Dersizle Forumlarý

arkadaþlar bilim adamý olan Faraday hakkýnda geniþ bir döküman arýyorum.

kimdir?
ne yapmýþ ?
vs.vs.

sitenizde aradým fakat yeterli bir bilgi bulamadým.elinde olan veya paylaþmak isteyenler olursa bekliyorum.þimdiden herkeze teþekkür ederim.kolay gelsin.
çok þeyh istedim sizden biliyorum ama
Not::kaynakta olursa yanýnda ii olur

oy oy oy sen istersinde ben bulmaz mýyým?


Davy' nin en büyük buluþu: Michael FARADAY (1791-1867)

Ýngilizler, Faraday’ý iþte böylesi bir "buluþ" olarak anýyorlar. Oldukça “metalik” bir anlatým. Ama olsun. Faraday’ý küçümsemiyorlar aslýnda.

Faraday , Humpry Davy' nin asistanýydý; Davy’nin ölümünden sonra da onun yerine Kraliyet Enstitüsü’nün laboratuvar þefi oldu. Davy, elektrolizle bir çok elementi bileþiklerinden ayýrmayý baþarmýþtý. Faraday, "Davy' nin en büyük buluþu olarak anýlýr". O, fizik ve kimya bilimine elektrolizle ilgili olarak düzenli çalýþmalar yaptý.

J.Bernal, onu “19. yüzyýlýn en büyük fizikçisi ve büyük bir olasýlýkla tüm fizik tarihi boyunca gelmiþ geçmiþ en büyük deneysel fizikçi” olarak niteler.

Einstein, onu Galile ve Newton ile kýyaslar. Faraday,yoksul bir ailenin çocuðu olarak dünyaya geldi. Hemen hiç öðrenim olanaðý bulamadýðý halde, dünyanýn en seçkin deneysel araþtýrmacýlarýndan biri oldu. Çocukluðunu bir kitapçýda çýraklýk(ciltçilik) yaparak geçirdi. Kitaplar arasýnda bilime iliþkin olanlara özel bir ilgi gösterir, bunlarý giderek artan bir ölçüde okuyarak kendini yetiþtirmeye çalýþtý.Faraday'ýn bilim yaþamýna katýlmasý rastlantý sonucunda oldu: Bir gün Sir Humphry Davy'nin Kraliyet Enstitüsündeki konferansýna gitti. Davy'nin dikkatini çekti ve onun laboratuar asistaný oldu.

Ýlk çalýþmalarýný analitik kimya alanýnda gerçekleþtiren Faraday, 1820'de Oersted’in elektromanyetizma ilkesini bulmasýndan sonra bu konuyla ilgilenmeye baþlamýþtý. Bir yýl süren deneylerin sonunda içinden elektrik akýmý geçen bir temlin tek bir manyetik kutup çevresinde serbestçe dönmeye býrakýlmasý durumunda akýmýn sürdügü müddetçe bu hareketin de süreceðini kanýtlayan Faraday böylece elektrik motorunun temelinde yatan ilkeyi, yani elektrik kuvvetinin mekanik kuvvete dörnüþtürülmesi ilkesini bulmuþtu.

Bu buluþ elektriði o sýralarda baþlangýç aþamasýnda olan mekanik-endüstriyel devrimin belli baþlý öðelerinden biri yapacaktý.

Bunu izleyen yýllar içinde manyetizmi elektriðie dönüþtürme giriþimlerini baþlattý. 1831'de bir elektrik devresinin ve buna eþlik eden elekromanyetik alanýn oluþturulmasý ya da bozulmasýyla elekrik akýmlarýnýn ortaya çýkabileceðini, yani elektromanyetik indiküsiyon ilkesini bulduðunu açýkladý. Bundan birkaç hafta sonra manyetizmin elektriðie dönüþtürülmesi için gerekli olan koþullarý da saptadý ve bir mýknatýsý bir bobinin içinde sürekli oynatarak telin içinde bir akým oluþturmayý baþardý Bugün elektir gücü endüstirisinin temelinde yatan bu buluþla birlikte ilk elektrik üreteci(jeneratör) yapýlmýþ oluyordu (MÇÖF s: 326)

