðine Yol Açan Doðal Faktörler

a-Relief Faktörü

Bir yerleþim merkezinin kuruluþu yerinin topoðrafik birtakým özellikleri, oradaki hava kirliliðinin derecesini, kalýþ süresini etkilemektedir.
Relief, hava kirliliðini doðurucu bir faktör olmayýp, onun derecesini ve ortamýn kirli kalma süresini etkilemektedir.
Olumsuz relief þartlarý yanýnda, olumlu özelliklere sahip olan yerleþim merkezleri üzerindeki kirli hava, çoðu zaman hafif de olsa bir rüzgar vasýtasýyla kolayca daðýlabilmektedir.

b-Meteorolojik Faktörler

1-b-Basýnç þartlarý ve rüzgar
Yüksek basýnç þartlarýnýn olduðu bir alada hava, devamlý çökme eðilimi gösterir. Bu nedenle kirli hava, yükselme ve daðýlma þansý bulunmaz.
Alçak basýnç (Siklon)’larda ise, hava hareketi yükselici özellik gösterir. Türbülans ve konvektif harekete sahiptir. Kirli havayý Atmosferin üst katlarýna taþýyarak, yükseklerdeki rüzgarlarla daðýlmasýna neden olur.
Rüzgarýn varlýðý , kirli havanýn taþýnmasý ve bir yerlere sürüklenmesi demektir. Rüzgarýn sakin veya hafif olmasý ise, kirli havanýn olduðu yerde kalmasý demektir. Bu nedenle, rüzgara kapalý alanlar, kirliliðin en yoðun olduðu alanlar olarak karþýmýza çýkarlar.

2-b-Nem

Havadaki nemin kirlilik açýsýndan olumlu ve olumsuz yanlarý vardýr. Atmosferin alt katlarýnda su buharlarýnýn daha fazla olmasý, yere yakýn güneþ enerjisinin tutulmasýna ve dolayýsýyla daha fazla ýsýnmaya neden olmaktadýr. Havadaki kükürt dioksit konsantrasyonunun yoðun olduðu zaman içerisinde eðer, nisbi nem de çok yüksek ise, havadaki su buharý ile kükürt dioksit reaksiyona girerek sülfürik asit oluþur. Sülfürik asidin, insan saðlýðýna olan zararý ise bilinen bir gerçektir.

3-b-Sýcaklýk ve Ýnversion


Atmosferin normal seyri olarak, dikey yönde yerden yukarýya doðru gidildikçe sýcaklýk sürekli olarak azalmaktadýr. Bazý zamanlarda bunun aksine durum görülebilir. Ýþte bu gibi durumlarda sýcaklýk bir yerde artýp tekrar azalma gösteriyorsa bu olaya “Sýcaklýk Terselmesi” (Ýnversion) denilmektedir.
Hava kirliliði yönünden en tehlikeli olaný, sýcaklýk terselmesinin olduðu günlerdir. Ýnsanlar ve diðer canlýlar, bu kararlý durumun bozulmasýna kadar çökmüþ olan kirli havaya mahkûm olurlar.
Atmosferin normal seyri olan yükseklikle sýcaklýðýn azalmasý olayýna “Lapse-rate” denir. Kuvvetli adyebatik lapse-rate olayýnda havada dikine olarak kuvvetli hareketler vardýr. Bu kuvvetli kovektif hareket sayesinde havadaki kirleticiler de daðýlma þansý bulur ki, temiz hava için en uygun ortam da bu gibi olaylarýn olduðu zamana rastlamaktadýr.
Bazý durumlarda yükseldikçe sýcaklýkta herhangi bir deðiþme görülmez, iþte bu tür tabakalara “Ýzotermal Tabaka” denir.
Adyebatik lapse-rate olayý kuru ve yaþ olmak üzere iki þekilde görülür. Kuru adyebatik lapse-rate olduðu durumlarda hava nemce fakirdir ve her 100m. yükseldikçe sýcaklýk 0,98 C düþmektedir. Yaþ adyebatik lapse-rate durumunda ise, hava nemce doygun ve her 100m. yükselin dikçe sýcaklýk 0,65 C düþer. Dolayýsýyla , havanýn kararlý mý yoksa kararsýz mý olduðu, havada bulunan nem oranýna da baðlý bulunmaktadýr.





