10-10-2006, 07:29 PM
BÖLÜM - 1
BİLİŞİM DÜNYASINA GENEL BİR BAKIŞ
1.1 – Bilişim Dünyası Ne Durumda ?
Yüksek bant genişliklerine ihtiyaç duyan zengin içerikli uygulamaların hızlanarak yaygınlaşması, bilgi ağlarının doğasında bir değişimin başlamasına sebep olmakta. Özel sektörde, askeri – akademik ortamlarda ve kamuda yüksek hızlı iletişim artık sıradan ihtiyaçlardan biri haline geldi. Başta Internet erişimi, telecommuting (uzaktan çalışma) ve uzaktan LAN erişimi gibi tanımlanabilecek servisler şimdilerde network erişim sağlayıcıları tarafından yaygın olarak sunulmakta. Bu tür uygulamaların hızla artması, telefon omurgasında yeni kuşak ihtiyaçların doğmasına sebep olmakta.
Lokal devre olarak tabir edilen ağlar göz önüne alınırsa (örnek: aboneden merkez ofise çekilen lokal bağlantı), talepler karşısındaki verimleri giderek azalan bu hatlar gün geçtikçe telekom firmaları için uğraştırıcı bir fazlalık halini alıyor. Bilindiği gibi lokal devre diye tanımladığımız ortamlar, mevcut altyapılarda yüksek bant genişliklerine çıkmak söz konusu olduğunda pek de verimli olmayan bakır tellerle oluşturulmakta. Bu bakır ortam son birkaç yılda, devamlı artan daha yüksek bant genişliği kapasitesi taleplerinin yarattığı zorlanmayı ve stresi yaşamakta. Bu mevcut alt yapı her ne kadar fiber ile değiştirilebilirse de böyle bir çözüme gitmek günümüzün network yapı standartlarını zorlayacak ve aşırı maliyete mal olacak; ancak hepsinden önemlisi bu iş için harcanması planlanan zaman kuşkusuz hiç de kabul edilebilir olmayacak. Çünkü bahsettiğimiz ihtiyaçlar günümüzde şimdiden türemiş durumda ve hızla artmakta. Telekom firmaları çoktan bu hızla büyüyen çekişme ve eşi benzeri görülmemiş müşteri ihtiyaçları ile yüz yüze gelmiş durumdalar.
Son yıllarda şirketler arasında yeni bir kategori sayılabilecek Internet Servis Sağlayıcılığı (ISS) sıfatı altında türeyen şirketler, piyasada veri iletim servisleri veren firmalar olarak belirdiler. Genel olarak ISS’ler birkaç yıl öncesine kadar sadece telefon şirketlerinin altyapılarını kullanırlarken artık bu fiziksel kablo ağına direkt erişimlere sahipler. Durumun bu hali alması, tüm dünyada servis sağlayıcıların başarı potansiyellerinin artmasında büyük rol oynadı.
Yeni, yüksek hızlı, Digital Subscriber Line – Dijital Abone Hattı (xDSL) teknolojisi, ortam bu halini aldığında belirdi. Birbirinden farklı pek çok teknolojiyi çevreleyen xDSL’in türemesi ile servis sağlayıcılar, megabit’lerle ifade edilen bant genişliklerini müşterilerine taşıyabilme şansına sahip oldular; üstelik son derece yüksek maliyet ve zaman gerektiren altyapı değişikliklerine gerek duymadan ve çok makul fiyatlarla.
Bu yeni xDSL teknolojisinin yarattığı çözümler bir yandan mevcut altyapıları yeniden değerlendirilebilir kılıp yeni teknolojilere geçişe de zemin hazırlarken, diğer yandan da iş dünyasının network’lerinde hıza duyulan ihtiyacın çok düşük ücretlerle karşılanmasını sağladı. xDSL günümüzde, müşterilerin ihtiyaç duyduğu yüksek bant genişliği ihtiyacını oldukça düşük masraflarla karşılayabilme konusunda kanıtlanmış bir güce sahip.