Faraday'ýn en önemli buluþu, "elektromanyetik indüksiyon" denen olaydý. Oersted'in 1820'deki bir akýmýn magnetik etkisiyle ilgili buluþu biliyordu. O, ayný iliþkiye ters öyönden baktý, mýknatýsla elektrik akýmý üretme düþüncesi üzerinde durdu.On yýl süren deneylerden sonra 1831'de sonuca ulaþtý.ama keþfettiði olayý açýklýða kavuþturmak için araþtýrmalarýný bir süre daha sürdürdü.Faraday buluþunu basit bir deneyle þöyle kanýtlamýþtý: Silindir biçimindeki bir karton üzerine bakýr teli bir bobin þeklinde sardý.Tellerin uçlarýný üretilen akýmý ölçmek için bir galvanometreye baðladý. Bobin içine mýknatýssý yaklaþtýrýp uzaklaþtýrdýðýnda galvanometreden akým geçtiðini gördü.Bir mýknatýsýn hareketi ile elektrik enerjisinin üretilmesi, mekanik enerjinin elektrik enerjisine dönüþtürtebileceðini gösterdi. Faraday'ýn katýksýz bilim tutkusuyla sürdürdüðü deneylerden uygulama deðeri büyük ve modern endüstrinin temelini oluþturan mekanik elektrik üretimi ve dinamo sistemi doðmuþtur.Öte yandan elektrik enerjisinin mekanik iþe dönüþtürülebilmesiyle de elektrik motorlarýnýn ve tren, tramvay, asansör ve benzeri elektrikli taþýt araçlarýnýn yapýmý olanaklý olmuþtur.

Faraday, buluþunu baþka bir gözlemden yararlanarak açýklamaya çalýþtý: Üstünde demir tozlarý bulunan bir kâðýdý bir mýknatýs üzerinde tuttuðumuzda, tozlarýn þekilde görüldüðü gibi çizgiler oluþturduðunu görürüz.

Faraday, bu çizgilere “manyetik kuvvet çizgileri” adýný verir. Ona göre b çizgiler, mýknatýsýn çevresindeki manyetik alaný temsil etmekte, yönleri de manyetik alanýn yönünü göstermektedir. Faraday, mýknatýsýn hareketi ile bobinde akýmýn meydana gelmesini, bobinin oluþturduðu devrenin, mýknatýsý çevreleyen manyetik kuvvet çizgilerini kesmesine baðlýyordu. Baþka bir deyiþle, mýknatýsýn bobin içindeki hareketiyle elektirk akýmýnýn meydana geliþi, manyetik kuvvet çizgilerinin iletken devreyi bir tür taramasýndan ileri geliyordu.

Faraday’ýn bu açýklamasý matematiksel olarak daha kesin bir biçimde ifade edilebilirdi. Ne var ki, o bir matematikçi deðildi. Kuramýn matematiksel ifadesi James Clerk Maxwell’in elinde gerçekliþti. Faraday’ýn deney sonuçlarý üzerinde çalýþan Maxwell “Faraday’ýn Kuvvet Çizgileri” baþlýðýný taþýyan bir çalýþmasýnda (1856), onun fikirlerinin matematiksel terimlerle nasýl ifade edilebileceðini gösterdi.

Maxwell’in daha sonra geliþtirdiði elektro-manyetik teori de geniþ ölçüde Faraday’ýn ulaþtýðý sonuçlara dayanýr. Bu kurama göre, tüm uzay ýþýk dalgalarýnýn geçiþini saðlayan bir ortamla doludur. Iþýk dalgalarýnýn geçiþi, bu ortamdan bir enerjinin geçiþi deektir. Enerji, ortamýn bir bölümünden bir baþka bölümüne geçerken deðiþik olarak kinetik ve potansiyel enerji biçimleri alýr. Þöyle ki, manyetik alandaki bir deðiþiklik “esir” denen ortamda elektriðin yer deðiþimine yol açar ve bu potansiyel enerji saðlar. Yer deðiþiminin yeniden eski haline gelmesi bir manyetik alan yaratýr, bu da kinetik enerji saðlar. Bu alan tekrar elektrik yer deðiþimine yol açar, .. ve bu döngüsel hareket sürüp gider. Böylece meydana gelen “elektromanyetik” dalga birbiriyle deðiþen manyetik ve elektrik alanlarýndan ibarettir.Elektrik ve manyetiðin temel yasalarýný matematiksel denklemlerle anlatan Maxwell, elektromanyetik dalgalarýn hýzýnýn ýþýk hýzýna denk olduðunu göstermekle, ayný zamanda, ýþýðýn elektromanyetik nitelikte olabileceði düþüncesine yol açar ve o zamana dek ayrý olan optik, elektrik ve mýknatýs bilimlerinin birleþme olanýný getirir.

Maxwell’in teorik düzeyde matematiksel olarak ulaþtýðý bu sonucu 1887'de Alman bilim adamý Hertz deneysel olarak kanýtladý. Hertz’in elektrik kaynaklarýndan elde ettiði dalgalar Maxwell teorisinde öngörülen dalgayla ayný olduktan baþka, ýþýk dalgalarýnýn da tüm özelliklerini taþýyordu. Bunlar, gerçekten þimdi radyo dalgasý denilen dalga uzunluðu çok kýsa dalgalardý. Ýþte modern radyo-yayýn tekniði dediðimiz son derece ileri bir düzeye eriþmiþ olan karmaþýk endüstrinin temeli Faraday, Maxwell ve Hertz’in bilimsel çalýþmalarýnda yatmaktadýr.

