24-05-2006, 01:24 AM
Programlama Dilleri
HAZIRLAYANLAR:
İSA UÇAK
MURAT METİN
SELMAN UZUNDAL
AYSUN ÇOLAKOĞLU
İÇİNDEKİLER
Programlama Dilleri: ..............................................................................................
3
Düşük Seviyeli Diller: ............................................................................................
3
Makine Dili: ...........................................................................................................
3
Assembly Dili: .......................................................................................................
4
Assembly Komutlar: ..............................................................................................
4
Derleyiciler: ...........................................................................................................
4
Yorumlayıcılar: ......................................................................................................
5
Programlamaya Giriş: ............................................................................................
5
Sorun Analizi: ........................................................................................................
5
Algoritmanın Hazırlanması: ..................................................................................
6
Akış Diyagramları: ............................................................................................6,
7
Yüksek Seviyeli Diller: ..........................................................................................
9
C Programlama Dili: ..............................................................................................
9
Fortran Programlama Dili: ..............................................................................9, 10
Cobol Programlama Dili: ..............................................................................10, 11
(ALINTIDIR)
Programlama Dilleri
C++ Programlama Dili: .................................................................................11, 12
Qbasic Programlama Dili: ...................................................................................12
Qbasic Komutları: .........................................................................................12, 13
Turbo Pascal: ..........................................................................................14, 15, 16
Görsel Programlama Dilleri: ...............................................................................17
Visualbasic: .............................................................................................17, 18, 19
Delphi: ................................................................................................................20
Internet Programcılığı:.............................................................................21, 22, 23
PROGRAMLAMA DİLLERİ
Programlama dili programcının programı yazarken kullandığı özel bir dildir. Bilgisayara
yaptırılacak olan işlerin bilgisayarın anlayabileceği dilde ifade edilmesidir. Bütün programlar
programlama dilleri ile yazılır. Bilgisayar gibi programlama dilleri de çeşitli süreçlerden
geçerek geliştirilmişlerdir. Programlama dilleri genellikle İngilizce kelimelerden seçilmiş ve
ya kodlanmış kısaltmalardan oluşur.
Program yazarken dil seçimi, yazılacak programın niteliğine göre yapılmalıdır. Örneğin
bir muhasebe programı yazmak için seçilen dil, bazı matematik programlarının yazılması
için uygun olmayabilir.
Bir hücrede akım bulunması hali (1) ve bulunmaması hali (0) sayılmaktadır. Bu nedenle
bilgisayara kayıt , ikili, sekizli, on altlı ve otuz ikili sistemler ile yapılmaktadır. Bilgisayar
kullanımının artması ile ihtiyaçlara göre programlama dilleri geliştirilmiştir.
PROGRAMLAMA DİLLERİ
Düşük Seviyeli Diller Yüksek Seviyeli Diller
Makine Dili
Assembly Görsel Diller Görsel Olmayan Diller
Visualbasic C
Delphi Fortran
Html Cobol
Java C++
Java script Qbasic
(ALINTIDIR)
Programlama Dilleri
Turbo pascal
DÜŞÜK SEVİYELİ DİLLER
Düşük seviyeli diller makine dili ve assembly dili olmak üzere ikiye ayrılır
A)Makine Dili
Bilgisayarın doğrudan ve hemen işlem yapmasını sağlayan komutlardan oluşan bir
programlama dilidir. Makine dili “010101001” lerden oluşan komutlardır ve bunlar direk
makineye hitap eder. Makine dilinde komutlar doğrudan mikroişlemcinin anlayacağı
formatta verilir. Bilgisayarlarda değişik mikroişlemciler kullanılabildiği için bir bilgisayar için
yazılan makine dili programını başka bir bilgisayarda kullanamayabiliriz. Makine dilinde 0
ve 1’leri kullanarak program yazmak çok zor olduğu için assembly dili geliştirilmiştir.
B)Assembly Dili
Assemble" kelimesinden türemiştir. Ufak parçaları toplama, birleştirme anlamını taşır.
Bilgisayarın Hardware (donanım) yapısına direkt olarak bağlı olduğu için her makinenin
kendi Assembly programlama dili vardır. Assembly dili makine dilinin, ikili sayı
sistemindeki, komut kodlarının kısaltılmış sözcük ve simgelerden oluşan karşılıklarıdır. 0
ve 1‘ler yerine “MNOMENIC” denilen semboller kullanılır. Bunlar,ADD,MOV,JMP,STR gibi
sembolik komutlardır. Assembly dilinde yazılan her program çevirici denilen
ASSEMBLER’den geçirilerek makine diline çevrilir.
Assembly makineye çok daha yakın olduğu için en iyi compilerden (derleyicilerden)
bile çok açık bir farkla daha hızlı çalışırsınız. Ancak hızlı olmasına rağmen pek
kullanılmazlar çünkü diğer dillere göre çok daha karışık ve yaptığınız hatalar direkt olarak
makinenizi kilitleyebiliyor. Bunun yanında basit işlemleri bile microkod seviyesinde
yazdığınız için çok daha uzun bir kod yazımı gerekiyor. Stok kontrol yada hasta takip
programları yazmak için uygun bir programlama dili değildir. Hızın kritik olduğu durumlarda
işletim sistemi, basit IO (giriş-çıkış) işlemleri gibi durumlarda kullanılır. Bunun yanında
bilgisayar mimarisini anlamak için çok yararlı ve gerekli bir dildir.
Assemly Komutlar
1) Segment komutu: Segment komutu programın kullanıldığı bölüm kesimlerini
tanımlamak için kullanılır. Komutun kullanım şekli isim SEGMENT tip ‘sınıf
şeklindedir. Bu komut bir isimle başlar ve tanımlanan isim program içende
yapılacak atamalarda vb. işlemlerde kullanılır.
2) Assume komutu:Program içinde belirlenen segment(bölüm) kesimlerinden
hangisinin açılacağını takip eden komuttur.
3) Proc komutu: Bu komut kod bölümü içindeki bir bloğu açmak için kullanılır.
Kullanışşekli isim PROC tip şeklindedir.
4) Call/Ret komutu: Bu komut herhangi bir işlem bloğundan başka bir işlem
bloğunu çağırmaya yarar. Kullanışşekli CALL.....çağrılacak bloğun ismidir.
Derleyiciler: (Compiler)
(ALINTIDIR)
Programlama Dilleri
Derleyicisi compiler olan dillerde yazılan program derleyiciden geçirilerek makine diline
dönüştürülür. Bu derleme sırasında yazım hatası, sayısal hata komut sıra hatası vb. gibi
hatalar varsa bu hatalar listelenir. Programcı bu hataları gidererek programı yeniden
derler. Bu tür programlar ancak bütün olarak derlendikten sonra çalıştırabilir.
Derleyici, programın makine kodunu bir kez oluşturarak ayrı bir dosyaya kaydeder.
Program her çalıştırıldığında bu kod otomatik olarak kullanılır. C, PASCAL, COBOL,
derleyicisi olan yüksek seviyeli dillerdir.
(Derleyici ile programlama)
PROGRAM
PROGRAM DERLEYİCİÇIKTI
AMAÇ
PROGRAM
Yorumlayıcılar:
Yorumlayıcılar Interpreterde yazılan programların makine diline dönüştüren
yazılımlardır. Ancak bu dönüşüm, derleyiciden farklı olarak gerçekleştirilmektedir.
Yorumlayıcılar her satırı anında makine diline çevirerek çalışır ve bu kodu bir dosyaya
kaydetmez. Dolayısıyla program her çalıştırıldığında her satır yeniden makine koduna
dönüştürülür. Bu yüzden yorumlayıcılar yavaş çalışmaktadır. BASIC ve DBASE hem
derleyicisi hem de yorumlayıcısı olan yüksek seviyeli dillerdir.
(Yorumlayıcı ile programlama)
PROGRAM
YORUMLAYICI
ÇIKTI
YERİ
Derleyiciler ve yorumlayıcılar program kodlarını, klavyeden giriş hataları ve dilin
programlama komutlarının yanlış kullanımı gibi teknik hatalar içi kontrol ederler.
Ancak, programlardaki yanlış bir satış vergi oranı
yada yanlış formül gibi mantık
hatalarını kontrol edemezler. Programı mantık hatalarından arındırmak
programcının işidir.
PROGRAMLAMAYA GİRİŞ
Bir sorunun bilgisayar ile çözülmesi (çözecek programın hazırlanması) için aşılacak
aşamalar; sorun analizi, algoritmanın hazırlanması akış diyagramının (çizelgesinin) çizimi,
programın kodlanması, test edilmesi ve uygulanması
şeklinde sıralayabiliriz. Şimdi bu
kavramları açıklayalım
A)SORUN ANALİZİ
(ALINTIDIR)
Programlama Dilleri
Herhangi bir sorunun (işimizi kolaylaştıran programın) programının hazırlanması için
programcı tarafından sorunun iyi anlaşılmış olması lazımdır. Sorunun analizi aşağıdaki
aşamaları içerir.
1. Giriş-çıkış birimleri ve bilgileri (biçim, şekil,düzen) belirlenir.
2. Programda kullanılacak değişkenler tanımlanır (sembol) ve türleri belirlenir.
3. Sorunun çözüm yolu belirlenir ve çözüm için gerekli matematiksel modeller kurulur.
ÖRNEK:Klavyeden girilen iki sayının çıkarılmasının ekrana yazılması sorunun analizi
aşağıdaki gibi yapılır.
İstenenler:
a)sayıların klavyeden girilmesi
b)çıkarma işleminin bulunması
c) çıkarma işleminin ekranda görüntülenmesi
Değişken tanımı:
A:Birinci sayıyı
B:İkinci sayıyı
C:iki çıkarımını göstersin
Çözümün matematiksel gösterimi: A-B=C
B) ALGORİTMANIN HAZIRLANMASI
Sorunun çözümü için saptanmış sonlu sayıda basamaktan oluşan adımlar veya
komutlar takımıdır. Diğer bir deyişle algoritma verilerin sorunun nasıl çözüleceğinin, hangi
basamaklardan geçilerek sonuç alınacağının, sonucu nereye ve nasıl yazılacağının sözel
olarak ifade edilmesidir.
ÖRNEK: ax2 +bx+c=0 denkleminin reel ve sıfırdan farklı olan katsayılarını okuyup,
denklemin köklerini bulacak ve katsayılarla bulunan kök değerlerini yazma işlemi için bir
algoritma.
1) Başla.
2) a,b,c değerlerini al.
3) Deltayı hesapla.
4) Bulunan delta değeri sıfırdan küçük ise kök sanaldır ve son.
5) Bulunan değer sıfırdan büyükse kökleri bul.
6) Birinci kökü bul.
7) İkinci kökü bul.
8) a,b,c,x1,x2 değerlerini yaz ve son.
C) AKIŞ DİYAGRAMLARI (ÇİZELGELERİ)
Herhangi bir sorunun çözümü için gerekli olan aritmetik ve mantıksal adımların söz
veya yazı ile anlatıldığı algoritmanın, görsel olarak simge ya da sembollerle ifade edilmiş
şekline “akış çizelgeleri” veya FLOWCHART adı verilir. Akış çizelgelerinin algoritmadan,
farkı adımların simgeler şeklinde kutular içine yazılmış olması ve adımlar arasındaki
ilişkilerin ve yönünün oklar ile gösterilmesidir. Buda bize sorun çözümlenmesi sürecinin
daha kolay anlaşılır biçime getirilmesini, iş akışının kontrol edilmesi ve programın
kodlanmasının kolaylaşmasını sağlar.
Akış çizelgelerinin hazırlanmasında aşağıda yer alan simgeler kullanılır.
1)
turk.com adresinden download edilmiştir
www.program
Programlama Dilleri
Algoritmanın başladığını ya da sona erdiğini belirtmek için kullanılır.