Şekil 1-1 Günümüz Network’lerine Genel Bir Bakış
1.2 – Yeni Broadband Servisler İçin Pazarın Durumu
Günümüzde lokal erişimlerin bant genişliklerini artırmak ne kadar önemli? Tüm dünya çapında bu iş için harcanan ve halen harcanmakta olan paranın 2000 yılıyla birlikte yüzlerce milyar doları geçeceği düşünülüyor. Endüstri ve medya, tüketicinin gelişmiş veri, video ve ses servisleri için duyduğu beklentileri ve ihtiyaçları ortaya çıkartmak ve onları yönlendirmek konusundaki çalışmalarında oldukça başarılı işler çıkartmakta. xDSL, mevcut bakır telefon ağının bu servislerin gerçekleştirilebilmesine şans tanırken, pazara, hızlı, düşük maliyetli, verimli ve mükemmel bir şekilde giriş yapılabilmesini de mümkün hale getiriyor. Endüstrinin büyüyen üç kolu var ki, teknolojideki gelişmelerin yegane sebepleri olmasalar da, bu gelişmelere yön verme konusunda oldukça etkili oldukları kesinlikle yadsınamaz. Bunlar :
• Tüketici ve İş Dünyası İçin Internet Erişimi
• Telecommuting (İşyerinde Bulunmadan Çalışma)
• Uzaktan LAN (Local Area Network) Erişimi
BÖLÜM – 2
UYGULAMA ALANLARINA GÖRE ERİŞİM TİPLERİ
2.1 – Internet Erişimi
2.1.1 – Tüketiciler
Şekil 2-1 Bir Son Kullanıcının Tipik Internet Erişim Modeli
Yediden yetmişe çoğumuz güçlük çekmeden anlayabiliyoruz ki; Internet, tüm bu olup bitenin gerçekleştiği sahnelerden en büyüğü ve en önemlisi. Artık kulak misafiri olduğumuz pek çok konuşmada, 33600 ile ISDN’in farkı, web siteleri, home page’ler, FTP, chat, URL’ler, e-mail ve bunun gibi konuların tartışıldığını görüyoruz. Beş sene öncesine kadar pek çok insan için bir bilinmeyenler topluluğu olarak nitelendirilebilecek bu deyimlerin günümüzde bu yoğunlukla telaffuz ediliyor olması, 1950 ve 1960 yılları arasındaki 10 yıllık periyotta televizyonun Amerika’da her eve girmeyi başarması kadar ciddi bir gelişim olarak kabul edilebilir.
Grafikler, ses animasyonları ve canlı etkileşim gibi sıkça rastlanan uygulamalar kullanıcıları artık tatmin etmez hale gelmiş durumda. Daha iyiye, daha hızlıya ve daha fazla içeriğe duyulan ihtiyaçlar telefon altyapısından beklenenleri tarihte daha önce ulaşılmamış bir boyuta getirdi. Öyle ki, bir masaüstü cihazı için kullanılacak bant genişliği söz konusu olduğunda veri biriminin megabit’lerle ifade edileceği günler hiç de uzak değil.
Network erişim sağlayıcılarının hedefi bu büyük rekabet ortamında tüketiciye düşük ücretli, kullanımı kolay ve yüksek hızlı çözümler sağlamak. Yeni kuşak Internet kullanıcıları, belirli bir satıcıya bağımlı kalmadan servis kalitesini ve ücreti baz alarak bir ISS’ten diğerine problemsiz ve rahat bir şekilde geçiş yapabilecekleri ortamı arzulamaktalar. Servis kalitesinin anahtarıysa yüksek bant genişliklerinin hızlı ve güvenilir bir şekilde gönderilebilmesi. Aboneler ayrıca satıcılardan oldukça kaliteli müşteri desteği de beklemekteler. Tüm bu beklentiler, DSL teknolojisinin uygulanması için mükemmel bir ortam oluşturmakta. ADSL’in sunduğu asimetrik bant genişlik ve stabil teknoloji özellikleri, geniş çaplı Internet uygulamaları için gereken en doğru ve önemli anahtar özelliklerdir.