Hava Kirliliðini Önlemek Ýçin Alýnabilecek Tedbirler:


Sanayi tesislerinin bacalarýna filtre takýlmasý saðlanmalý,
Evleri ýsýtmak için yüksek kalorili kömürler kullanýlmalý, her yýl bacalar ve soba borularý temizlenmeli,
Pencere, kapý ve çatýlarýn izolasyonuna önem verilmeli,
Kullanýlan sobalarýn TSE belgeli olmasýna dikkat edilmeli,
Doðalgaz kullanýmý yaygýnlaþtýrýlarak, özendirilmeli,
Kalorisi düþük olan ve havayý daha çok kirleten kaçak kömür kullanýmý engellenmeli,
Kalorifer ve doðalgaz kazanlarýnýn periyodik olarak bakýmý yapýlmalý,
Kalorifercilerin ateþçi kurslarýna katýlýmý saðlanmalý,
Yeni yerleþim yerlerinde merkezi ýsýtma sistemleri kullanýlmalý,
Yeþil alanlar arttýrýlmalý, imar planlarýndaki hava kirliliðini azaltýcý tedbirler uygulamaya konulmalý,
Toplu taþým araçlarý yaygýnlaþtýrýlmalý,
Bütün bu etkenlerin yanýnda; atýklarýn uygun olmayan tesislerde yakýlarak bertaraf edilmesinin önlenmesi, sanayi tesisi yer seçiminin yerleþim alanlarý dýþýnda ve hakim rüzgarlar dikkate alýnarak yapýlmasý, imar planlarýnda bu alanlarýn çevresinde yapýlaþmalarýn önlenmesi ve araçlarýn egzoz emisyon ölçümlerinin periyodik olarak yapýlmasý saðlanmalý, bununla birlikte; alternatif enerji kullanan motorlu taþýtlar geliþtirilmeli ve özendirilmelidir. (LPG vb.)

alýntýdýr

teþekkürler kardþim saol emeðine saðlýk

rica ederim...

Atom ve hidrojen bombalarýnýn dayandýðý temel ve etkileri konulu dönem ödevi aldým.Dökümana ve power point sunuma ihtiyacým var.Þimdiden teþekkürler.

þimdilik böyle bir þey buldum...




alýntý...

Sunumada ihtiyacým var.Yinede teþekkürler...

ben bunlarý bulabildim iþine yarar mý?
kusura bakma sunum bulamýyorum ya...birde  TM öðrencisiyim..sayýsalcý arkadaþlar daha iyidir ama madem bulan yok ben bunlarý buldum...

HÝDROJEN BOMBASI

Hidrojen bombasý temelde nükleer füzyon reaksiyonuna dayanan ve çok yüksek tahrip gücüne sahip nükleer bir silahtýr. Füzyon reaksiyonunda küçük kütleli atom çekirdekleri birleþerek daha büyük çekirdekler oluþur ve bu sýrada çok büyük miktarda enerji açýða çýkar. Teorik olarak füzyon reaksiyonunda bütün elementlerin çekirdekleri gerekli sýcaklýk ve basýnç saðlandýðýnda birleþebilir. Ancak, en kolay füzyon reaksiyonu verebilen element hidrojendir. Hidrojen ve izotoplarý (döteryum ve trityum) yaklaþýk 100 milyon °C gibi çok yüksek bir sýcaklýkta füzyona uðrarlar. Bu sýcaklýða ulaþýlarak füzyonun baþlatýlmasý için ise atom bombasýna ihtiyaç vardýr.
Kýsacasý, hidrojen bombasýnýn patlatýlabilmesi için önce atom bombasýnýn patlatýlmasý gerekir.Bir hidrojen bombasý; ortada trityum ve döteryumdan oluþan füzyon yakýtý, bunun çevresinde fisyon patlayýcýlarý (atom bombasý), onunda çevresinde ise nötron yansýtýcý bir kabuktan oluþur. Öncelikle atom bombasý patlatýlýr. Bunun sonucunda oluþan sýcaklýk ve basýnç hidrojen bombasýnýn patlamasýný saðlar.
Hidrojen bombasýndan açýða çýkan enerji ayný aðýrlýktaki atom bombasýna göre yaklaþýk 1000 kat daha fazladýr. Hidrojen bombasýnýn gücünün daha iyi anlaþýlmasý için þu gerçek çok dikkat çekicidir; Bir tek hidrojen bombasýnýn patlama gücü, insanlýk tarihindeki bütün savaþlardaki tüm patlamalarýn gücünden daha fazladýr. Ýlk hidrojen bombasý 1952 yýlýnýn sonlarýnda büyük okyanustaki Marshall adalarýnda ABD tarafýndan denenmiþtir. O günden bugüne nükleer bomba denemeleri artarak devam etmiþtir. Ancak bu denemeler sonucunda açýða çýkan pek çok radyoaktif izotop ve ýþýnlar atmosferi ve çevreyi olumsuz etkilemiþtir. Ekolojik dengenin bozulmasýnda en büyük sebeplerden biri de nükleer bomba denemeleridir.