2)
Klavye aracılığı ile giriş yada okuma yapılacağını gösterir.
3)
Yazıcı (printer)aracılığı ile çıkış yapılacağını gösterir.
4)
Algoritmada (akış çizelgesinde) giriş- çıkış işlemini gösterir.
5)
Hesaplama yada değerlerin değişkenlere aktarımını gösterir.
6)
Aritmetik ve mantıksal ifadeler için karar verme yada karşılaştırma durumunu (işlem)
gösterir.
7)
(ALINTIDIR)
Programlama Dilleri
Oklar işin akış yönünü gösterir.
8)
Akış diyagramında sayfalar arası bağlayıcı olarak kullanılır.
ÖRNEK:ax2+bx+c=0 denkleminin köklerini bulan programın akışşeması ve algoritması
1. Başla
2. a,b,c ‘yi oku
3. Deltayı hesapla
4. Delta sıfırdan küçükse kök sanaldır.
5. Delta sıfırdan büyükse kökleri bul
6. Kökleri yaz.
7. Dur .
H
D1=.D
E
BAŞLAGİRİŞA,B,C
D=B2-4AC
D<0
ştir
Programlama Dilleri
ÇIKIŞA,B,CKÖK
SANAL
X1=(-B-D)/2A
X2=(-B+D)/2A
ÇIKIŞA,B,C
X1,X2
DUR
YÜKSEK SEVİYELİ DİLLER
Yüksek seviyeli programlama dilleri öğrenilmesi kolay, program yazılması daha az
zaman alan, daha iyi sonuçlar temin eden programlardır.
‘C’ PROGRAMLAMA DİLİ
'C' Dili, geniş amaçlı programlama dili olarak Dennis Ritchi tarafından 1972 yılında
yazıldı ve UNIX' in işletim sisteminin sistem dili olarak geliştirilmiştir. UNIX'in yaratıcısı
Ken Thompson UNIX'i geliştirirken ASSEMBLER dilini kullanmıştı. ’C’ program dili
işletim sisteminin yazılımı olduğu için cevre birimlerine, makine adreslerine ve belleğe
kolaylıkla erişim imkanı sağlar.
‘C’ DİLİNİN ÖZELLİKLERİ
1) Az Yer Kaplaması
C derleyicisi ve modülleri az yer kaplar. Bu dil, işlemleri kısa yoldan yapacak bazı
deyimlere sahiptir.
2) Verimlilik
Bu dilin programlarının çalışma hızı, ASSEMBLER’ da yazılmış benzer bir programın
hızına erişir. C kodu ASSEMBLER kodundan daha çabuk yazılabileceği için C kullanımı
maliyetleri hissedilir şekilde azaltır.
3) Taşınabilirlik
C dilinde yazılmış ve işlerliği belirli bir donanıma bağımlı olmayan programlar
başka bir makineye asgari seviyede değişiklik yapılarak ya da hiçbir değişiklik
yapılmadan taşınabilir. Bu dil belli bir donanıma bağımlı program bölümlerini açıkça
belirtilmiş ayrı modüller halinde yazılmasını teşvik eder, böylece ileride bir taşıma söz
konusu olduğunda, asgari gayret sarf edilerek taşınma sağlanır.
(ALINTIDIR)
Programlama Dilleri
C öncelikle sistem programlama için kullanıldı. C'nin sistem programlama için
kullanılmasının çeşitli nedenleri vardır. Genellikle sistem programlarının çabuk çalışması
gerekir.C derleyicileriyle derlenen programlar hemen hemen Assembler' da yazılan
programlar kadar hızlı çalışır.
FORTRAN PROGRAMLAMA DİLİ
FORTRAN (FORMULA TRANSLATION) kelimelerinin ilk hecelerinden türetilen
FORTRAN, bilimsel hesaplamaları yapmak için geliştirilmiştir. Birkaç sürümü vardır
(FORTRAN .V, FORTRAN 77,FORTRAN 90 )
Sembolik programlama dillerinin ilki olan FORTRAN programlama dili 1950’li yılların
sonlarında ortaya çıkmış ve insanlarla bilgisayar arasındaki iletişimde getirmiş olduğu
yenilik ve kolaylıklar nedeniyle yaygın bir kullanım alanı bulmuştur. Bu dilin sürekli olarak
geliştirilmesi sonucu kullanımı daha da esnekleşmiş ve uygulama kapsamına giren konular
genişlemiştir.
FORTRAN Karakterleri
FORTRAN programlama dilinin deyimlerini yazabilmek için kullanılan karakterler
şunlardır:
0’dan 9’a kadar 10 tane rakam,
A’ dan Z’ ye kadar İngiliz alfabesinde kullanılan büyük ve küçük 26 harf,
=, %, $, [, (, ) ve ] gibi özel işaretler ve işlem işaretleridir.
İşlem işaretlerinde ,(+) toplamayı, (-) çıkarmayı, (/),bölmeyi ve (*) da çarpmayı simgeler.
COBOL PROGRAMLAMA DİLİ
COBOL: Common Business Oriented Language ticari uygulamaya yönelik yüksek
seviyeli bir dildir.
COBOL 1959 senesinde Amerika Birleşik Devletleri hükümetinin de işbirliği ile o
zamanın bilgisayar üreticileri ve kullanıcıları tarafından üretildi. İngilizce'ye benzer bir dil
olan COBOL 1960 senesinde CODASYL tarafından geliştirilerek COBOL 60 adı altında
piyasaya çıktı. COBOL’un çıkış tarihinde bu zamana bir çok COBOL türleri
oluşturuldu.COBOL 68,COBOL 74 (Ansi COBOL) vs. Bu gün mikro bilgisayarlar için
yapılmış birçok COBOL türleri mevcuttur. Level II COBOL, Microsoft COBOL (MS-COBOL)
vs. Bizim burada anlatacağımız ise MS-COBOL dur. MS-COBOL’da neler yapabiliriz,
sorusuna ise kısaca şöyle cevap verebiliriz, örneğin Muhasebe, Personel, Stok, Emlak ve
akla gelen her türlü ticari programı yazmak mümkündür. MS-DOS programı olduğundan
insanlarımız Windows tabanlı programları tercih etmeye başladılarsa da COBOL hala
sağlamlığını korumaktadır.
(ALINTIDIR)
Programlama Dilleri
COBOLDA DOSYA YAPISI
Yapı bakımından COBOL da 3 türlü dosya vardır.
a) Sıradan (SEQENTIAL) dosyalar. (Sicil numarası olmayan)
b) Anahtarlı (INDEXED) dosyalar. (Sicil numaralı ve fihrist mevcut)
c) İzafi (RELATİVE) dosyalar. (Sicil numaralı fihrist akılda)
Bundan dolayıdır ki, bir dosyayı yaratırken veya kullanırken bu dosyanın yapısını mutlaka
belirmemiz gerekir.
COBOLDA BİRKAÇ DOSYA KOMUTU
OPEN KOMUTU:
Anlamı: Dosyayı açmak. İlgili dosyayı kullanma izni.
COBOLDA BAZI KOMUTLAR VE İŞLEMLERİ
KOMUT ADI İŞLEVİ
KOMUT ADI İŞLEVİ
ACCEPT Oku ekrandan hafızaya al. LABEL Etiket
ACCESS Erişim şekli LAST Nihai,sonucu
ADD Topla. Ekle LEADING İlerleyen
ADVANCING İlerlemek LEFT Sol
AFTER Sonra,Sonraki LEFT-JUSTIFY Sola Dayama
ALL Hepsi tümü LENGTH Uzunluk
ALPHABETIC Alfabetik LENGTH-CHECK Uzunluk Kontrolü
ALTER Değiştir, yön değiştir. LESS Küçük
Yazılımı:
INPUT dosya-ismi.............
OUTPUT dosya-ismi..........
INPUT : Okumak amacıyla açılır
OUTPUT : Dosyaya yazmak amacıyla açılır
(ALINTIDIR)
Programlama Dilleri
CLOSE KOMUTU
Anlamı : Dosyayı gelecek sefere kullanabilecek şekilde kapatmak.
Yazılımı: CLOSE dosya-ismi WITH LOCK....
DELETE KOMUTU:
Anlamı : Dosyadaki bir kaydı yok et sil.
Yazılımı
ELETE dosya-ismi RECORD
C++ PROGRAMLAMA DİLİ
C++ ilk olarak 1980'lerin başında, Bjarne Stroustrup tarafından geliştirilmeye
başlanmış olup, ilk 1985 yılında kullanıma sunulmuştur.
Küçük detaylar dışında, C++ programlama dili C’ yi tamamen kapsayacak daha iyi bir
C olarak tasarlanmıştır. Bunun yanında, veri soyutlama ve nesneye yönelik programlama
da desteklenmektedir. C'den C++'a geçiş, herhangi bir programlama dilini sadece yeni
komut yapıları ve geliştirilmiş kullanım imkanları ekleyerek bir üst uyarlamanın
tasarlanması seklinde olmamıştır.Yapısal programlamayı destekleyen C'nin bu özellikleri
geliştirilerek korunmuş, ancak nesneye yönelik programlamayı destekleyen birçok yeni
yapı ve komut da eklenmiştir. Programcılıktaki bakış açısını değiştirmeye yönelik bu
yenilikler, uyarlama numaraları üzerinde değişiklik yapmak yerine "bir eklemek" anlamına
gelen "++" operatörü ile C++ adini almıştır.
C++’IN BAZI ÖZELLİKLERİ
C içerisinde programın çalışabilir kod satırlarının veri tanımlama satırları ile
karışmaması gerekmektedir. Program veya fonksiyon başında tüm değişkenlerin
tanımlanması, ardından çalışabilir satırların kodlanmasına geçilmelidir. C++'da,
kullanılmadan önce olmak şartıyla, program içerisinde istenilen her yerde değişken
tanımlanabilir. C 'de de olan sabit değişkenlerin C++ 'da ki en önemli özelliği, tanımlama
esnasında sabit bir değer verilmek zorunda olmalarıdır. C++ fonksiyon parametrelerine
değer atanmasına izin vermektedir. C++ da , benzer işlemleri yapsın veya yapmasın,
parametre listeleri farklı olmak kaydıyla birden fazla fonksiyona ayni isim
(ALINTIDIR)
Programlama Dilleri
verilebilir.Derleyici, çağırma komutlarında kullanılan parametre tiplerinden hangi
fonksiyonun çağrılmak istendiğini anlamaktadır. Sadece dönüş tiplerinin farklı fonksiyon
çağırma işlemini ortadan kaldırmak amacıyla,satırcı fonksiyon olarak tanımlanabilirler. Bu
işlem, "inline" komutu ile yapılmaktadır. Fonksiyon başlığında, referans operatörü
kullanarak değerle çağırma işlemi yapılabilmektedir. Dinamik hafıza kullanımının
kolaylaştırılması için iki yeni operatör tanımlanmıştır: "New" and "delete" Yukarıda
belirtilen işlemlere ve nesneye yönelik programlama ile ilgili yapıları destekleyebilmek için
15 yeni ayrılmış kelime tanımlanmıştır. C++ yüksek seviyeli dili sistem geliştirmek için en
ideal olan programlama dilidir. Mevcut tüm bilgisayar türleri ve tüm işletim sistemleri için
C++ 'nın bir sürümü mevcuttur.
QBASIC PROGRAMLAMA DİLİ
Qbasic yüksek seviyeli dillerin (fortran,cobol) yapısal komutlarını kapsayan komutlarla
yazılmıştır. Bu dil ile veri tabanlarından birine (Dbase,clipper) geçmek çok
kolaydır. Bütün işlemler aşağıdaki Qbasic ekranı üzerinde yapılır.