Hertz daha da ileri giderek, Maxwell’in elektromanyetik yasalarýnýn elektrikle mýknatýs arasýnda bir simetri içerdiðini gösterir. Elektrik kuvvet alanýnda bir deðiþiklik manyetik kuvvetlerin ortaya çýkmasýna, manyetik kuvvet alanýnda bir deðiþiklik elektriksel kuvvetlerin ortaya çýkmasýna yol açar. Üstelik, deðiþikliði yeni kuvvetlere baðlayan matematiksel yasalar her iki halde de özdeþtir. Hertz’in bu buluþu, elektrik ve mýknatýs kavramlarýnýn aydýnlýk kazanmasýnda çok yararlý olmuþtur. 1897'de elektronun bulunmasýyla modern elektrik teorisinin esaslarýnýn kurulmasý tamamlanmýþ oldu.

KAYNAK

(C.Yýldýrým, Bilim Tarihi s:156-157)

kaynak TÜBÝTAK(bilim ve teknik dergisi)

. Yüzyilin Iki Büyük Adami: Faraday ve Maxwell

19. yüzyil özellikle elektrik dalinda büyük katkilarda bulunmus iki büyük bilim adami yetistirmistir. Bunlar tam anlami ile deneyci bir bilim adami olan Michael Faraday (1791-1876) ile elektromagnetik kuramiin kurucusu olan James Clerk Maxwell (1821-1879)'dir.
On çocuklu bir demirci ailesinden gelen Faraday, okuma yazma ögrenmenin ötesine geçmeyen bir egitimden sonra bir ciltçinin yaninda çirak olarak çalismaya basladi. Çalistigi iste kitaplarla hasir nesir olabilme firsatini bulan Faraday, elektrik ve kimya konularindaki bilgisini çiraklik yaptigi süre içinde okudugu kitaplardan edindi. 1812 yilinda dükkana gelen bir müsterinin verdigi davetiye ile, o zaman önemli bir üne sahip olan Humphry Davy'nin konferanslarini izleme firsatini buldu. Bu konferanslarda tuttugu notlari ciltleyip Davy'ye yollayinca, Davy bundan çok etkilendi ve Faraday'i yanina asistan olarak aldi. Bir süre sonra Davy ile beraber Avrupa turuna çikip Volta, Ampere, Arago, Gay-Lussac, Biot, Humboldt gibi o zamanin ünlü bilim adamlarini taniyabilmek firsatini buldu.

Avrupa yolculugu sirasinda Faraday'i en çok huzursuz eden olay Davy'nin karisinin kendisine asagilayici bir biçimde usak muamelesi etmesi olmustu. Yavas yavas Faraday'in Davy'den daha yetenekli yönlerinin ortaya çikmasi da Davy'yi huzursuz etmekteydi. Davy'nin kiskançligi iki adamin aralarini açti ve bir süre sonra Faraday ayrilarak bagimsiz çalismaya basladi. Ayrilistan sonra Davy her firsatta Faraday'a karsi insafsiz kiskançlik saldirilarini sürdürmekten kendini alamamistir.

1820 yilinda, daha Faraday Davy ile beraber çalisirken, Oersted'in yayimladigi sonuçlari Davy laboratuvara getirmisti. O siralarda paslanmaz çelik ve kimya üzerinde çesitli arastirmalar yapan Faraday Oersted'in sonuçlarina karsi büyük ilgi duydu ve bu konuda çalismalara baslayarak ilk bulusunu 1821 yilinda yapti. Içinden akim geçen bir telin magnetik kutup etrafinda döndügünü ve de tersine miknatislanmis bir ignenin, içinden akim geçen bir telin etrafinda döndügünü gösterdi. 1821 yilinda karisina bir Noel sürprizi olarak içinden akim geçen bir telin dünyanin magnetik alani etkisi ile döndügünü gösteren deneyi hazirladi.

Faraday 1822 yilinda defterine su sözleri yazmisti: "Magnetizmayi elektrige dönüstür" Gerçekten de Oersted'den beri elektrik akiminin magnetik bir alan olusturdugu biliniyor ancak bunun tersi, yani magnetik alandan nasil elektrik elde edilecegi bilinmiyordu.