2.1.2 – İş Dünyası
Şekil 2-2 İş Dünyasındaki Tipik Internet Erişim Modeli
İş dünyasındaki firmalar Internet ile ilgili oldukça kaygılı ve belirsiz düşüncelere sahipti. Firmalar şimdilerde Internet kullanımını, müşteri – satıcı etkileşimi, gelişmiş web teknolojileri ve çok daha fazlası ile birlikte networking stratejilerine entegre bir parça olarak görmekteler. Bu düşüncelerin en tepesinde de bir firmanın tüm şubelerini çerçevesi içine alabilecek genişlikte Intranet’ler kurmak yatıyor. Intranet’leri, şirketlerin içerisinde geliştirilip uygulanan ve temel olarak Internet ile aynı şekilde işleyen bir ortam olarak tanımlayabiliriz. Video konferans, büyük grafik dosyalarının gönderilmesi, gerçek zamanlı iletişim, ses klipleri, büyük ölçekli veri tabanları ve bunlar gibi iş dünyasında devrim yaratacak yeni çalışma modellerinin oluşumlarını yönlendiren uygulamalar iş dünyası için oldukça kritik derecede önem kazanmaya başlıyorlar.
2.2 – Telecommuting (Uzaktan Çalışma)
Evden çalışma (work at home) ve uzak ofis (remote office) ortamları hem çalışanlar hem de işverenler için giderek çekici bir hal almakta. Telecommuting, hayat standartlarını ve kalitesini artırma ve çalışma ortamındaki stresi azaltma çalışmalarında oldukça önemli bir adım günümüzde. İş dünyasındaki çalışma modellerinde, çalışanları orta düzey yönetimdeki sıralanmış hiyerarşiden çok belirli ilgi alanı gruplarına ve yeteneklerine göre konumlandırmak baz alınıyor. Yönetimlerde, çalışanların fiziksel mevcudiyetinin zorunlu olmaması ve sanal çalışma ortamlarının hazırlanmasına yatırımların yapılması oldukça olumlu sonuçlar doğurmakta. Bu şekilde uzaktan çalışan insanlar, firmanın network’üne direkt olarak bağlanarak sağlayabildikleri sanal mevcudiyetleriyle, işlerini bulundukları herhangi bir yerden yürütebiliyorlar. Durumun bu şekilde gerçekleştirilebilmesi yönündeki çalışmalarla ortaya çıkan ihtiyaçlardan hiç kuşkusuz yine en önemlisi, megabit’lerle ifade edilen bant genişlikleri. Telecommuting için ihtiyaç duyulanlar incelendiğinde xDSL’in uygulanması için yine çok uygun bir ortam oluştuğu ortaya çıkmakta.
Şekil 2-3 Uzak Çalışma Erişim Modeli
2.3 – Uzaktan LAN Erişimi
Şekil 2-4 Uzak Yerel Alan Ağı (LAN) Erişim Modeli
Yeni çalışma modellerinden biri de, verimlilik ve yönetim yapıları baz alınarak farklı farklı bölgelere konumlandırılmış şirket şubelerinin, şirket merkezindeki LAN’da sonlanacak şekilde oluşturduğu bağlantılarla kendi aralarında lokal bir network halini almaları. Bu şekilde gerçekleştirilen bir remote LAN bağlantısı büyük veri miktarlarının hem indirilmesi hem de gönderilmesi için kullanılacağından bu tip bir bağlantı ile Internet bağlantısı ile arasında önemli bir fark oluşmakta. Bağlantının uzak ucundan kendi tarafınıza büyük miktarlarda dosya transferi yapabilirken aynı miktarlarda veri büyüklüklerini göndermek söz konusu olduğunda eşit verimin kesinlikle sağlanamayacağı asimetrik Internet bağlantılarından remote LAN bağlantılarını ayıran bu önemli fark, remote LAN bağlantılarının simetrik linkten dolayı iki yönde de aynı yüksek performansta çalışabilmesidir.