Şekil 2: Qbasic’ in ekran görüntüsü
QBasic Komutları:
Files: Yan bellekteki kütük adlarını ekran görüntüler. Yazılımı: Files[“kütük tanımı”
]
New: Ana bellekteki programı siler ve bütün değişkenleri sıfırlar.Yazılımı: New
Loadaha önce kütük adı ile diske veya diskete kaydedilen program kütüğünü ana
belleğe yükler. azılımı: Load “kütük adı”,R buradaki kütük adı belleğe yüklenen
programın adıdır.
Save: Ana bellekteki programı yan belleğe (disk veya disket) kayıt eder. Yazılımı:Save
“kütük adı” [,A,P]
Run:Ana bellekteki programı çalıştırır.Yazılımı: Run[“satır no”]veya Run[“kütük adı”,R]
(ALINTIDIR)
Programlama Dilleri
Delete:Programın istenilen satırlarını siler.Yazılımı: Delete[satır no 1] [-satır no 2]
Chain:Yan bellekten ana belleğe program yükler, çalıştırır.Yazılımı:Chain [“kütük adı”
]
End:Programın çalışmasını durdurur. Yazılımı:End
Shell :Basıc yorumlayıcısından çıkar ve çalışan sürücüye dönülür. Yazılımı:Shell “komut
dizisi”
Line:Belirtilen koordinatlar arası çizgi ve dikdörtgenler çizer. Yazılımı: LİNE[[(X1,Y1)]
-
(X2,Y2)][,[<seçim>,B[F]]
]
View: Ekranın grafiksel işlem sınırlarını tanımlar. Yazılımı: View[[SCREEN](X1,Y1)
-
(X2,Y2)[,[renk][sınır]]
]
ÖRNEK:
10 CLS
20 FOR I= 1 TO 10
30 LOCATE I+5 ,I
40 PRINT “MEHMET CAN ŞAHİN”
80 NEXT I
90 FOR J=10 TO 1 STEP -1
91 LOCATE J+5,J+15
92 PRINT “MEHMET CAN ŞAHİN”
99 NEXT J
Adı soyadı kayarak görüntüler.
ÖRNEK:
10 SCREEN 11
20 FOR I=0 TO .65 STEP .03
30 CIRCLE(300,150),170,,1.202,1.2,
I
40 NEXT
TURBO PASCAL
Pascal Programlama dili 1968 yılında Niklaus Wirth tarafından geliştirilmiş yüksek
seviyeli bir programlama dilidir. bu dilin Turbo Pascal versiyonu, günümüzde mühendislik,
ticari ve bilimsel alanlarda yaygın olarak kullanılmaktadır. Pascal ve günümüzdeki ismiyle
Turbo Pascal, özellikle program yazmada sağladığı kolaylıklardan dolayı çok yaygın olarak
kullanılır. Turbo Pascal’ da yazılan programlar daha kısa, anlaşılması daha kolay ve çok hızlı çalışırlar.
(ALINTIDIR)
Programlama Dilleri
Turbo Pascal’ ın programcıya sunduğu en önemli özellik; Programcı kendisine gerekli
olan ve her yerde kullanması gereken program parçalarını (Unit) bir defa hazırladıktan
sonra bu program parçalarını başka programlar içerisinde çok kolay bir şekilde
kullanabilmekte ve istediği şekilde veri tipleri tanımlayabilmektedir. Bu şekilde programın
daha esnek ve daha kısa sürede tamamlanması sağlanmaktadır.
Turbo Pascal’ ın diğer bir özelliği ise program yazma işlemleri için hazırlanan editörün
esnek olması, programların makine diline anında çevrilmesi, hata bulma ve hataları
düzeltme işlemlerinin pratik ve hızlı olarak yapılmasına imkan vermesidir.
Şekil 3: Turbo Pascl’ ın Ekran Görüntüsü
Turbo Pascal Komutları
Turbo Pascal dilinin kullanılacağı programlama alanlarına bir sınırlama konulmaz. her
türlü problemin çözümü ve programlanmasında Turbo Pascal’ dan yararlanılabilir. Turbo
Pascal’ ın dört tür komutu vardır.
A) Giriş
Çıkış Komutları
1)Write-Writeln:Sabit, değişken veya işlem sonuçlarının bir dosya veya ekrana
yazılmasını sağlar.
Yazılım: WriteLn(ifade)
Veya
Write(ifade) burada belirtilen; İfade:sabit,değişken veya işlem olabilir.
2)Read-Readln
Klavye vasıtasıyla bilgisayara bilgi göndermek için kullanılır. Gönderilen bilgiler
tanımlanan değişkenlerde tutulurlar.
Yazılımı:
(ALINTIDIR)
Programlama Dilleri
Read([f,] değişken listesi)
Veya
Readln([f,] değişken listesi)
f: Bilginin okunacağı dosyayı temsil eden dosya değişkenidir.
B) Karşılaştırma (Karar) Komutları
1) If-Then-Else:Verilen şartın doğru veya yanlış olması durumunda istenen işlemleri
yapmak ve buna göre program akışını değiştirmek için kullanılır.
Yazılımı:
IF Şart THEN Komut veya komutlar [ELSE]komut veya komutlar]
2)Case Of
Verilen ifadenin aldığı değere göre program akışını değiştirmek veya istenen işlemleri
yapmak için kullanılır. Başka bir ifade ile verilen ifadenin karşılık geldiği sabit değere göre
istenen işlemleri yapmak için kullanılır.
Yazılımı:
CASE ifade OF
Sabit1:komut veya komutlar
Sabit2:komut veya komutlar
:
:
Sabitn:komut veya komutlar
[ELSE Komut veya komutlar]
END
C) Döngü Komutları
İstenen işlemlerin istenilen sayıda veya istenilen şart sağlanıncaya kadar belirtilen
işlemlerin yapılmasını sağlayan komutlardır.
1) FOR-DO
Belirtilen İşlem veya işlemleri istenilen sayıda tekrarlamak veya istenen iki aralıkta değerler
elde etmek için kullanılır.
Yazılımı: FOR değişken:= başlangıç değeri TO .DOWNTO bitiş değeri DO
2)REPEAT-UNTIL
İstenen şart veya şartlar sağlanıncaya kadar istenen işlemlerin tekrarlanması için kullanılır.
Yazılımı:
(ALINTIDIR)
Programlama Dilleri
REPEAT
Komut veya komutlar
Untıl şart
3) WHILE-DO
Belirtilen şart doğru olduğu sürece işlemlerin tekrarlanmasını sağlar.
Yazılımı:
While Şart DO
Komut veya komutlar
Yazılımda belirtilen ‘komut veya komutlar ‘ birden fazla ise bu durumda Begin end
Bloğu kullanılır. Bu komutta şart başta kontrol edilir.
4)CONTINUE
Döngülerin bir sonraki adıma geçmesini sağlar .
Yazılımı: Continue
5)BREAK
Döngülerden çıkışı sağlar ,işlem akışı döngünün dışına çıkar.
Yazılımı: Break
D) Ekran Konutları
1)Clrscr: Ekranı temizlemek için kullanılır. yazılımı CLRSCR’ dir.
3)Readkey: Klavyede bir tuşa basılmasını sağlar. Yazılımı READKEY ‘dir.
5)Window: Ekranda bir pencere oluşturmak kullanılır. Yazılımı WINDOW (X1,Y1,X2,Y2)
şeklindedir.
6)Textcolor: Ekrana yazılacak yazının rengini ayarlamak için kullanılır. Yazılımı
TEXTCOLOR(Renk No) şeklinedir.
GÖRSEL PROGRAMLAMA DİLLERİ
VISUALBASİC
(ALINTIDIR)
Programlama Dilleri
Visualbasic (VB); Microsoft tarafından üretilen son zamanlar popüler programlama
araçlarından birisidir. Bunun sebebi VB programlama dilinin kullanımındaki rahatlık ve
öğrenilmesinin kolay oluşudur.
Visualbasic Windows tabanlı programlar oluşturmak için gereken bütün araç ve gereci
içermektedir. Görsel (Visual) programlama dillerinin en önemli özelliklerinden birisi
programın ekran tasarımının kod yazmaya gerek kalmadan sanki bir resim
çiziyormuşçasına kolayca yapılabilmesidir. Görünüşü hoş bir arabirime sahip olan VB ile
basit yada karmaşık kontrollerin ve nesnelerin özelliklerini belirlemek için yüzlerce satır
kod yazmaya gerek yoktur.
Şekil 4: Visualbasic’ in Ekran Görüntüsü
Visualbasic, COM (Component Object Model) olarak bilinen bir yapı taşı üzerine
kurulmuştur. COM, nesnelerin birbirleriyle nasıl bir ilişki içinde olduğunu tanımlayan bir
standarttır. COM tabanlı tüm programlar böylece birbirleri ile haberleşebilir, birbirlerinin
kaynaklarını kullanabilir. ActiveX ve DirectX bunlara en iyi örneklerdir.
ActiveX, aslında küçük program parçasıdır. Sizin dışınızdaki başka programcılar
tarafından yazılmıştır. Siz kendi programınızda o ActiveX'in yaptığı işleri yapacak kodları
yeniden yazmak zorunda kalmazsınız. VB ile kendi ActiveX 'lerinizide yazabilirsiniz.
Visualbasic ile ActiveX'ler, DHTML dosyalar (VB 6.0 ile), veritabanı programları, IIS
(Internet Information Server) tabanlı web programları, Windows NT için servisler, diğer
paket programlara (örneğin Auto CAD) eklentiler yapabilirsiniz. Tabii ki bu listeyi uzatmak
mümkündür.
Ayrıca Word, Excel, Access, Power Point gibi pek çok Windows tabanlı program
içerisindeki "Macro" ların çekirdeğini de Visualbasic oluşturmaktadır. Bu arada; birçok
virüs programı da VB Script ile yapılmaktadır
(ALINTIDIR)
Programlama Dilleri
Visualbasic ile uygulama oluşturmanın ilk adımı arabirim (GUI=Graphical User
Interface) oluşturmaktır. Arabirimin temel taşları Formlar ve Kontrollerdir. Formlar kullanıcı
ile etkileşimi tanımlayan olaylar, özellikler, davranışları kapsayan nesnelerdir. Visualbasic'
in en temel nesnesi Formlardır. Windows'u meydana getiren pencerelerin her biri bir
formdur. Formların özellikleri programcı yada kullanıcı tarafından Tasarım Zamanında
(Design Time) yada Çalışma Zamanında (Run Time) değiştirebilirler. Bir Form menüler,
butonlar, liste kutuları, resim kutuları gibi Windows öğelerinden oluşabilir.
VİSUAL BASIC ORTAMININ ÖNEMLİ BİLEŞENLERİ
Form Penceresi : Geliştirdiğiniz uygulamanın arabirimini oluşturur. Denetimleri bu
pencerenin üzerine yerleştirirsiniz. Bir uygulamada birden fazla form bulunabilir. Yukarıda
form penceresinin şeklini verdik.
Properties Penceresi : Formun veya üzerine yerleştirdiğiniz denetimlerin özelliklerini
ayarlamak için kullanılır. Seçilen denetimin ismi ve türü pencerenin en üst kısmındaki
kutuda görünür. Denetimin özellikleri alfabetik veya kategorik düzende gösterilebilir. Name
özelliği alfabetik sıralamanın dışında tutulmuş, listenin başına yerleştirilmiştir.
Şekil 5: Properties Penceresi
Toolbox penceresi (Araç Kutusu) : Forma yerleştireceğiniz denetimleri içerir. Bir
denetimin ismini öğrenmek için fare imlecini bir süre denetimin üzerinde tutmanız yeterlidir.
Şekil 6: Araç Kutusu (Toolbox)
Kod (Code) Penceresi : Uygulamanızın form modülü veya standart modüldeki kodları
görüntüler.
adresinden download edilmiştir
Programlama Dilleri
Şekil 7: Code(kod) Penceresi
Project Explorer : Projenizin bileşenlerini (Windows gezgini gibi) ağaç yapısında gösteren
penceredir. Gezginin üst kısmındaki View code düğmesi form modülünü, view object
düğmesi ise form penceresini görüntüler. Toggle Folders düğmesi ise projenizdeki
bileşen klasörlerinizi açar veya kapatır.