1824 yilinda Fransiz fizikçisi Arago ilginç bir gözlemde bulunmustu. Bakir bir yuva içine oturtulmus hassas bir miknatisli pusula yuvasindan çikartilinca uzun bir süre titresimlere giriyordu. Oysa ayni pusula bakir yuvasi içindeyken gözlenen titresimlerin süresi ve genligi daha düsüktü. Arago bu gözlemden kalkarak miknatisli bir ignenin altina bir bakir disk yerlestirdi ve diskin döndürülmesi ile ignenin de döndügünü gördü. Faraday ve birçok bilim adami bu olaylardan haberdar olmakla birlikte bir açiklamasini veremiyorlardi. 1831 yilinda Faraday magnetizmadan elektrik elde etmek amaci ile çalismalarina basladi. Ilk deney düzenegi tahta bir makara üzerine sarilmis ve birbirlerinden patiska ile yalitilmis 12 ayri tel sargidan olusuyordu. Çift sayili ve tek sayili sargilari kendi aralarinda birbirlerine seri olarak baglayarak bu devrelerden birini dogru akim bataryasina öbürünü de akimi ölçebilmek için galvanometreye bagladi. Ancak bataryali devreden geçen akimin öbür devredeki galvanometreyi saptirmadigini gördü. Yüz gözden olusan daha güçlü bir batarya ile ayni deneyi tekrarladiginda devrenin açilip kapanma anlarinda galvanometrede zayif da olsa geçici bir sapma gözledi.

Faraday'in bundan sonra yaptigi deney magnetizmadan elektrigin elde edilebilecegini kesin bir biçimde kanitlayan ünlü tarihsel deney olarak bilinir. Yaklasik 2 cm kalinligindaki bir yumusak demir çubuktan yapilmis 15 cm çapindaki bir halkanin kullanildigi deneyde birbirlerine ve bataryaya seri olarak baglanmis üç sargi ile; iki ucu galvanometreye baglanmis 1.25 mm çapinda 20 metre uzunlugundaki bakir telden olusan diger bir sargi yeralmaktaydi. Faraday bataryali devrenin açilma ve kapanma anlarinda galvanometrede birbirine ters yönlerde büyük sapmalar gözledi. Hemen bunu izleyen deneyde ise Faraday bataryali devre yerine güçlü bir miknatis kullandi. Demir çubuga sarilmis bir telden, miknatisin çubuga yaklastirilip uzaklastirilmasi ile akim geçebildigini gören Faraday, yüzyillardir açiklanamamis olan magnetizma-elektrik iliskisini böylece açiga çikarmis oluyordu.

Faraday artik o zamana kadar açiklanmis olan Arago deneyinin sonuçlarini da açiklayabilmekteydi. Bu deneyde miknatisli göstergenin olusturdugu magnetik alan bakir diskte bir elektrik akimi indüklüyor ve indüklenen akim da ters yönde bir magnetik alan olusturarak göstergenin titresimlerini söndürüyordu.
Faraday'in bir baska ilginç deneyi sürekli bir akimin elde edilebildigi bir elektrik generatörüydü. Bir miknatisin kutuplari arasinda döndürülen bakir bir diskin ekseni ile çeperi arasindan kayan kontaklar araciligi ile sürekli akim elde edilebilecegini göstermisti.

Faraday yukarida sözü edilen deneylerin yanisira daha birçok deneyi 1831 yilinin Ekim ve Kasim aylari içinde tamamlamisti. Vardigi sonuçlari 24 kasim 1831'de Royal Society'nin bir toplantisinda "Elektrikte Deneysel Arastirmalar" basligi altinda sundu. Ilginç bir rastlanti olarak, bugün Faraday yasasi olarak bilinen ve ô= magnetik aki, e= indüklenen gerilim olarak gösterilen endüksiyon ilkesini Amerikali bilim adami Joseph Henry, Faraday'dan bir yil kadar önce bulmustu. Ancak Faraday'in tersine yaptigi çalismalari düzenli bir biçimde yazma aliskanligina sahip olmayan ve Albany Akademisi'ndeki agir ögretim yükü nedeni ile bilimsel çalismalarini genellikle tatil ayi olan Agustos ayina sikistiran Henry'nin, Faraday'in "Elektrikte Deneysel arastirmalar" adli yazisinda sundugu sonuçlari ögrenince içinin burkuldugunu tahmin etmek zor olmasa gerek.
Faraday elektrigin yanisira kimya dalina da önemli katkilarda bulunmus bir bilim adamidir. Elektrokimyanin babasi olarak taninan Faraday bugün elektroliz yasalari diye bilinen yasalarin bulucusudur. Ayrica elektroliz, elektrot, anot, katot gibi sözcükleri ilk ortaya atan da Faraday olmustur.
Dindar bir kisi olan ve son derece mütevazi bir yasam içinde mutlu bir evliligi ömrü boyunca sürdüren Faraday'in dindarligindan gelen ilkelerine sadik bir kisiligi vardi. 1850 yillarinda, Ingiltere, Rusya ile Kirim'da harp halindeyken, Ingiliz hükümeti harpte kullanilabilecek bir zehirli gaz gelistirmesi için Faraday'a basvurmustu. Faraday'in yaniti kesindi. Böyle bir gazin gelistirilmesi mümkün olmakla beraber kendisinin bu tür bir arastirmada yer almasi kesinlikle sözkonusu olamazdi.