2.4 – Gerçekleştirilen Uygulamaya Göre Bant Genişliği İhtiyacı
Internet erişimi, telecommuting ve uzaktan LAN erişimi gibi uygulamaların sorunsuz ve tatmin edici bir şekilde gerçekleştirilebilmesi için bütün bu uygulamalar kendilerine özel bant genişliklerine ihtiyaç duymaktadırlar. 30 Kbyte ile 30 Mbyte arasında değişen dosya büyüklüklerinin transfer edildiği düşünüldüğünde geleneksel dial-up ve kiralık hat network erişim çözümlerinin pek de verimli dolayısıyla da tatmin edici olduğu söylenemez. Kurumsal firmalar bu gibi problemleri günümüzde E1 (2 Mbps) ve E3 (34 Mbps) gibi dijital trunk’larla çözebilmekteler ancak evden çalışanlar ve bireysel Internet kullanıcıları da göz önüne alınırsa bu çözümlerin fiyat, esneklik ve ölçeklenebilirlik açısından pek de mantıklı çözümler olduğu söylenemez. Telekom alt yapısının da bu tür kullanıcılara sunduğu en iyi olanaklar ise dijitalde ISDN’den analogta ise 56K’dan ibaret. Aşağıdaki tabloda, gerçekleştirilen uygulamaya göre bu iki çözümün xDSL ile karşılaştırıldığında ne kadar verimli olduğuna yönelik veriler bulunmakta :
Şekil 2-5 Gerçekleştirilen Uygulamaya Göre Erişim Yöntemlerinin Performanslarının Karşılaştırması
BÖLÜM – 3
BAKIR ERİŞİM TEKNOLOJİLERİNE GENEL BİR BAKIŞ
3.1 – Bakır Erişim Teknolojilerine Giriş
İsim Anlam Veri Oranı Mode Uygulama
V.221 Voice Band Modems 1200 bps to 28,800 bps Duplex3 Veri iletimi.
V.32
V.34
DSL Digital Subscriber Line 144 Kbps2 Duplex ISDN servisi ses ve veri iletimi.
HDSL High data rate Digital Subscriber Line 1.544 Mbps4
2.048 Mbps5 Duplex
Duplex T1/E1 servisi, Feeder plant, WAN, LAN, server erişimi.
SDSL6 Single line Digital Subscriber Line 1.544 Mbps
2.048 Mbps Duplex
Duplex HDSL plus ile aynı simetrik servisler için abone erişimi.
ADSL Asymmetric Digital Subscriber Line 1.5 to 9 Mbps
16 to 640 Kbps Down8
Up Internet erişimi, video on demand, simplex video, remote LAN access, interactive multimedia.
VDSL7 Very high data rate Digital Subscriber Line 13 to 52 Mbps
1.5 to 2.3 Mbps Down
Up9 ADSL plus HDTV ile aynı.
1. Kısaltma değildir, CCITT (ITU) tavsiye numaralarıdır.
2. 144 Kbps iki B kanalı (64 Kbps) ve link yönetimi için bir D kanalı (16 Kbps) olmak üzere üçe bölünür.
3. “Duplex”, verinin iki yönde de belli bir zaman diliminde aynı yoğunlukta aktığı anlamındadır.
4. İki çift bükümlü kabloya ihtiyaç duyar.
5. Üç çift bükümlü kabloya ihtiyaç duyar.
6. Single Line DSL 1.5 veya 2.0 Mbps, duplex çalışır.
7. Aynı zamanda BDSL, VADSL olarak da tanımlanabilir. VDSL, ANSI ve ETSI tarafından atanmış kısaltmadır.
8. “Down” downstream anlamındadır; network’ten aboneye doğru. “Up” upstream anlamındadır.
9. Gelecekteki VDSL sistemlerinde upstream rate, downstream rate’lere yaklaşacaktır. Ancak bu durum kısa mesafelerde pek mümkün olmayacaktır.
3.2 – Bakır Ortam Bizlere Neler Sağlayabiliyor?
Günümüzdeki ses tabanlı modemlerin veri iletim limitlerini bilgisayar ve Internet ile ilgili olanlarımız az çok biliyoruz. Ülkemizde ISDN PRI trunk’larının Türk Telekom tarafından verilmesinin başlamasıyla 33.6 Kbps olan limit 56 Kbps hızına yükseldi. Ama bundan yıllar önce pratik olarak limit 1.2 Kbps olarak biliniyordu. Kullandığımız ses tabanlı modemler abone tarafında çalışıyorlar ve çekirdek network içinde taşınabilen sinyaller göndererek veri taşıyorlar. Bu sinyaller tamamen ses sinyalleri olarak algılanır ve transfer edilir. Yavaş olmalarına rağmen tek bir iyi yönleri vardır ki, telefon hattı olan herhangi bir yerde kullanılabilmektedirler ve bu özellikleri de dünya üzerinde 600 milyondan fazla lokasyonda kullanılıyor olmalarını sağlamıştır.