Şekil 8: Project Penceresi
Form Layout penceresi : Projenizi çalıştırdığınızda formun ekranda göstereceği yeri
belirler. Bunun için ekran resmindeki dikdörtgeni sürüklemeniz yeterlidir
Şekil 9: Form Layout Penceresi
DELPHI
(ALINTIDIR)
Programlama Dilleri
Turbo Pascal’ ın Windows’a uyarlaması gibi bakabileceğimiz delphi birçok komutu ve
yapısı bakımından Turbo Pascal dilinin çocuğu niteliğindedir. Delphi programlama dili
aslında birçok şeyi beraberinde bulunduran bir paket dildir.
Eğer 16 veya 32 bit Windows programları söz konusu ise Delphi kullanmaktan
kaynaklanan en ufak bir Kuşku duyulmamalıdır. Delphi VB' den daha güçlü ve daha
hızlıdır. VB yorumlayan (Interpreted) bir dildir. Delphi ise derlenen bir dildir. VB' nin
globalleri vardır. Delphi' nin objectleri vardır. Delphi kompleks olmaktan uzak bir şekilde
C++'nin gücüne sahiptir. Çeşitli derleme dosyalar oluşturma, link hatalarıyla uğraşmaya,
tuhaf include dosyası bağlantılarına , uzun derleme sürelerine ve aşırı bir şekilde C++
öğrenmeye hiç gerek yoktur.
Delphi ile geliştirme sürükle bırak kadar kolaydır.
Companenr seçip bunu form üzerine bırakıp gerekilen
özellikler içeren Object Inspector'dan seçip değiştirerek
işlemleri gerçekleştirmek mümkündür.
Delphi çok değişik türlerde düzinelerce companent
içerir. Ama bu companentlerle sınırlı değildir. Kendi
companentlerini yazıp bunları companent paletinize
koymanıza izin verir. Eklenen companentler IDE'nin bir parçası olurlar. İyi dizayn edilmiş bir companent'i fark
edilmez bile. Ancak sadece VCL companentleri ile sınırlı
VBX ve OCX kontrolleri de kullanılabilir. Delphi ayrıca tam
teşekküllü bir veritabanı geliştirme aracıdır. Delphi Borland'ın
yüksek performanslı yüksek düzeyde programlanabilen veri
tabanı erişim sistemi olan Borland Database Engine (BDE)'ni
kullanır. VCL companentlerinden bir kısmı sadece BDE ile
etkileşim için tasarlamıştır. Tasarım zamanında onları
veritabanı tablosunun bazı alanlarını gösterebilecek şekilde
ayarlanabilir. Program çalıştığında companent otomatik
olarak tablonun seçilen kaydının bazı alanlarındaki veriyi
görüntüler. Seçilen kayıt değiştiğinde kontroller otomatik
olarak yeni seçilen kayıt için veriyi update eder. Delphi ayrıca DLL'leri kullanabilir veya inşa
edebilir. Böylece herhangi bir dil ile yazılan bir DLL ile programınıza entegre edebilirsiniz.
Delphi derleyicisi ayrıca yüksek performanslı optimizasyon veya düşük düzeyde
programlama için Assembly kullanımını destekler. Delphi bir Windows uygulama
geliştirme ortamıdır. Object Pascal tabanlı olan Delphi , güçlü bir Object Orient dil ile hızlı
bir uygulama geliştirme ortamını birleştiren ve daha önce asla mümkün olmayan geliştirme
süresinde yüksek kalite ve windows uygulamaları yaratacak gücü getiren ilk geliştirme
aracıdır.
Gerçek projeleri inşa etmek için her zaman ekiplerin aylarını hatta yıllarını alır ama
buradaki nokta çalışan çok , çok basit bir uygulama yapmak için C++ derleyicisi ile saatler
harcarsınız. Delphi gerçek Object Oriented'dır. VB Object Orriented değildir. Objeler büyük
projeleri inşa etmek kodu tekrar kullanmak kod bakımını merkezileştirmek ve farklı
yöntemlerinden daha dinamik ve esnek kod yazmak için araçlar sağlarlar. C++ Builder'ını
kullanıyorsanız C++'da kendi özellik ve olaylarınızı yapamazsınız.
İNTERNET PROGRAMCILIĞI
(ALINTIDIR)
Programlama Dilleri
Internet Programcılığı’nın bizim üzerinde duracağımız kısmı temel olarak iki farklı
bölüme ayrılıyor. Birinci bölüm, client-Side denilen ve kullanıcı tarafında çalışan olarak
çevirebileceğimiz diller ve araçlardır. Adını sık sık duyduğunuz Javascript'i, client-Side’le
çalışan araçlara örnek olarak gösterebiliriz. Kullanıcı tarafında çalışan kodların ortak
özelliği, programcı tarafından hazırlanan her şeyin kullanıcıya nakledildikten sonra
çalıştırılmasıdır. Bu özelliğin getirdiği farklı avantajlar ve dezavantajlar vardır. Javascript'in
kullanıcı tarafında çalışıyor olması, size hız ve kullanıcının tarayıcısı üzerinde daha fazla
kontrol olanağı sağlar. Ancak yazılan kodların tümünün kullanıcıya gönderiliyor olması,
kullanıcının bu kodları istediği gibi görüntüleyip değiştirebileceği anlamına gelir. Bu da
örneğin, biraz uyanık bir kullanıcının Javascript ile yaptığınız ve formunuzda boş alan
bırakılmasına izin vermeyen scriptinizi kolaylıkla saf dışı edebileceği anlamına gelir.
İkinci bölüm araçlar ise server-Side yani sunucu tarafında çalıştırılan programlardır.
PHP bu programlardan biridir. PHP kullanılan bir sistemde kullanıcılar sunucudaki PHP
dosyalarını diğer HTML dosyalarından farksız biçimde çağırabilirler, ancak elde edecekleri
her zaman %100 HTML kodudur..
Bu alışveriş içersinde client-side’le çalışan programların kodları, örneğin Javascript
kodunuz, HTML dosyasıyla beraber kullanıcının tarayıcısına gönderilir. Tarayıcı, bizim
örneğimizde Netscape, HTML kodları ile beraber Javascript kodlarını da okur ve gerektiği
yerde bu kodları çalıştırır.
HTML(HyperText Markup Language)
Web sayfaları
html adı verilen özel bir işaretleme dili ile yazılır. HTML yazı, resim,
ses ve görüntü içeren bir sayfadan başka bir sayfaya geçiş(link) sağlayabilen bir dildir.
Bu dille oluşturulan dosyalar düz text (ASCII Plan text) olup uzantı isimleri “.html” veya
“.htm”dır. Bu dille hazırlanan dosyalar bir web tarayıcı tarafından görüntülenebilen
sayfalar haline getirilir.
Bir metin editöründe (Edit, Not Defteri, WordPad gibi) html dosyası yazılırken
yazıların belli yerlerine tag adı verilen html etiketleri (belirteçleri) yerleştirilir. Bu etiket
sayfanın tarayıcı programlarda bir html dosyası olarak algılanmasının ve ona göre
görüntülenmesini sağlar.
komut mantığı
Html komutları
Taglardan oluşmaktadır. Her tag < karakteri ile başlayıp > karakteri
ile bitmektedir. Komutlar tagların içerisinde, komuttan etkilenen nesne ise taglar arasında
olmaktadır. "<center>" yazılımı bir tagdır. Ortalama manasına gelir. Tagın geçerli olduğu
alanı
sonlandırmak için "</center>" yazılır. Buradan sonraki nesnelere artık ortalama
özelliği uygulanmayacaktır. "<center>deneme</center>" komut dizisinde "deneme" yazısı
bulunduğu satır içerisinde ortalanmaktadır. Tagların hemen hemen hepsi açıldıktan sonra
kapatılmalıdır. Önce açılan tagların; sonra açılanlardan daha sonra kapatılması sayfa
düzeni için gereklidir. Açıldıktan sonra kapatılması gerekmeyen taglarda bulunmaktadır.
bunlar direk tag içerisindeki nesneye etki ederler. <img src="deneme.gif"> tagında
deneme.gif isimli dosya sayfaya eklenmiştir. Bu tarz tagların, ikinci bir tag ile kapatılması
gerekmemektedir
sayfa yapısı
Html sayfa içerisinde sayfa özelliklerinin ve sayfa içeriğinin yazıldığı iki ana kısım
bulunmaktadır. Sayfa <html>...</html> tagları arasında olmalıdır. Bu taglar arasında sayfa
özelliklerinin tanımlandığı
<head>....</head> tagları arasında kalan ilk bölüm ile ; sayfa
içeriğinin bulunduğu, <body>....</body> tagları arasındaki ikinci kısım bulunmaktadır.
(ALINTIDIR)
Programlama Dilleri
Komutlar
Komutlar da sayfa yapısına bağlı olarak iki ana gruba ayrılırlar.
1 - Sayfa özelliğini belirleyen komutlar.
2 - Sayfa içeriğini belirleyen komutlar.
Sayfa özelliğini belirleyen komutlar; sayfa başlığı, içeriği, kime ait olduğu, hangi dilde
yazıldığı, hangi karakter setinin kullanıldığı gibi bölümleri içerir.
Sayfa içeriğini belirleyen komutlar ise; Sayfada buluna yazılar, resimler, tablolar, linkler ve
benzeri nesneleri içerirler.
<title> : Sayfanın başlığının ne olacağını belirler. Sayfanın başlık çubuğundaki
yazıyı ayarlamak için kullanılır. <head></head> tagları arasında kullanılır. Kullanımı <title>Yazılacak Olan Başlık</title> şeklindedir..
<br> : Sayfada bir alt satıra gitmek için kullanılır. Kullanıldığı yerdeki satırlar
arasında boşluk oluşmaz. Kullanımı <br> şeklindedir.
<p> : Sayfada bir alt satıra gitmek için kullanılır. Kullanıldığı yerdeki satırlar
arasında boşluk oluşturur. Kullanımı <p> Şeklindedir.
<hx> : Sayfada x standardında yazı yazılmasını sağlar. x yerine bir rakam
yazılmaktadır. <h1> en büyük standardı oluşturur. x sayısı arttıkça boyut küçülür. Tabi
kullanıcı standardını değiştirmemişse. Kullanımı <hx></hx> şeklindedir.
<hr> : Sayfa içerisinde yatay çizgi oluşturmak için kullanılır. Oluşturulan çizgi bir
satırı kaplamaktadır. Çizgi ile aynı satıra başka nesne veya yazı konamaz. Kullanımı <hr>
şeklindedir.
<center> : Sayfa içerisindeki yazı veya nesnenin o satır içerisinde ortalanmasını
sağlar. Kullanımı <center>Ortalanacak Yazı</center> şeklindedir.
<b> : Sayfa içerisindeki yazının kalın (bold) yazılmasını sağlar. Kullanımı <b>Kalın
Yazılacak Yazı</b> şeklindedir.
<i> : Sayfa içerisindeki yazının yatık (italik) yazılmasını sağlar. Kullanımı <i>Yatık
Yazılacak Yazı</i> şeklindedir.
<u> : Sayfa içerisindeki yazının altı çizgili (under line) yazılmasını sağlar. Kullanımı
<u>Altı Çizgili Yazılacak Yazı</u> şeklindedir.
Programlama Dilleri
Bir html dosyasının genel yapısı aşağıdaki gibidir.