Dindarligi ve mutlu bir evlilik sürdürmesi yönünden Faraday'a benzeyen Iskoçyali matematikçi ve fizikçi James Clerk Maxwell taninmis bir ailenin tek çocuguydu. Maxwell'in bilim dünyasina en büyük armagani, geçmisteki deneysel buluslari özümleyen, gelecegin deneysel bulgularina da isik tuta ünlü elektomagnetik kuramidir. Maxwell, Faraday'in imgelemis oldugu magnetik alan ve kuvvet çizgilerinden kalkarak tüm elektrik ve magnetik olaylari ve aralarindaki iliskileri tek ve gerçekten saglam bir matematiksel temele oturtan elektomagnetik kuramini 1864-1873 yilari arasinda tamamlamistir.

Elektrik ve magnetik olaylarin iç içe varolma özelligini ve bu özelligin uydugu yasalari son derece basit görünen birkaç denklem ile özümleyen Maxwell isigin da bir elektomagnetik dalga olarak yorumlanmasi geregini ortaya atmistir. Titresmekte olan bir elektrik yükünün disa dogru degismez bir hizda yayilan bir elektomagnetik alan olusturacagini gösteren Maxwell dalganin yayilma hizini elektrik ve magnetik birimler arasindaki bagintidan sanayide yaklasik olarak 300.000 km olarak hesapladi. Maxwell bu hizin isigin hizina esit olmasinin bir rastlanti olamayacagini düsünerek, isigin da bir elektromagnetik dalga oldugu görüsünü benimsedi. Maxwell'in zamaninda gözle görünen isigi üretecek hizda titresen elektrik yükü elde etmek olanagi yoktu. Bu nedenle bu görüsün deneysel olarak dogrulanabilmesi ancak 19. yüzyilin sonuna dogru gerçeklesmistir.

Maxwell'in sezgileri bazi yönlerden, gelistirdigi elektomagnetik kuramin gerisinde kalmistir. Örnegin elektromagnetik dalgalarin bosluktaki -Einstein'a dek fizikte çok kullanilan bir kavram olan- eter araciligiyla yayildigi ve alan ve kuvvet çizgilerinin eterin degisik biçimler almasindan baska bir sey olmadigi görüsünü savunmaktaydi. Böylece birbirinden uzak iki cismin birbirlerini itip çekmesi, "uzaktan etkileme" yerine eter araciligi ile "degerek etkileme" ilkesine indirgenmis oluyordu. Elektrigin parçaciklardan olustugu -ki Faraday'in elektroliz yasalari bu görüsü destekler nitelikteydi- görüsünü de kabul etmeyen Maxwell'in elektomagnetik kurami bu sezgilerinden arinmisti. Öylesine arinmisti ki 20. yüzyilin basinda Albert Einstein klasik fizigin -veya Newton fziginin- tüm ilkelerini alt üst eden yepyeni bir kuram ortaya attigi zaman Maxwell'in denklemleri geçerliliginden en ufak bir sey kaybetmemisti.

19. yüzyilda elektomagnetik dalinda Oersted ile baslayan bilimsel gelismeler Maxwell ile doruguna erismistir. Bundan sonra yer alan gelismeler Röntgen isinlarinin bulunmasi ile baslayan ve atom fizigi ve elektronik dallarinda büyük asamalara yol açan gelismelerdir.



KAYNAK
Gölcük And.Den.Tek.End.Mes.Lis.Elektrik.Böl.Ögretmenleri :Saki KURTULUS ve Naci DEMIRÖRS..(bu bir makale örneðidir..)

NATTY istersen ingilizce dökümanlarda yazabilirim...BBC veya  HARVARD üniversitesine dair vs vs...

19. Yüzyýlýn Ýki Büyük Bilim Adamý: Faraday ve Maxwell

19. yüzyýl özellikle elektrik dalýnda büyük katkýlarda bulunmuþ iki büyük bilim adamý yetiþtirmiþtir. Bunlar tam anlamý ile deneyci bir bilim adamý olan Michael Faraday (1791-1876) ile elektromagnetik kuramýýn kurucusu olan James Clerk Maxwell (1821-1879)'dir.

On çocuklu bir demirci ailesinden gelen Faraday, okuma yazma öðrenmenin ötesine geçmeyen bir eðitimden sonra bir ciltçinin yanýnda çýrak olarak çalýþmaya baþladý. Çalýþtýðý iþte kitaplarla haþýr neþir olabilme fýrsatýný bulan Faraday, elektrik ve kimya konularýndaki bilgisini çýraklýk yaptýðý süre içinde okuduðu kitaplardan edindi. 1812 yýlýnda dükkana gelen bir müþterinin verdiði davetiye ile, o zaman önemli bir üne sahip olan Humphry Davy'nin konferanslarýný izleme fýrsatýný buldu. Bu konferanslarda tuttuðu notlarý ciltleyip Davy'ye yollayýnca, Davy bundan çok etkilendi ve Faraday'ý yanýna asistan olarak aldý. Bir süre sonra Davy ile beraber Avrupa turuna çýkýp Volta, Ampere, Arago, Gay-Lussac, Biot, Humboldt gibi o zamanýn ünlü bilim adamlarýný tanýyabilmek fýrsatýný buldu.