Atom bombasý - Atombombasý ve etkileri

Atombombasý,patlamanýn kontrolsüz çekirdek tepkimesi yoluyla saðlandýðý bomba modellerinden biridir...Çekirdek tepkimesi zincirleme ve çok çok hýzlý gerçekleþtiðinden dolayý ortaya çok büyük bir enerji açýða çýkar..Buda patlama ve beraberinde þok dalgasý yaratmaktadýr..


Fizyon tipi çekirdek tepkimesine dayalý atombombalarýnda yüksek zenginlikte Uranyum(235U) veya Plütonyum(239Pu)kullanýlýlýr...Günümüzde üretilen bombalar daha çok plütonyum içermektedir..Bu yüksek zenginlikte malzeme,zenginleþtirme tesislerinden veya nükleer reaktörlerden elde ediliyor..


Zincirleme çekirdek tepkimesinin gerçekleþmesi için,ortamýn kritik adý verilen seviyede veya üstünde olmasý gerekiyor...Bunun saðlanmasý için gereken þeyler belli miktarda kütle ve bu kütlenin de belli bir hacimde olmasýdýr...Bu gereken en az kütleye kritik kütle,hacime ise kritik hacim deniyor...Atom bombalarýna kritik kütle saðlanacak miktarda malzeme konur ama bu malzeme öyle bir daðýnýk yerleþtirilir ki,kritik hacim þartý saðlanamaz ve bu sayede bomba beklerken ya da taþýnýrken tamamen güvenli bir þekilde durur...


Atom bombasýnýn yapýmýnda en önemli problemlerden biri kullanýlacak olan bu malzemelerin eldesidir...235U tabiatta 238U'le birlikte çok az miktarda bulunur... Bombada kullanýlacak olan 235U’un saf olmasý gerekmektedir,bu nedenle 238U’dan ayrilmalýdýr...239Pu ise tabiatta bulunmaz,nükleer reaktörlerde 238U’dan elde edilmektedir...



Fizyonun baþlamasýný saðlayacak ilk nötronlarRa-Be gibi bir nötron kaynaðýndan elde edilir...Fizyon olayýnda bir atomun parçalanmasýndan 2 ya da 3 tane nötron açýða çýkmaktadýr...Eðer,ortam þartlarý elveriþliyse parçalanma sonrasýnda oluþan nötronlarýn da,baþka atomlarý parçalamalarýyla fizyon reaksiyonu zincirleme olarak devam eder...Zincir reaksiyonunun kendiliðinden ilerlemesi için gerekli þartlar ise açýða çýkan nötronlarýn kaybolmadan yeni parçalanmalarý saðlamasýdýr... Nötronlarýn kaybolmasý; ya ortamda bulunan safsýzlýklar(238U gibi)tarafýndan soðurulmasý ile ya da çeþitli çarpýþmalar sonucunda nükleer patlayýcý içinden çýkýp gitmesiyle olur...Dolayýsýyla,atom bombasý yapýmýnda dikkat edilmesi gereken en önemli noktalardan bir diðeri nötron kayýplarýný en aza indirmektir...