<HTML>
<HEAD>
Web sayfasında görüntülenmeyen bilgiler
</HEAD>
<BODY>
Web sayfasında görünmesi istenen yazı, formatlama bilgileri,
diğer komutlar
</BODY>
</HTML>
HAZIRLAYANLAR:
İSA UÇAK
MURAT METİN
SELMAN UZUNDAL
AYSUN ÇOLAKOĞLU
İÇİNDEKİLER
Programlama Dilleri: ..............................................................................................
3
Düşük Seviyeli Diller: ............................................................................................
3
Makine Dili: ...........................................................................................................
3
Assembly Dili: .......................................................................................................
4
Assembly Komutlar: ..............................................................................................
4
Derleyiciler: ...........................................................................................................
4
Yorumlayıcılar: ......................................................................................................
5
Programlamaya Giriş: ............................................................................................
5
Sorun Analizi: ........................................................................................................
5
Algoritmanın Hazırlanması: ..................................................................................
6
Akış Diyagramları: ............................................................................................6,
7
Yüksek Seviyeli Diller: ..........................................................................................
9
C Programlama Dili: ..............................................................................................
9
Fortran Programlama Dili: ..............................................................................9, 10
Cobol Programlama Dili: ..............................................................................10, 11
(ALINTIDIR)
Programlama Dilleri
C++ Programlama Dili: .................................................................................11, 12
Qbasic Programlama Dili: ...................................................................................12
Qbasic Komutları: .........................................................................................12, 13
Turbo Pascal: ..........................................................................................14, 15, 16
Görsel Programlama Dilleri: ...............................................................................17
Visualbasic: .............................................................................................17, 18, 19
Delphi: ................................................................................................................20
Internet Programcılığı:.............................................................................21, 22, 23
PROGRAMLAMA DİLLERİ
Programlama dili programcının programı yazarken kullandığı özel bir dildir. Bilgisayara
yaptırılacak olan işlerin bilgisayarın anlayabileceği dilde ifade edilmesidir. Bütün programlar
programlama dilleri ile yazılır. Bilgisayar gibi programlama dilleri de çeşitli süreçlerden
geçerek geliştirilmişlerdir. Programlama dilleri genellikle İngilizce kelimelerden seçilmiş ve
ya kodlanmış kısaltmalardan oluşur.
Program yazarken dil seçimi, yazılacak programın niteliğine göre yapılmalıdır. Örneğin
bir muhasebe programı yazmak için seçilen dil, bazı matematik programlarının yazılması
için uygun olmayabilir.
Bir hücrede akım bulunması hali (1) ve bulunmaması hali (0) sayılmaktadır. Bu nedenle
bilgisayara kayıt , ikili, sekizli, on altlı ve otuz ikili sistemler ile yapılmaktadır. Bilgisayar
kullanımının artması ile ihtiyaçlara göre programlama dilleri geliştirilmiştir.
PROGRAMLAMA DİLLERİ
Düşük Seviyeli Diller Yüksek Seviyeli Diller
Makine Dili
Assembly Görsel Diller Görsel Olmayan Diller
Visualbasic C
Delphi Fortran
Html Cobol
Java C++
Java script Qbasic
(ALINTIDIR)
Programlama Dilleri
Turbo pascal
DÜŞÜK SEVİYELİ DİLLER
Düşük seviyeli diller makine dili ve assembly dili olmak üzere ikiye ayrılır
A)Makine Dili
Bilgisayarın doğrudan ve hemen işlem yapmasını sağlayan komutlardan oluşan bir
programlama dilidir. Makine dili “010101001” lerden oluşan komutlardır ve bunlar direk
makineye hitap eder. Makine dilinde komutlar doğrudan mikroişlemcinin anlayacağı
formatta verilir. Bilgisayarlarda değişik mikroişlemciler kullanılabildiği için bir bilgisayar için
yazılan makine dili programını başka bir bilgisayarda kullanamayabiliriz. Makine dilinde 0
ve 1’leri kullanarak program yazmak çok zor olduğu için assembly dili geliştirilmiştir.
B)Assembly Dili
Assemble" kelimesinden türemiştir. Ufak parçaları toplama, birleştirme anlamını taşır.
Bilgisayarın Hardware (donanım) yapısına direkt olarak bağlı olduğu için her makinenin
kendi Assembly programlama dili vardır. Assembly dili makine dilinin, ikili sayı
sistemindeki, komut kodlarının kısaltılmış sözcük ve simgelerden oluşan karşılıklarıdır. 0
ve 1‘ler yerine “MNOMENIC” denilen semboller kullanılır. Bunlar,ADD,MOV,JMP,STR gibi
sembolik komutlardır. Assembly dilinde yazılan her program çevirici denilen
ASSEMBLER’den geçirilerek makine diline çevrilir.
Assembly makineye çok daha yakın olduğu için en iyi compilerden (derleyicilerden)
bile çok açık bir farkla daha hızlı çalışırsınız. Ancak hızlı olmasına rağmen pek
kullanılmazlar çünkü diğer dillere göre çok daha karışık ve yaptığınız hatalar direkt olarak
makinenizi kilitleyebiliyor. Bunun yanında basit işlemleri bile microkod seviyesinde
yazdığınız için çok daha uzun bir kod yazımı gerekiyor. Stok kontrol yada hasta takip
programları yazmak için uygun bir programlama dili değildir. Hızın kritik olduğu durumlarda
işletim sistemi, basit IO (giriş-çıkış) işlemleri gibi durumlarda kullanılır. Bunun yanında
bilgisayar mimarisini anlamak için çok yararlı ve gerekli bir dildir.
Assemly Komutlar
1) Segment komutu: Segment komutu programın kullanıldığı bölüm kesimlerini
tanımlamak için kullanılır. Komutun kullanım şekli isim SEGMENT tip ‘sınıf
şeklindedir. Bu komut bir isimle başlar ve tanımlanan isim program içende
yapılacak atamalarda vb. işlemlerde kullanılır.
2) Assume komutu:Program içinde belirlenen segment(bölüm) kesimlerinden
hangisinin açılacağını takip eden komuttur.
3) Proc komutu: Bu komut kod bölümü içindeki bir bloğu açmak için kullanılır.
Kullanışşekli isim PROC tip şeklindedir.
4) Call/Ret komutu: Bu komut herhangi bir işlem bloğundan başka bir işlem
bloğunu çağırmaya yarar. Kullanışşekli CALL.....çağrılacak bloğun ismidir.
Derleyiciler: (Compiler)
(ALINTIDIR)
Programlama Dilleri
Derleyicisi compiler olan dillerde yazılan program derleyiciden geçirilerek makine diline
dönüştürülür. Bu derleme sırasında yazım hatası, sayısal hata komut sıra hatası vb. gibi
hatalar varsa bu hatalar listelenir. Programcı bu hataları gidererek programı yeniden
derler. Bu tür programlar ancak bütün olarak derlendikten sonra çalıştırabilir.
Derleyici, programın makine kodunu bir kez oluşturarak ayrı bir dosyaya kaydeder.
Program her çalıştırıldığında bu kod otomatik olarak kullanılır. C, PASCAL, COBOL,
derleyicisi olan yüksek seviyeli dillerdir.
(Derleyici ile programlama)
PROGRAM
PROGRAM DERLEYİCİÇIKTI
AMAÇ
PROGRAM
Yorumlayıcılar:
Yorumlayıcılar Interpreterde yazılan programların makine diline dönüştüren
yazılımlardır. Ancak bu dönüşüm, derleyiciden farklı olarak gerçekleştirilmektedir.
Yorumlayıcılar her satırı anında makine diline çevirerek çalışır ve bu kodu bir dosyaya
kaydetmez. Dolayısıyla program her çalıştırıldığında her satır yeniden makine koduna
dönüştürülür. Bu yüzden yorumlayıcılar yavaş çalışmaktadır. BASIC ve DBASE hem
derleyicisi hem de yorumlayıcısı olan yüksek seviyeli dillerdir.
(Yorumlayıcı ile programlama)
PROGRAM
YORUMLAYICI
ÇIKTI
YERİ
Derleyiciler ve yorumlayıcılar program kodlarını, klavyeden giriş hataları ve dilin
programlama komutlarının yanlış kullanımı gibi teknik hatalar içi kontrol ederler.
Ancak, programlardaki yanlış bir satış vergi oranı
yada yanlış formül gibi mantık
hatalarını kontrol edemezler. Programı mantık hatalarından arındırmak
programcının işidir.
PROGRAMLAMAYA GİRİŞ
Bir sorunun bilgisayar ile çözülmesi (çözecek programın hazırlanması) için aşılacak
aşamalar; sorun analizi, algoritmanın hazırlanması akış diyagramının (çizelgesinin) çizimi,
programın kodlanması, test edilmesi ve uygulanması
şeklinde sıralayabiliriz. Şimdi bu
kavramları açıklayalım
A)SORUN ANALİZİ
(ALINTIDIR)
Programlama Dilleri
Herhangi bir sorunun (işimizi kolaylaştıran programın) programının hazırlanması için
programcı tarafından sorunun iyi anlaşılmış olması lazımdır. Sorunun analizi aşağıdaki
aşamaları içerir.
1. Giriş-çıkış birimleri ve bilgileri (biçim, şekil,düzen) belirlenir.
2. Programda kullanılacak değişkenler tanımlanır (sembol) ve türleri belirlenir.
3. Sorunun çözüm yolu belirlenir ve çözüm için gerekli matematiksel modeller kurulur.
ÖRNEK:Klavyeden girilen iki sayının çıkarılmasının ekrana yazılması sorunun analizi
aşağıdaki gibi yapılır.
İstenenler:
a)sayıların klavyeden girilmesi
b)çıkarma işleminin bulunması
c) çıkarma işleminin ekranda görüntülenmesi
Değişken tanımı:
A:Birinci sayıyı
B:İkinci sayıyı
C:iki çıkarımını göstersin
Çözümün matematiksel gösterimi: A-B=C
B) ALGORİTMANIN HAZIRLANMASI
Sorunun çözümü için saptanmış sonlu sayıda basamaktan oluşan adımlar veya
komutlar takımıdır. Diğer bir deyişle algoritma verilerin sorunun nasıl çözüleceğinin, hangi
basamaklardan geçilerek sonuç alınacağının, sonucu nereye ve nasıl yazılacağının sözel
olarak ifade edilmesidir.
ÖRNEK: ax2 +bx+c=0 denkleminin reel ve sıfırdan farklı olan katsayılarını okuyup,
denklemin köklerini bulacak ve katsayılarla bulunan kök değerlerini yazma işlemi için bir
algoritma.
1) Başla.
2) a,b,c değerlerini al.
3) Deltayı hesapla.
4) Bulunan delta değeri sıfırdan küçük ise kök sanaldır ve son.
5) Bulunan değer sıfırdan büyükse kökleri bul.
6) Birinci kökü bul.
7) İkinci kökü bul.
8) a,b,c,x1,x2 değerlerini yaz ve son.
C) AKIŞ DİYAGRAMLARI (ÇİZELGELERİ)
Herhangi bir sorunun çözümü için gerekli olan aritmetik ve mantıksal adımların söz
veya yazı ile anlatıldığı algoritmanın, görsel olarak simge ya da sembollerle ifade edilmiş
şekline “akış çizelgeleri” veya FLOWCHART adı verilir. Akış çizelgelerinin algoritmadan,
farkı adımların simgeler şeklinde kutular içine yazılmış olması ve adımlar arasındaki
ilişkilerin ve yönünün oklar ile gösterilmesidir. Buda bize sorun çözümlenmesi sürecinin
daha kolay anlaşılır biçime getirilmesini, iş akışının kontrol edilmesi ve programın
kodlanmasının kolaylaşmasını sağlar.
Akış çizelgelerinin hazırlanmasında aşağıda yer alan simgeler kullanılır.
1)
turk.com adresinden download edilmiştir
www.program
Programlama Dilleri
Algoritmanın başladığını ya da sona erdiğini belirtmek için kullanılır.