Avrupa yolculuðu sýrasýnda Faraday'ý en çok huzursuz eden olay Davy'nin karýsýnýn kendisine aþaðýlayýcý bir biçimde uþak muamelesi etmesi olmuþtu. Yavaþ yavaþ Faraday'ýn Davy'den daha yetenekli yönlerinin ortaya çýkmasý da Davy'yi huzursuz etmekteydi. Davy'nin kýskançlýðý iki adamýn aralarýný açtý ve bir süre sonra Faraday ayrýlarak baðýmsýz çalýþmaya baþladý. Ayrýlýþtan sonra Davy her fýrsatta Faraday'a karþý insafsýz kýskançlýk saldýrýlarýný sürdürmekten kendini alamamýþtýr.

1820 yýlýnda, daha Faraday Davy ile beraber çalýþýrken, Oersted'in yayýmladýðý sonuçlarý Davy laboratuvara getirmiþti. O sýralarda paslanmaz çelik ve kimya üzerinde çeþitli araþtýrmalar yapan Faraday Oersted'in sonuçlarýna karþý büyük ilgi duydu ve bu konuda çalýþmalara baþlayarak ilk buluþunu 1821 yýlýnda yaptý. Ýçinden akým geçen bir telin magnetik kutup etrafýnda döndüðünü ve de tersine mýknatýslanmýþ bir iðnenin, içinden akým geçen bir telin etrafýnda döndüðünü gösterdi. 1821 yýlýnda karýsýna bir Noel sürprizi olarak içinden akým geçen bir telin dünyanýn magnetik alaný etkisi ile döndüðünü gösteren deneyi hazýrladý.

Faraday 1822 yýlýnda defterine þu sözleri yazmýþtý: "Magnetizmayý elektriðe dönüþtür"**** Gerçekten de Oersted'den beri elektrik akýmýnýn magnetik bir alan oluþturduðu biliniyor ancak bunun tersi, yani magnetik alandan nasýl elektrik elde edileceði bilinmiyordu.

1824 yýlýnda Fransýz fizikçisi Arago ilginç bir gözlemde bulunmuþtu. Bakýr bir yuva içine oturtulmuþ hassas bir mýknatýslý pusula yuvasýndan çýkartýlýnca uzun bir süre titreþimlere giriyordu. Oysa ayný pusula bakýr yuvasý içindeyken gözlenen titreþimlerin süresi ve genliði daha düþüktü. Arago bu gözlemden kalkarak mýknatýslý bir iðnenin altýna bir bakýr disk yerleþtirdi ve diskin döndürülmesi ile iðnenin de döndüðünü gördü. Faraday ve birçok bilim adamý bu olaylardan haberdar olmakla birlikte bir açýklamasýný veremiyorlardý. 1831 yýlýnda Faraday magnetizmadan elektrik elde etmek amacý ile çalýþmalarýna baþladý. Ýlk deney düzeneði tahta bir makara üzerine sarýlmýþ ve birbirlerinden patiska ile yalýtýlmýþ 12 ayrý tel sargýdan oluþuyordu. Çift sayýlý ve tek sayýlý sargýlarý kendi aralarýnda birbirlerine seri olarak baðlayarak bu devrelerden birini doðru akým bataryasýna öbürünü de akýmý ölçebilmek için galvanometreye baðladý. Ancak bataryalý devreden geçen akýmýn öbür devredeki galvanometreyi saptýrmadýðýný gördü. Yüz gözden oluþan daha güçlü bir batarya ile ayný deneyi tekrarladýðýnda devrenin açýlýp kapanma anlarýnda galvanometrede zayýf da olsa geçici bir sapma gözledi.

Faraday'ýn bundan sonra yaptýðý deney magnetizmadan elektriðin elde edilebileceðini kesin bir biçimde kanýtlayan ünlü tarihsel deney olarak bilinir. Yaklaþýk 2 cm kalýnlýðýndaki bir yumuþak demir çubuktan yapýlmýþ 15 cm çapýndaki bir halkanýn kullanýldýðý deneyde birbirlerine ve bataryaya seri olarak baðlanmýþ üç sargý ile; iki ucu galvanometreye baðlanmýþ 1.25 mm çapýnda 20 metre uzunluðundaki bakýr telden oluþan diðer bir sargý yeralmaktaydý. Faraday bataryalý devrenin açýlma ve kapanma anlarýnda galvanometrede birbirine ters yönlerde büyük sapmalar gözledi. Hemen bunu izleyen deneyde ise Faraday bataryalý devre yerine güçlü bir mýknatýs kullandý. Demir çubuða sarýlmýþ bir telden, mýknatýsýn çubuða yaklaþtýrýlýp uzaklaþtýrýlmasý ile akým geçebildiðini gören Faraday, yüzyýllardýr açýklanamamýþ olan magnetizma-elektrik iliþkisini böylece açýða çýkarmýþ oluyordu.