Bir nötronun bir atom çekirdeðine çarpmasý her zaman fizyon ile sonuçlanmamaktadýr...Bazan çekirdek nötronu yuttuðu halde bölünmeyebilmektedir... Bazan da nötron çekirdek tarafýndan yansýtýlabilir...Bu çarpýþmalar sonrasýnda ortamda dolaþan nötron bir miktar enerjisini kaybederek yavaþlar ve fizyon yapma gücü artar.Önemli olan bu nötronun nükleer patlayýcý içinden kaçmadan fizyon yapýncaya kadar dolaþmasýdýr...Bunun içinse kullanýlan patlayýcý maddenin bu dolaþmaya elveriþli büyüklükte olmasý gerekmektedir...Ýçerisinde baþlatýlan fizyon reaksiyonun kendi kendine sürebileceði minimum nükleer patlayýcý kütlesine kritik kütle denir.



Atombombasý merkezde uranyum ya da plutonyumdan oluþan bir öze sahiptir..Nükleer patlamanýn olmasý için ise bu özün kritik kütleden büyük olmasi gerekmektedir..Mamafih,kritik kütlenin üzerindeki maddenin kendiliðinden patlama ihtimali vardýr..Bu yüzden patlayýcý madde özü,bombaya çesitli parçalar halinde yerleþtirilmelidir..Bomba ateþleneceði zaman bu parçalar bir araya gelip bir küre oluþturmalýdýr..Bu parçalarýn küre þeklinde birleþmelerini saðlamak için ise Trinitrotoluen (TNT, dinamit) kullanýlýr..Önce TNT patlatýlýr..Bu patlama sonucunda nükleer kütle bir araya gelir ve asýl patlama gerçekleþir..



Atom bombasý ile ilgili ilk çalýþma Robert J. Oppenheimer öncülüðünde 1942 yýlýnýn sonlarýna doðru baþlamýþtýr...New Mexico Eyaletinin Los Alamos isimli bölgesinde bir “beyin takýmý” ile baþlayan çalýþmalar yaklaþýk 3 yýl sonra neticesini verdi..Atom bombasýnýn ilk denemesi 16 Temmuz 1945günü Meksika sýnýrýna yakýn bir çölde (Alamogordo) gerçekleþtirilmiþtir...Patlamanýn þiddeti beklenenden çok fazla olmuþtu..Yaklaþýk 20.000 ton TNT’nin patlamasýna eþit bir etki gözlendi..Elde edilen bu baþarý üzerine atom bombasýnýn Japonya’nýn iki önemli þehrinde kullanýlmasý kararlaþtýrýldý...



6 Aðustos 1945 sabahý ilk atom bombasý “Enola Gay” isimli bir bombardýman uçaðý ile Hiroþima’ya atýldý..Saniyenin onbinde biri kadar kýsa bir zamanda gerçekleþen patlamanýn ilk etkisi gözleri kör eden bir ýþýktý..Ardýndan gelen 300.000 °C’lik ýsý etkisi ise yaklaþýk 3 km çapýndaki her þeyin yanmasýný saðladý..Daha sonra ise patlamanýn etkisiyle baþlayan ve saatte 1800 km ile esen alev rüzgarý çevredeki her yükseltiyi dümdüz etti..Ama asýl kalýcý etkiyi patlamadan bir kaç dakika sonra baþlayan bir yaðmur gerçekleþtirdi..Yaðmurla tüm radyoaktif serpinti bölgeye inmiþ oldu.. Saniyelerle ölçülebilecek bir zaman dilimi içerisinde Hiroþimayi yok eden bu korkunç bombanýn bilançosu yaklaþýk 80.000 ölü ve 100.000 yaralý olarak tespit edildi..



9 Aðustos 1945 günü ise 2.atom bombasý Nagazaki'ye atýldý. Bu þehirdeki insanlarýn daha önceden uyarýlmasý buradaki ölümlerin daha az olmasýný saðladý..Fakat,her iki þehirde de radyasyondan kaynaklanan ölümler 15 Agustos 1945’ten sonra görülmeye baþlandý... Gönüllü olarak kurtarma çalýþmalarýna katýlan ya da akraba ve dostlarýný harabeler içinde arayan bir çok insan farkýnda olmadan yüksek miktarda radyasyon aldýlar.. Radyasyondan kaynaklanan ölümler, bombanýn patladýðý anda meydana gelen þok,ýsý ve yýkým etkisiyle gerçekleþen ölümlerden kat kat fazla olmuþtur. Bu sonuç; atom bombasýnýn insanlýk için ne denli tehlikeli bir silah olduðunu ortaya koymuþtur..