2)
Klavye aracılığı ile giriş yada okuma yapılacağını gösterir.
3)
Yazıcı (printer)aracılığı ile çıkış yapılacağını gösterir.
4)
Algoritmada (akış çizelgesinde) giriş- çıkış işlemini gösterir.
5)
Hesaplama yada değerlerin değişkenlere aktarımını gösterir.
6)
Aritmetik ve mantıksal ifadeler için karar verme yada karşılaştırma durumunu (işlem)
gösterir.
7)
(ALINTIDIR)
Programlama Dilleri
Oklar işin akış yönünü gösterir.
8)
Akış diyagramında sayfalar arası bağlayıcı olarak kullanılır.
ÖRNEK:ax2+bx+c=0 denkleminin köklerini bulan programın akışşeması ve algoritması
1. Başla
2. a,b,c ‘yi oku
3. Deltayı hesapla
4. Delta sıfırdan küçükse kök sanaldır.
5. Delta sıfırdan büyükse kökleri bul
6. Kökleri yaz.
7. Dur .
H
D1=.D
E
BAŞLAGİRİŞA,B,C
D=B2-4AC
D<0
ştir
Programlama Dilleri
ÇIKIŞA,B,CKÖK
SANAL
X1=(-B-D)/2A
X2=(-B+D)/2A
ÇIKIŞA,B,C
X1,X2
DUR
YÜKSEK SEVİYELİ DİLLER
Yüksek seviyeli programlama dilleri öğrenilmesi kolay, program yazılması daha az
zaman alan, daha iyi sonuçlar temin eden programlardır.
‘C’ PROGRAMLAMA DİLİ
'C' Dili, geniş amaçlı programlama dili olarak Dennis Ritchi tarafından 1972 yılında
yazıldı ve UNIX' in işletim sisteminin sistem dili olarak geliştirilmiştir. UNIX'in yaratıcısı
Ken Thompson UNIX'i geliştirirken ASSEMBLER dilini kullanmıştı. ’C’ program dili
işletim sisteminin yazılımı olduğu için cevre birimlerine, makine adreslerine ve belleğe
kolaylıkla erişim imkanı sağlar.
‘C’ DİLİNİN ÖZELLİKLERİ
1) Az Yer Kaplaması
C derleyicisi ve modülleri az yer kaplar. Bu dil, işlemleri kısa yoldan yapacak bazı
deyimlere sahiptir.
2) Verimlilik
Bu dilin programlarının çalışma hızı, ASSEMBLER’ da yazılmış benzer bir programın
hızına erişir. C kodu ASSEMBLER kodundan daha çabuk yazılabileceği için C kullanımı
maliyetleri hissedilir şekilde azaltır.
3) Taşınabilirlik
C dilinde yazılmış ve işlerliği belirli bir donanıma bağımlı olmayan programlar
başka bir makineye asgari seviyede değişiklik yapılarak ya da hiçbir değişiklik
yapılmadan taşınabilir. Bu dil belli bir donanıma bağımlı program bölümlerini açıkça
belirtilmiş ayrı modüller halinde yazılmasını teşvik eder, böylece ileride bir taşıma söz
konusu olduğunda, asgari gayret sarf edilerek taşınma sağlanır.
(ALINTIDIR)
Programlama Dilleri
C öncelikle sistem programlama için kullanıldı. C'nin sistem programlama için
kullanılmasının çeşitli nedenleri vardır. Genellikle sistem programlarının çabuk çalışması
gerekir.C derleyicileriyle derlenen programlar hemen hemen Assembler' da yazılan
programlar kadar hızlı çalışır.
FORTRAN PROGRAMLAMA DİLİ
FORTRAN (FORMULA TRANSLATION) kelimelerinin ilk hecelerinden türetilen
FORTRAN, bilimsel hesaplamaları yapmak için geliştirilmiştir. Birkaç sürümü vardır
(FORTRAN .V, FORTRAN 77,FORTRAN 90 )
Sembolik programlama dillerinin ilki olan FORTRAN programlama dili 1950’li yılların
sonlarında ortaya çıkmış ve insanlarla bilgisayar arasındaki iletişimde getirmiş olduğu
yenilik ve kolaylıklar nedeniyle yaygın bir kullanım alanı bulmuştur. Bu dilin sürekli olarak
geliştirilmesi sonucu kullanımı daha da esnekleşmiş ve uygulama kapsamına giren konular
genişlemiştir.
FORTRAN Karakterleri
FORTRAN programlama dilinin deyimlerini yazabilmek için kullanılan karakterler
şunlardır:
0’dan 9’a kadar 10 tane rakam,
A’ dan Z’ ye kadar İngiliz alfabesinde kullanılan büyük ve küçük 26 harf,
=, %, $, [, (, ) ve ] gibi özel işaretler ve işlem işaretleridir.
İşlem işaretlerinde ,(+) toplamayı, (-) çıkarmayı, (/),bölmeyi ve (*) da çarpmayı simgeler.
COBOL PROGRAMLAMA DİLİ
COBOL: Common Business Oriented Language ticari uygulamaya yönelik yüksek
seviyeli bir dildir.
COBOL 1959 senesinde Amerika Birleşik Devletleri hükümetinin de işbirliği ile o
zamanın bilgisayar üreticileri ve kullanıcıları tarafından üretildi. İngilizce'ye benzer bir dil
olan COBOL 1960 senesinde CODASYL tarafından geliştirilerek COBOL 60 adı altında
piyasaya çıktı. COBOL’un çıkış tarihinde bu zamana bir çok COBOL türleri
oluşturuldu.COBOL 68,COBOL 74 (Ansi COBOL) vs. Bu gün mikro bilgisayarlar için
yapılmış birçok COBOL türleri mevcuttur. Level II COBOL, Microsoft COBOL (MS-COBOL)
vs. Bizim burada anlatacağımız ise MS-COBOL dur. MS-COBOL’da neler yapabiliriz,
sorusuna ise kısaca şöyle cevap verebiliriz, örneğin Muhasebe, Personel, Stok, Emlak ve
akla gelen her türlü ticari programı yazmak mümkündür. MS-DOS programı olduğundan
insanlarımız Windows tabanlı programları tercih etmeye başladılarsa da COBOL hala
sağlamlığını korumaktadır.
(ALINTIDIR)
Programlama Dilleri
COBOLDA DOSYA YAPISI
Yapı bakımından COBOL da 3 türlü dosya vardır.
a) Sıradan (SEQENTIAL) dosyalar. (Sicil numarası olmayan)
b) Anahtarlı (INDEXED) dosyalar. (Sicil numaralı ve fihrist mevcut)
c) İzafi (RELATİVE) dosyalar. (Sicil numaralı fihrist akılda)
Bundan dolayıdır ki, bir dosyayı yaratırken veya kullanırken bu dosyanın yapısını mutlaka
belirmemiz gerekir.
COBOLDA BİRKAÇ DOSYA KOMUTU
OPEN KOMUTU:
Anlamı: Dosyayı açmak. İlgili dosyayı kullanma izni.
COBOLDA BAZI KOMUTLAR VE İŞLEMLERİ
KOMUT ADI İŞLEVİ
KOMUT ADI İŞLEVİ
ACCEPT Oku ekrandan hafızaya al. LABEL Etiket
ACCESS Erişim şekli LAST Nihai,sonucu
ADD Topla. Ekle LEADING İlerleyen
ADVANCING İlerlemek LEFT Sol
AFTER Sonra,Sonraki LEFT-JUSTIFY Sola Dayama
ALL Hepsi tümü LENGTH Uzunluk
ALPHABETIC Alfabetik LENGTH-CHECK Uzunluk Kontrolü
ALTER Değiştir, yön değiştir. LESS Küçük
Yazılımı:
INPUT dosya-ismi.............
OUTPUT dosya-ismi..........
INPUT : Okumak amacıyla açılır
OUTPUT : Dosyaya yazmak amacıyla açılır
(ALINTIDIR)
Programlama Dilleri
CLOSE KOMUTU
Anlamı : Dosyayı gelecek sefere kullanabilecek şekilde kapatmak.
Yazılımı: CLOSE dosya-ismi WITH LOCK....
DELETE KOMUTU:
Anlamı : Dosyadaki bir kaydı yok et sil.
Yazılımı
ELETE dosya-ismi RECORD C++ PROGRAMLAMA DİLİ
C++ ilk olarak 1980'lerin başında, Bjarne Stroustrup tarafından geliştirilmeye
başlanmış olup, ilk 1985 yılında kullanıma sunulmuştur.
Küçük detaylar dışında, C++ programlama dili C’ yi tamamen kapsayacak daha iyi bir
C olarak tasarlanmıştır. Bunun yanında, veri soyutlama ve nesneye yönelik programlama
da desteklenmektedir. C'den C++'a geçiş, herhangi bir programlama dilini sadece yeni
komut yapıları ve geliştirilmiş kullanım imkanları ekleyerek bir üst uyarlamanın
tasarlanması seklinde olmamıştır.Yapısal programlamayı destekleyen C'nin bu özellikleri
geliştirilerek korunmuş, ancak nesneye yönelik programlamayı destekleyen birçok yeni
yapı ve komut da eklenmiştir. Programcılıktaki bakış açısını değiştirmeye yönelik bu
yenilikler, uyarlama numaraları üzerinde değişiklik yapmak yerine "bir eklemek" anlamına
gelen "++" operatörü ile C++ adini almıştır.
C++’IN BAZI ÖZELLİKLERİ
C içerisinde programın çalışabilir kod satırlarının veri tanımlama satırları ile
karışmaması gerekmektedir. Program veya fonksiyon başında tüm değişkenlerin
tanımlanması, ardından çalışabilir satırların kodlanmasına geçilmelidir. C++'da,
kullanılmadan önce olmak şartıyla, program içerisinde istenilen her yerde değişken
tanımlanabilir. C 'de de olan sabit değişkenlerin C++ 'da ki en önemli özelliği, tanımlama
esnasında sabit bir değer verilmek zorunda olmalarıdır. C++ fonksiyon parametrelerine
değer atanmasına izin vermektedir. C++ da , benzer işlemleri yapsın veya yapmasın,
parametre listeleri farklı olmak kaydıyla birden fazla fonksiyona ayni isim
(ALINTIDIR)
Programlama Dilleri
verilebilir.Derleyici, çağırma komutlarında kullanılan parametre tiplerinden hangi
fonksiyonun çağrılmak istendiğini anlamaktadır. Sadece dönüş tiplerinin farklı fonksiyon
çağırma işlemini ortadan kaldırmak amacıyla,satırcı fonksiyon olarak tanımlanabilirler. Bu
işlem, "inline" komutu ile yapılmaktadır. Fonksiyon başlığında, referans operatörü
kullanarak değerle çağırma işlemi yapılabilmektedir. Dinamik hafıza kullanımının
kolaylaştırılması için iki yeni operatör tanımlanmıştır: "New" and "delete" Yukarıda
belirtilen işlemlere ve nesneye yönelik programlama ile ilgili yapıları destekleyebilmek için
15 yeni ayrılmış kelime tanımlanmıştır. C++ yüksek seviyeli dili sistem geliştirmek için en
ideal olan programlama dilidir. Mevcut tüm bilgisayar türleri ve tüm işletim sistemleri için
C++ 'nın bir sürümü mevcuttur.
QBASIC PROGRAMLAMA DİLİ
Qbasic yüksek seviyeli dillerin (fortran,cobol) yapısal komutlarını kapsayan komutlarla
yazılmıştır. Bu dil ile veri tabanlarından birine (Dbase,clipper) geçmek çok
kolaydır. Bütün işlemler aşağıdaki Qbasic ekranı üzerinde yapılır.