Faraday artýk o zamana kadar açýklanmýþ olan Arago deneyinin sonuçlarýný da açýklayabilmekteydi. Bu deneyde mýknatýslý göstergenin oluþturduðu magnetik alan bakýr diskte bir elektrik akýmý indüklüyor ve indüklenen akým da ters yönde bir magnetik alan oluþturarak göstergenin titreþimlerini söndürüyordu.

Faraday'ýn bir baþka ilginç deneyi sürekli bir akýmýn elde edilebildiði bir elektrik generatörüydü. Bir mýknatýsýn kutuplarý arasýnda döndürülen bakýr bir diskin ekseni ile çeperi arasýndan kayan kontaklar aracýlýðý ile sürekli akým elde edilebileceðini göstermiþti.

Faraday yukarýda sözü edilen deneylerin yanýsýra daha birçok deneyi 1831 yýlýnýn Ekim ve Kasým aylarý içinde tamamlamýþtý. Vardýðý sonuçlarý 24 kasým 1831'de Royal Society'nin bir toplantýsýnda "Elektrikte Deneysel Araþtýrmalar" baþlýðý altýnda sundu. Ýlginç bir rastlantý olarak, bugün Faraday yasasý olarak bilinen ve
? = magnetik aký, e= indüklenen gerilim
olarak gösterilen endüksiyon ilkesini Amerikalý bilim adamý Joseph Henry, Faraday'dan bir yýl kadar önce bulmuþtu. Ancak Faraday'ýn tersine yaptýðý çalýþmalarý düzenli bir biçimde yazma alýþkanlýðýna sahip olmayan ve Albany Akademisi'ndeki aðýr öðretim yükü nedeni ile bilimsel çalýþmalarýný genellikle tatil ayý olan Aðustos ayýna sýkýþtýran Henry'nin, Faraday'ýn "Elektrikte Deneysel araþtýrmalar" adlý yazýsýnda sunduðu sonuçlarý öðrenince içinin burkulduðunu tahmin etmek zor olmasa gerek.

Faraday elektriðin yanýsýra kimya dalýna da önemli katkýlarda bulunmuþ bir bilim adamýdýr. Elektrokimyanýn babasý olarak tanýnan Faraday bugün elektroliz yasalarý diye bilinen yasalarýn bulucusudur. Ayrýca elektroliz, elektrot, anot, katot gibi sözcükleri ilk ortaya atan da Faraday olmuþtur.

Dindar bir kiþi olan ve son derece mütevazi bir yaþam içinde mutlu bir evliliði ömrü boyunca sürdüren Faraday'ýn dindarlýðýndan gelen ilkelerine sadýk bir kiþiliði vardý. 1850 yýllarýnda, Ýngiltere, Rusya ile Kýrým'da harp halindeyken, Ýngiliz hükümeti harpte kullanýlabilecek bir zehirli gaz geliþtirmesi için Faraday'a baþvurmuþtu. Faraday'ýn yanýtý kesindi. Böyle bir gazýn geliþtirilmesi mümkün olmakla beraber kendisinin bu tür bir araþtýrmada yer almasý kesinlikle sözkonusu olamazdý.

Dindarlýðý ve mutlu bir evlilik sürdürmesi yönünden Faraday'a benzeyen Ýskoçyalý matematikçi ve fizikçi James Clerk Maxwell tanýnmýþ bir ailenin tek çocuðuydu. Maxwell'in bilim dünyasýna en büyük armaðaný, geçmiþteki deneysel buluþlarý özümleyen, geleceðin deneysel bulgularýna da ýþýk tuta ünlü elektomagnetik kuramýdýr. Maxwell, Faraday'ýn imgelemiþ olduðu magnetik alan ve kuvvet çizgilerinden kalkarak tüm elektrik ve magnetik olaylarý ve aralarýndaki iliþkileri tek ve gerçekten saðlam bir matematiksel temele oturtan elektomagnetik kuramýný 1864-1873 yýlarý arasýnda tamamlamýþtýr.