Atombombasý,patlamanýn kontrolsüz çekirdek tepkimesi yoluyla saðlandýðý bomba modellerinden biridir...Çekirdek tepkimesi zincirleme ve çok çok hýzlý gerçekleþtiðinden dolayý ortaya çok büyük bir enerji açýða çýkar..Buda patlama ve beraberinde þok dalgasý yaratmaktadýr..


Fizyon tipi çekirdek tepkimesine dayalý atombombalarýnda yüksek zenginlikte Uranyum(235U) veya Plütonyum(239Pu)kullanýlýlýr...Günümüzde üretilen bombalar daha çok plütonyum içermektedir..Bu yüksek zenginlikte malzeme,zenginleþtirme tesislerinden veya nükleer reaktörlerden elde ediliyor..


Zincirleme çekirdek tepkimesinin gerçekleþmesi için,ortamýn kritik adý verilen seviyede veya üstünde olmasý gerekiyor...Bunun saðlanmasý için gereken þeyler belli miktarda kütle ve bu kütlenin de belli bir hacimde olmasýdýr...Bu gereken en az kütleye kritik kütle,hacime ise kritik hacim deniyor...Atom bombalarýna kritik kütle saðlanacak miktarda malzeme konur ama bu malzeme öyle bir daðýnýk yerleþtirilir ki,kritik hacim þartý saðlanamaz ve bu sayede bomba beklerken ya da taþýnýrken tamamen güvenli bir þekilde durur...


Atom bombasýnýn yapýmýnda en önemli problemlerden biri kullanýlacak olan bu malzemelerin eldesidir...235U tabiatta 238U'le birlikte çok az miktarda bulunur... Bombada kullanýlacak olan 235U’un saf olmasý gerekmektedir,bu nedenle 238U’dan ayrilmalýdýr...239Pu ise tabiatta bulunmaz,nükleer reaktörlerde 238U’dan elde edilmektedir...



Fizyonun baþlamasýný saðlayacak ilk nötronlarRa-Be gibi bir nötron kaynaðýndan elde edilir...Fizyon olayýnda bir atomun parçalanmasýndan 2 ya da 3 tane nötron açýða çýkmaktadýr...Eðer,ortam þartlarý elveriþliyse parçalanma sonrasýnda oluþan nötronlarýn da,baþka atomlarý parçalamalarýyla fizyon reaksiyonu zincirleme olarak devam eder...Zincir reaksiyonunun kendiliðinden ilerlemesi için gerekli þartlar ise açýða çýkan nötronlarýn kaybolmadan yeni parçalanmalarý saðlamasýdýr... Nötronlarýn kaybolmasý; ya ortamda bulunan safsýzlýklar(238U gibi)tarafýndan soðurulmasý ile ya da çeþitli çarpýþmalar sonucunda nükleer patlayýcý içinden çýkýp gitmesiyle olur...Dolayýsýyla,atom bombasý yapýmýnda dikkat edilmesi gereken en önemli noktalardan bir diðeri nötron kayýplarýný en aza indirmektir...



Bir nötronun bir atom çekirdeðine çarpmasý her zaman fizyon ile sonuçlanmamaktadýr...Bazan çekirdek nötronu yuttuðu halde bölünmeyebilmektedir... Bazan da nötron çekirdek tarafýndan yansýtýlabilir...Bu çarpýþmalar sonrasýnda ortamda dolaþan nötron bir miktar enerjisini kaybederek yavaþlar ve fizyon yapma gücü artar.Önemli olan bu nötronun nükleer patlayýcý içinden kaçmadan fizyon yapýncaya kadar dolaþmasýdýr...Bunun içinse kullanýlan patlayýcý maddenin bu dolaþmaya elveriþli büyüklükte olmasý gerekmektedir...Ýçerisinde baþlatýlan fizyon reaksiyonun kendi kendine sürebileceði minimum nükleer patlayýcý kütlesine kritik kütle denir.