Şekil 2: Qbasic’ in ekran görüntüsü
QBasic Komutları:
Files: Yan bellekteki kütük adlarını ekran görüntüler. Yazılımı: Files[“kütük tanımı”
]
New: Ana bellekteki programı siler ve bütün değişkenleri sıfırlar.Yazılımı: New
Load
aha önce kütük adı ile diske veya diskete kaydedilen program kütüğünü ana belleğe yükler. azılımı: Load “kütük adı”,R buradaki kütük adı belleğe yüklenen
programın adıdır.
Save: Ana bellekteki programı yan belleğe (disk veya disket) kayıt eder. Yazılımı:Save
“kütük adı” [,A,P]
Run:Ana bellekteki programı çalıştırır.Yazılımı: Run[“satır no”]veya Run[“kütük adı”,R]
(ALINTIDIR)
Programlama Dilleri
Delete:Programın istenilen satırlarını siler.Yazılımı: Delete[satır no 1] [-satır no 2]
Chain:Yan bellekten ana belleğe program yükler, çalıştırır.Yazılımı:Chain [“kütük adı”
]
End:Programın çalışmasını durdurur. Yazılımı:End
Shell :Basıc yorumlayıcısından çıkar ve çalışan sürücüye dönülür. Yazılımı:Shell “komut
dizisi”
Line:Belirtilen koordinatlar arası çizgi ve dikdörtgenler çizer. Yazılımı: LİNE[[(X1,Y1)]
-
(X2,Y2)][,[<seçim>,B[F]]
]
View: Ekranın grafiksel işlem sınırlarını tanımlar. Yazılımı: View[[SCREEN](X1,Y1)
-
(X2,Y2)[,[renk][sınır]]
]
ÖRNEK:
10 CLS
20 FOR I= 1 TO 10
30 LOCATE I+5 ,I
40 PRINT “MEHMET CAN ŞAHİN”
80 NEXT I
90 FOR J=10 TO 1 STEP -1
91 LOCATE J+5,J+15
92 PRINT “MEHMET CAN ŞAHİN”
99 NEXT J
Adı soyadı kayarak görüntüler.
ÖRNEK:
10 SCREEN 11
20 FOR I=0 TO .65 STEP .03
30 CIRCLE(300,150),170,,1.202,1.2,
I
40 NEXT
TURBO PASCAL
Pascal Programlama dili 1968 yılında Niklaus Wirth tarafından geliştirilmiş yüksek
seviyeli bir programlama dilidir. bu dilin Turbo Pascal versiyonu, günümüzde mühendislik,
ticari ve bilimsel alanlarda yaygın olarak kullanılmaktadır. Pascal ve günümüzdeki ismiyle
Turbo Pascal, özellikle program yazmada sağladığı kolaylıklardan dolayı çok yaygın olarak
kullanılır. Turbo Pascal’ da yazılan programlar daha kısa, anlaşılması daha kolay ve çok hızlı çalışırlar.
(ALINTIDIR)
Programlama Dilleri
Turbo Pascal’ ın programcıya sunduğu en önemli özellik; Programcı kendisine gerekli
olan ve her yerde kullanması gereken program parçalarını (Unit) bir defa hazırladıktan
sonra bu program parçalarını başka programlar içerisinde çok kolay bir şekilde
kullanabilmekte ve istediği şekilde veri tipleri tanımlayabilmektedir. Bu şekilde programın
daha esnek ve daha kısa sürede tamamlanması sağlanmaktadır.
Turbo Pascal’ ın diğer bir özelliği ise program yazma işlemleri için hazırlanan editörün
esnek olması, programların makine diline anında çevrilmesi, hata bulma ve hataları
düzeltme işlemlerinin pratik ve hızlı olarak yapılmasına imkan vermesidir.
Şekil 3: Turbo Pascl’ ın Ekran Görüntüsü
Turbo Pascal Komutları
Turbo Pascal dilinin kullanılacağı programlama alanlarına bir sınırlama konulmaz. her
türlü problemin çözümü ve programlanmasında Turbo Pascal’ dan yararlanılabilir. Turbo
Pascal’ ın dört tür komutu vardır.
A) Giriş
Çıkış Komutları
1)Write-Writeln:Sabit, değişken veya işlem sonuçlarının bir dosya veya ekrana
yazılmasını sağlar.
Yazılım: WriteLn(ifade)
Veya
Write(ifade) burada belirtilen; İfade:sabit,değişken veya işlem olabilir.
2)Read-Readln
Klavye vasıtasıyla bilgisayara bilgi göndermek için kullanılır. Gönderilen bilgiler
tanımlanan değişkenlerde tutulurlar.
Yazılımı:
(ALINTIDIR)
Programlama Dilleri
Read([f,] değişken listesi)
Veya
Readln([f,] değişken listesi)
f: Bilginin okunacağı dosyayı temsil eden dosya değişkenidir.
B) Karşılaştırma (Karar) Komutları
1) If-Then-Else:Verilen şartın doğru veya yanlış olması durumunda istenen işlemleri
yapmak ve buna göre program akışını değiştirmek için kullanılır.
Yazılımı:
IF Şart THEN Komut veya komutlar [ELSE]komut veya komutlar]
2)Case Of
Verilen ifadenin aldığı değere göre program akışını değiştirmek veya istenen işlemleri
yapmak için kullanılır. Başka bir ifade ile verilen ifadenin karşılık geldiği sabit değere göre
istenen işlemleri yapmak için kullanılır.
Yazılımı:
CASE ifade OF
Sabit1:komut veya komutlar
Sabit2:komut veya komutlar
:
:
Sabitn:komut veya komutlar
[ELSE Komut veya komutlar]
END
C) Döngü Komutları
İstenen işlemlerin istenilen sayıda veya istenilen şart sağlanıncaya kadar belirtilen
işlemlerin yapılmasını sağlayan komutlardır.
1) FOR-DO
Belirtilen İşlem veya işlemleri istenilen sayıda tekrarlamak veya istenen iki aralıkta değerler
elde etmek için kullanılır.
Yazılımı: FOR değişken:= başlangıç değeri TO .DOWNTO bitiş değeri DO
2)REPEAT-UNTIL
İstenen şart veya şartlar sağlanıncaya kadar istenen işlemlerin tekrarlanması için kullanılır.
Yazılımı:
(ALINTIDIR)
Programlama Dilleri
REPEAT
Komut veya komutlar
Untıl şart
3) WHILE-DO
Belirtilen şart doğru olduğu sürece işlemlerin tekrarlanmasını sağlar.
Yazılımı:
While Şart DO
Komut veya komutlar
Yazılımda belirtilen ‘komut veya komutlar ‘ birden fazla ise bu durumda Begin end
Bloğu kullanılır. Bu komutta şart başta kontrol edilir.
4)CONTINUE
Döngülerin bir sonraki adıma geçmesini sağlar .
Yazılımı: Continue
5)BREAK
Döngülerden çıkışı sağlar ,işlem akışı döngünün dışına çıkar.
Yazılımı: Break
D) Ekran Konutları
1)Clrscr: Ekranı temizlemek için kullanılır. yazılımı CLRSCR’ dir.
3)Readkey: Klavyede bir tuşa basılmasını sağlar. Yazılımı READKEY ‘dir.
5)Window: Ekranda bir pencere oluşturmak kullanılır. Yazılımı WINDOW (X1,Y1,X2,Y2)
şeklindedir.
6)Textcolor: Ekrana yazılacak yazının rengini ayarlamak için kullanılır. Yazılımı
TEXTCOLOR(Renk No) şeklinedir.
GÖRSEL PROGRAMLAMA DİLLERİ
VISUALBASİC
(ALINTIDIR)
Programlama Dilleri
Visualbasic (VB); Microsoft tarafından üretilen son zamanlar popüler programlama
araçlarından birisidir. Bunun sebebi VB programlama dilinin kullanımındaki rahatlık ve
öğrenilmesinin kolay oluşudur.
Visualbasic Windows tabanlı programlar oluşturmak için gereken bütün araç ve gereci
içermektedir. Görsel (Visual) programlama dillerinin en önemli özelliklerinden birisi
programın ekran tasarımının kod yazmaya gerek kalmadan sanki bir resim
çiziyormuşçasına kolayca yapılabilmesidir. Görünüşü hoş bir arabirime sahip olan VB ile
basit yada karmaşık kontrollerin ve nesnelerin özelliklerini belirlemek için yüzlerce satır
kod yazmaya gerek yoktur.
Şekil 4: Visualbasic’ in Ekran Görüntüsü
Visualbasic, COM (Component Object Model) olarak bilinen bir yapı taşı üzerine
kurulmuştur. COM, nesnelerin birbirleriyle nasıl bir ilişki içinde olduğunu tanımlayan bir
standarttır. COM tabanlı tüm programlar böylece birbirleri ile haberleşebilir, birbirlerinin
kaynaklarını kullanabilir. ActiveX ve DirectX bunlara en iyi örneklerdir.
ActiveX, aslında küçük program parçasıdır. Sizin dışınızdaki başka programcılar
tarafından yazılmıştır. Siz kendi programınızda o ActiveX'in yaptığı işleri yapacak kodları
yeniden yazmak zorunda kalmazsınız. VB ile kendi ActiveX 'lerinizide yazabilirsiniz.
Visualbasic ile ActiveX'ler, DHTML dosyalar (VB 6.0 ile), veritabanı programları, IIS
(Internet Information Server) tabanlı web programları, Windows NT için servisler, diğer
paket programlara (örneğin Auto CAD) eklentiler yapabilirsiniz. Tabii ki bu listeyi uzatmak
mümkündür.
Ayrıca Word, Excel, Access, Power Point gibi pek çok Windows tabanlı program
içerisindeki "Macro" ların çekirdeğini de Visualbasic oluşturmaktadır. Bu arada; birçok
virüs programı da VB Script ile yapılmaktadır
(ALINTIDIR)
Programlama Dilleri
Visualbasic ile uygulama oluşturmanın ilk adımı arabirim (GUI=Graphical User
Interface) oluşturmaktır. Arabirimin temel taşları Formlar ve Kontrollerdir. Formlar kullanıcı
ile etkileşimi tanımlayan olaylar, özellikler, davranışları kapsayan nesnelerdir. Visualbasic'
in en temel nesnesi Formlardır. Windows'u meydana getiren pencerelerin her biri bir
formdur. Formların özellikleri programcı yada kullanıcı tarafından Tasarım Zamanında
(Design Time) yada Çalışma Zamanında (Run Time) değiştirebilirler. Bir Form menüler,
butonlar, liste kutuları, resim kutuları gibi Windows öğelerinden oluşabilir.
VİSUAL BASIC ORTAMININ ÖNEMLİ BİLEŞENLERİ
Form Penceresi : Geliştirdiğiniz uygulamanın arabirimini oluşturur. Denetimleri bu
pencerenin üzerine yerleştirirsiniz. Bir uygulamada birden fazla form bulunabilir. Yukarıda
form penceresinin şeklini verdik.
Properties Penceresi : Formun veya üzerine yerleştirdiğiniz denetimlerin özelliklerini
ayarlamak için kullanılır. Seçilen denetimin ismi ve türü pencerenin en üst kısmındaki
kutuda görünür. Denetimin özellikleri alfabetik veya kategorik düzende gösterilebilir. Name
özelliği alfabetik sıralamanın dışında tutulmuş, listenin başına yerleştirilmiştir.
Şekil 5: Properties Penceresi
Toolbox penceresi (Araç Kutusu) : Forma yerleştireceğiniz denetimleri içerir. Bir
denetimin ismini öğrenmek için fare imlecini bir süre denetimin üzerinde tutmanız yeterlidir.
Şekil 6: Araç Kutusu (Toolbox)
Kod (Code) Penceresi : Uygulamanızın form modülü veya standart modüldeki kodları
görüntüler.
adresinden download edilmiştir
Programlama Dilleri
Şekil 7: Code(kod) Penceresi
Project Explorer : Projenizin bileşenlerini (Windows gezgini gibi) ağaç yapısında gösteren
penceredir. Gezginin üst kısmındaki View code düğmesi form modülünü, view object
düğmesi ise form penceresini görüntüler. Toggle Folders düğmesi ise projenizdeki
bileşen klasörlerinizi açar veya kapatır.