Elektrik ve magnetik olaylarýn iç içe varolma özelliðini ve bu özelliðin uyduðu yasalarý son derece basit görünen birkaç denklem ile özümleyen Maxwell ýþýðýn da bir elektomagnetik dalga olarak yorumlanmasý gereðini ortaya atmýþtýr. Titreþmekte olan bir elektrik yükünün dýþa doðru deðiþmez bir hýzda yayýlan bir elektomagnetik alan oluþturacaðýný gösteren Maxwell dalganýn yayýlma hýzýný elektrik ve magnetik birimler arasýndaki baðýntýdan sanayide yaklaþýk olarak 300.000 km olarak hesapladý. Maxwell bu hýzýn ýþýðýn hýzýna eþit olmasýnýn bir rastlantý olamayacaðýný düþünerek, ýþýðýn da bir elektromagnetik dalga olduðu görüþünü benimsedi. Maxwell'in zamanýnda gözle görünen ýþýðý üretecek hýzda titreþen elektrik yükü elde etmek olanaðý yoktu. Bu nedenle bu görüþün deneysel olarak doðrulanabilmesi ancak 19. yüzyýlýn sonuna doðru gerçekleþmiþtir.

Maxwell'in sezgileri bazý yönlerden, geliþtirdiði elektomagnetik kuramýn gerisinde kalmýþtýr. Örneðin elektromagnetik dalgalarýn boþluktaki -Einstein'a dek fizikte çok kullanýlan bir kavram olan- eter aracýlýðýyla yayýldýðý ve alan ve kuvvet çizgilerinin eterin deðiþik biçimler almasýndan baþka bir þey olmadýðý görüþünü savunmaktaydý. Böylece birbirinden uzak iki cismin birbirlerini itip çekmesi, "uzaktan etkileme" yerine eter aracýlýðý ile "deðerek etkileme" ilkesine indirgenmiþ oluyordu. Elektriðin parçacýklardan oluþtuðu -ki Faraday'ýn elektroliz yasalarý bu görüþü destekler nitelikteydi- görüþünü de kabul etmeyen Maxwell'in elektomagnetik kuramý bu sezgilerinden arýnmýþtý. Öylesine arýnmýþtý ki 20. yüzyýlýn baþýnda Albert Einstein klasik fiziðin -veya Newton fziðinin- tüm ilkelerini alt üst eden yepyeni bir kuram ortaya attýðý zaman Maxwell'in denklemleri geçerliliðinden en ufak bir þey kaybetmemiþti.

19. yüzyýlda elektomagnetik dalýnda Oersted ile baþlayan bilimsel geliþmeler Maxwell ile doruðuna eriþmiþtir. Bundan sonra yer alan geliþmeler Röntgen ýþýnlarýnýn bulunmasý ile baþlayan ve atom fiziði ve elektronik dallarýnda büyük aþamalara yol açan geliþmelerdir.

Elektrik ve Magnetik Niceliklerin Birimleri
Elektriðin bir bilim dalý olmasýnda Coulomb yasasýnýn önemine daha önce deðinmiþtik. 19. yüzyýlýn ilk yarýsýna dek elektrik ve magnetizma konularýnda ortaya konmuþ yasalarý çizelge 1'de özetledik. Elektrik ve magnetizmanýn matematiksel bir bilim dalý olabilmesi için fiziksel niceliklerin birimlerinin tanýmlanmasý gerekiyordu. Bu konuyu ilk kez ciddi bir biçimde ele alan kiþiler ünlü matematikçi Karl Friedrich Gauss (1777-1855) ve Wilhelm Weber (1804-1891) olmuþtur.

Gauss 1832 yýlýnda milimetre, miligram ve saniye birimlerinden kalkarak bir magnetik birim sistemi geliþtirdi. 1839 yýlýnda Gauss bir noktadaki elektik potansiyelini "birim yükün sonsuzdan o noktaya getirilebilmesi için yapýlmasý gereken iþ" olarak tanýmladý. 1840'tan sonra Weber, Gauss'un baþlamýþ olduðu iþi, elektriksel birimleri de tanýmlayarak, tamamlamýþ oldu. Bundan sonra çeþitli zamanlarda toplanan uluslar arasý kongrelerde hangi birim sisteminin en yararlý olduðu konusu uzun uzun tartýþýlmýþtýr. Birçok nedenden dolayý arap saçýna dönmüþ olan bu konunun tarihini ve de bugününü önemli bir ilke yeniliði getirilmemiþ olmasý nedeni ile daha fazla tartýþmaya gerek görmedik. sürecek
****Faraday, yaþamý boyunca tüm çalýþmalarýný gayet düzenli bir biçimde defterine not ederdi. Öldükten sonra bu notlar 7 cilt olarak yayýmlanmýþtýr.


KAYNAK

ELEKTÝRÝK MÜHENDÝSLERÝ ODASI...
YAZAN: PROF.DR.KENAN ÝNAN..(ODTÜ ELEKTÝRK MÜHENDÝSÝ AYNI ZAMANDA TÜBÝTAK BÝLÝM KURULU ÜYESÝ OLMUÞTUR..)

çok teþekkür ederim sungur alp. geç oldu ama anca cevap verebildim kusuruma bakma.




özellikle ODTÜ kaynaklý olmasý daha çok hoþuma gitti.çok çok teþekkürler.bulursan yine koy haaa..makale felan