Atombombasý merkezde uranyum ya da plutonyumdan oluþan bir öze sahiptir..Nükleer patlamanýn olmasý için ise bu özün kritik kütleden büyük olmasi gerekmektedir..Mamafih,kritik kütlenin üzerindeki maddenin kendiliðinden patlama ihtimali vardýr..Bu yüzden patlayýcý madde özü,bombaya çesitli parçalar halinde yerleþtirilmelidir..Bomba ateþleneceði zaman bu parçalar bir araya gelip bir küre oluþturmalýdýr..Bu parçalarýn küre þeklinde birleþmelerini saðlamak için ise Trinitrotoluen (TNT, dinamit) kullanýlýr..Önce TNT patlatýlýr..Bu patlama sonucunda nükleer kütle bir araya gelir ve asýl patlama gerçekleþir..



Atom bombasý ile ilgili ilk çalýþma Robert J. Oppenheimer öncülüðünde 1942 yýlýnýn sonlarýna doðru baþlamýþtýr...New Mexico Eyaletinin Los Alamos isimli bölgesinde bir “beyin takýmý” ile baþlayan çalýþmalar yaklaþýk 3 yýl sonra neticesini verdi..Atom bombasýnýn ilk denemesi 16 Temmuz 1945günü Meksika sýnýrýna yakýn bir çölde (Alamogordo) gerçekleþtirilmiþtir...Patlamanýn þiddeti beklenenden çok fazla olmuþtu..Yaklaþýk 20.000 ton TNT’nin patlamasýna eþit bir etki gözlendi..Elde edilen bu baþarý üzerine atom bombasýnýn Japonya’nýn iki önemli þehrinde kullanýlmasý kararlaþtýrýldý...



6 Aðustos 1945 sabahý ilk atom bombasý “Enola Gay” isimli bir bombardýman uçaðý ile Hiroþima’ya atýldý..Saniyenin onbinde biri kadar kýsa bir zamanda gerçekleþen patlamanýn ilk etkisi gözleri kör eden bir ýþýktý..Ardýndan gelen 300.000 °C’lik ýsý etkisi ise yaklaþýk 3 km çapýndaki her þeyin yanmasýný saðladý..Daha sonra ise patlamanýn etkisiyle baþlayan ve saatte 1800 km ile esen alev rüzgarý çevredeki her yükseltiyi dümdüz etti..Ama asýl kalýcý etkiyi patlamadan bir kaç dakika sonra baþlayan bir yaðmur gerçekleþtirdi..Yaðmurla tüm radyoaktif serpinti bölgeye inmiþ oldu.. Saniyelerle ölçülebilecek bir zaman dilimi içerisinde Hiroþimayi yok eden bu korkunç bombanýn bilançosu yaklaþýk 80.000 ölü ve 100.000 yaralý olarak tespit edildi..



9 Aðustos 1945 günü ise 2.atom bombasý Nagazaki'ye atýldý. Bu þehirdeki insanlarýn daha önceden uyarýlmasý buradaki ölümlerin daha az olmasýný saðladý..Fakat,her iki þehirde de radyasyondan kaynaklanan ölümler 15 Agustos 1945’ten sonra görülmeye baþlandý... Gönüllü olarak kurtarma çalýþmalarýna katýlan ya da akraba ve dostlarýný harabeler içinde arayan bir çok insan farkýnda olmadan yüksek miktarda radyasyon aldýlar.. Radyasyondan kaynaklanan ölümler, bombanýn patladýðý anda meydana gelen þok,ýsý ve yýkým etkisiyle gerçekleþen ölümlerden kat kat fazla olmuþtur. Bu sonuç; atom bombasýnýn insanlýk için ne denli tehlikeli bir silah olduðunu ortaya koymuþtur..

Teþekkür ederim saðolun...

merhaba beyler bnde yeniyim kimyasal hesaplamalar ile ilgili bir powerpoint sunusu bulmam gerekiyor.yardýmlarýnýzý bekliyorum