Şekil 8: Project Penceresi
Form Layout penceresi : Projenizi çalıştırdığınızda formun ekranda göstereceği yeri
belirler. Bunun için ekran resmindeki dikdörtgeni sürüklemeniz yeterlidir
Şekil 9: Form Layout Penceresi
DELPHI
(ALINTIDIR)
Programlama Dilleri
Turbo Pascal’ ın Windows’a uyarlaması gibi bakabileceğimiz delphi birçok komutu ve
yapısı bakımından Turbo Pascal dilinin çocuğu niteliğindedir. Delphi programlama dili
aslında birçok şeyi beraberinde bulunduran bir paket dildir.
Eğer 16 veya 32 bit Windows programları söz konusu ise Delphi kullanmaktan
kaynaklanan en ufak bir Kuşku duyulmamalıdır. Delphi VB' den daha güçlü ve daha
hızlıdır. VB yorumlayan (Interpreted) bir dildir. Delphi ise derlenen bir dildir. VB' nin
globalleri vardır. Delphi' nin objectleri vardır. Delphi kompleks olmaktan uzak bir şekilde
C++'nin gücüne sahiptir. Çeşitli derleme dosyalar oluşturma, link hatalarıyla uğraşmaya,
tuhaf include dosyası bağlantılarına , uzun derleme sürelerine ve aşırı bir şekilde C++
öğrenmeye hiç gerek yoktur.
Delphi ile geliştirme sürükle bırak kadar kolaydır.
Companenr seçip bunu form üzerine bırakıp gerekilen
özellikler içeren Object Inspector'dan seçip değiştirerek
işlemleri gerçekleştirmek mümkündür.
Delphi çok değişik türlerde düzinelerce companent
içerir. Ama bu companentlerle sınırlı değildir. Kendi
companentlerini yazıp bunları companent paletinize
koymanıza izin verir. Eklenen companentler IDE'nin bir parçası olurlar. İyi dizayn edilmiş bir companent'i fark
edilmez bile. Ancak sadece VCL companentleri ile sınırlı
VBX ve OCX kontrolleri de kullanılabilir. Delphi ayrıca tam
teşekküllü bir veritabanı geliştirme aracıdır. Delphi Borland'ın
yüksek performanslı yüksek düzeyde programlanabilen veri
tabanı erişim sistemi olan Borland Database Engine (BDE)'ni
kullanır. VCL companentlerinden bir kısmı sadece BDE ile
etkileşim için tasarlamıştır. Tasarım zamanında onları
veritabanı tablosunun bazı alanlarını gösterebilecek şekilde
ayarlanabilir. Program çalıştığında companent otomatik
olarak tablonun seçilen kaydının bazı alanlarındaki veriyi
görüntüler. Seçilen kayıt değiştiğinde kontroller otomatik
olarak yeni seçilen kayıt için veriyi update eder. Delphi ayrıca DLL'leri kullanabilir veya inşa
edebilir. Böylece herhangi bir dil ile yazılan bir DLL ile programınıza entegre edebilirsiniz.
Delphi derleyicisi ayrıca yüksek performanslı optimizasyon veya düşük düzeyde
programlama için Assembly kullanımını destekler. Delphi bir Windows uygulama
geliştirme ortamıdır. Object Pascal tabanlı olan Delphi , güçlü bir Object Orient dil ile hızlı
bir uygulama geliştirme ortamını birleştiren ve daha önce asla mümkün olmayan geliştirme
süresinde yüksek kalite ve windows uygulamaları yaratacak gücü getiren ilk geliştirme
aracıdır.
Gerçek projeleri inşa etmek için her zaman ekiplerin aylarını hatta yıllarını alır ama
buradaki nokta çalışan çok , çok basit bir uygulama yapmak için C++ derleyicisi ile saatler
harcarsınız. Delphi gerçek Object Oriented'dır. VB Object Orriented değildir. Objeler büyük
projeleri inşa etmek kodu tekrar kullanmak kod bakımını merkezileştirmek ve farklı
yöntemlerinden daha dinamik ve esnek kod yazmak için araçlar sağlarlar. C++ Builder'ını
kullanıyorsanız C++'da kendi özellik ve olaylarınızı yapamazsınız.
İNTERNET PROGRAMCILIĞI
(ALINTIDIR)
Programlama Dilleri
Internet Programcılığı’nın bizim üzerinde duracağımız kısmı temel olarak iki farklı
bölüme ayrılıyor. Birinci bölüm, client-Side denilen ve kullanıcı tarafında çalışan olarak
çevirebileceğimiz diller ve araçlardır. Adını sık sık duyduğunuz Javascript'i, client-Side’le
çalışan araçlara örnek olarak gösterebiliriz. Kullanıcı tarafında çalışan kodların ortak
özelliği, programcı tarafından hazırlanan her şeyin kullanıcıya nakledildikten sonra
çalıştırılmasıdır. Bu özelliğin getirdiği farklı avantajlar ve dezavantajlar vardır. Javascript'in
kullanıcı tarafında çalışıyor olması, size hız ve kullanıcının tarayıcısı üzerinde daha fazla
kontrol olanağı sağlar. Ancak yazılan kodların tümünün kullanıcıya gönderiliyor olması,
kullanıcının bu kodları istediği gibi görüntüleyip değiştirebileceği anlamına gelir. Bu da
örneğin, biraz uyanık bir kullanıcının Javascript ile yaptığınız ve formunuzda boş alan
bırakılmasına izin vermeyen scriptinizi kolaylıkla saf dışı edebileceği anlamına gelir.
İkinci bölüm araçlar ise server-Side yani sunucu tarafında çalıştırılan programlardır.
PHP bu programlardan biridir. PHP kullanılan bir sistemde kullanıcılar sunucudaki PHP
dosyalarını diğer HTML dosyalarından farksız biçimde çağırabilirler, ancak elde edecekleri
her zaman %100 HTML kodudur..
Bu alışveriş içersinde client-side’le çalışan programların kodları, örneğin Javascript
kodunuz, HTML dosyasıyla beraber kullanıcının tarayıcısına gönderilir. Tarayıcı, bizim
örneğimizde Netscape, HTML kodları ile beraber Javascript kodlarını da okur ve gerektiği
yerde bu kodları çalıştırır.
HTML(HyperText Markup Language)
Web sayfaları
html adı verilen özel bir işaretleme dili ile yazılır. HTML yazı, resim,
ses ve görüntü içeren bir sayfadan başka bir sayfaya geçiş(link) sağlayabilen bir dildir.
Bu dille oluşturulan dosyalar düz text (ASCII Plan text) olup uzantı isimleri “.html” veya
“.htm”dır. Bu dille hazırlanan dosyalar bir web tarayıcı tarafından görüntülenebilen
sayfalar haline getirilir.
Bir metin editöründe (Edit, Not Defteri, WordPad gibi) html dosyası yazılırken
yazıların belli yerlerine tag adı verilen html etiketleri (belirteçleri) yerleştirilir. Bu etiket
sayfanın tarayıcı programlarda bir html dosyası olarak algılanmasının ve ona göre
görüntülenmesini sağlar.
komut mantığı
Html komutları
Taglardan oluşmaktadır. Her tag < karakteri ile başlayıp > karakteri
ile bitmektedir. Komutlar tagların içerisinde, komuttan etkilenen nesne ise taglar arasında
olmaktadır. "<center>" yazılımı bir tagdır. Ortalama manasına gelir. Tagın geçerli olduğu
alanı
sonlandırmak için "</center>" yazılır. Buradan sonraki nesnelere artık ortalama
özelliği uygulanmayacaktır. "<center>deneme</center>" komut dizisinde "deneme" yazısı
bulunduğu satır içerisinde ortalanmaktadır. Tagların hemen hemen hepsi açıldıktan sonra
kapatılmalıdır. Önce açılan tagların; sonra açılanlardan daha sonra kapatılması sayfa
düzeni için gereklidir. Açıldıktan sonra kapatılması gerekmeyen taglarda bulunmaktadır.
bunlar direk tag içerisindeki nesneye etki ederler. <img src="deneme.gif"> tagında
deneme.gif isimli dosya sayfaya eklenmiştir. Bu tarz tagların, ikinci bir tag ile kapatılması
gerekmemektedir
sayfa yapısı
Html sayfa içerisinde sayfa özelliklerinin ve sayfa içeriğinin yazıldığı iki ana kısım
bulunmaktadır. Sayfa <html>...</html> tagları arasında olmalıdır. Bu taglar arasında sayfa
özelliklerinin tanımlandığı
<head>....</head> tagları arasında kalan ilk bölüm ile ; sayfa
içeriğinin bulunduğu, <body>....</body> tagları arasındaki ikinci kısım bulunmaktadır.
(ALINTIDIR)
Programlama Dilleri
Komutlar
Komutlar da sayfa yapısına bağlı olarak iki ana gruba ayrılırlar.
1 - Sayfa özelliğini belirleyen komutlar.
2 - Sayfa içeriğini belirleyen komutlar.
Sayfa özelliğini belirleyen komutlar; sayfa başlığı, içeriği, kime ait olduğu, hangi dilde
yazıldığı, hangi karakter setinin kullanıldığı gibi bölümleri içerir.
Sayfa içeriğini belirleyen komutlar ise; Sayfada buluna yazılar, resimler, tablolar, linkler ve
benzeri nesneleri içerirler.
<title> : Sayfanın başlığının ne olacağını belirler. Sayfanın başlık çubuğundaki
yazıyı ayarlamak için kullanılır. <head></head> tagları arasında kullanılır. Kullanımı <title>Yazılacak Olan Başlık</title> şeklindedir..
<br> : Sayfada bir alt satıra gitmek için kullanılır. Kullanıldığı yerdeki satırlar
arasında boşluk oluşmaz. Kullanımı <br> şeklindedir.
<p> : Sayfada bir alt satıra gitmek için kullanılır. Kullanıldığı yerdeki satırlar
arasında boşluk oluşturur. Kullanımı <p> Şeklindedir.
<hx> : Sayfada x standardında yazı yazılmasını sağlar. x yerine bir rakam
yazılmaktadır. <h1> en büyük standardı oluşturur. x sayısı arttıkça boyut küçülür. Tabi
kullanıcı standardını değiştirmemişse. Kullanımı <hx></hx> şeklindedir.
<hr> : Sayfa içerisinde yatay çizgi oluşturmak için kullanılır. Oluşturulan çizgi bir
satırı kaplamaktadır. Çizgi ile aynı satıra başka nesne veya yazı konamaz. Kullanımı <hr>
şeklindedir.
<center> : Sayfa içerisindeki yazı veya nesnenin o satır içerisinde ortalanmasını
sağlar. Kullanımı <center>Ortalanacak Yazı</center> şeklindedir.
<b> : Sayfa içerisindeki yazının kalın (bold) yazılmasını sağlar. Kullanımı <b>Kalın
Yazılacak Yazı</b> şeklindedir.
<i> : Sayfa içerisindeki yazının yatık (italik) yazılmasını sağlar. Kullanımı <i>Yatık
Yazılacak Yazı</i> şeklindedir.
<u> : Sayfa içerisindeki yazının altı çizgili (under line) yazılmasını sağlar. Kullanımı
<u>Altı Çizgili Yazılacak Yazı</u> şeklindedir.
Programlama Dilleri
Bir html dosyasının genel yapısı aşağıdaki gibidir.
<HTML>
<HEAD>
Web sayfasında görüntülenmeyen bilgiler
</HEAD>
<BODY>
Web sayfasında görünmesi istenen yazı, formatlama bilgileri,
diğer komutlar
</BODY>
</HTML>