Ses sinyali taşınan hatlarda bant genişliği limitlerini iletim hattı belirlemez. Çekirdek network’teki, hattın ucundaki filtreler bant genişliğinin KHz’li birimlerde kalmasını sağlarlar. Bu filtreler olmadan bakır tellerle MHz ile ifade edilen bant genişliklerine ulaşılabilir. Hattın mesafelerine göre ulaşılabilecek pratik limitler aşağıdaki gibidir :
Veri Oranı Wire Gauge Mesafe Kalınlık Mesafe
1.5 veya 2 Mbps 24 AWG 18,000 ft 0.5 mm 5.5 km
1.5 veya 2 Mbps 26 AWG 15,000 ft 0.4 mm 4.6 km
6.1 Mbps 24 AWG 12,000 ft 0.5 mm 3.7 km
6.1 Mbps 26 AWG 9,000 ft 0.4 mm 2.7 km
3.3 – T1 ve E1
1960’ların başında Bell Laboratuarları mühendisleri, ilk defa ses sinyallerini 64 Kbps’lık (saniyede 8000 voltaj örneği, her bir örnek 8 bit) veri akımına dijitize eden bir ses çoğullama sistemi geliştirdiler ve bu 64 Kbps’lık kanalların 24 tanesini çerçevelenmiş veri akımı halinde organize ettiler. Bu organizasyon ile 1.544 Mbps hızına eşdeğer bir veri oranı yaratıldı. Yapılandırılan bu sinyale DS1 adı verildi ve bu isim zamanla yerini konuşma dilinde, çerçeveleme ve tasarım tipi önemsenmeksizin ham veri transfer oranını da tanımlayan T1 ismine bıraktı.
Avrupa’da, CCITT’de (ITU), bu çoğullayıcı sistem 2.044 Mbps hızında, 30 adet 64 Kbps kanal ile gerçekleştirildi ve E1 ismini aldı.
BÖLÜM – 4
xDSL KAVRAMI
4.1 – xDSL Nedir?
xDSL kelimesi, bir çift bakır tel üzerinden, yükselticilere ve tekrarlayıcılara gerek duymadan yüksek bant genişliği sağlayan, birbirine benzer teknolojileri ifade etmek için kullanılan ortak addır. Terimin içinde kabul edilen ekipmanlar, müşteri tarafındaki cihaz ve esas network’teki, iletim hattının ucundaki iki cihazdan ibarettir. xDSL, telefon ağının çalıştığı alt yapıdan sağlanan boş teller üzerinde uygulanır.
Şekil 4-1 Teorik Bakır Limitleri
xDSL teknolojisi günümüzde uygulanmakta olan telefon ve ISDN servisleri ile uyumludur ve kullanılan alt yapı tamamen son derece yaygın olan bakır ağdan ibarettir.
4.2 – xDSL Endüstri Standartlarını Destekliyor mu?
xDSL, E1 (2.048 Mbps) ve T1 (1.544 Mbps) gibi endüstri standardı olan transmisyon formatlarını ve hızlarını desteklerken; bunlara ek olarak türeyecek oranları da destekleyebilmesi açısından oldukça esnek bir teknolojidir. xDSL teknolojisi ses iletiminin gerçekleştirildiği bir devrede, bu iletimle birlikte aynı anda uygulanabilir.
Sonuç olarak, günümüzde uygulanmakta olan ses iletimi, video, multimedia uygulamaları ve veri iletimi gibi her tipte servis, yeni bir alt yapı yatırımına gitmeksizin ve standartların sil baştan oluşturulmasına gerek duymaksızın xDSL üzerinden sağlanabilir. Bu durum özellikle de yeni alt yapı yatırımının fiziksel şartlardan dolayı kesinlikle mümkün olmadığı noktalar açısından oldukça kritik önem taşımaktadır.
4.3 – Modem Benzeri Teknoloji
xDSL, iletim hattının her iki ucuna, genellikle dijital formatta akan veriyi yüksek hızlı analog sinyallere çeviren cihazların takılması şeklinde uygulandığından, modem teknolojisine benzeyen bir teknolojidir. buradan da anlaşıldığı gibi yüksek hızlardaki DSL bağlantılarında, iletim hattında analog kodlama gerçekleştirilmektedir. xDSL'in sinyal frekans aralığının, POTS, upstream data ve downstream data olmak üzere 3 temel parçaya bölünme işlemi günümüzde genel olarak üç ayrı modülasyon tekniğiyle gerçekleştirilmektedir. Bu üç modülasyon tekniğini sıralamak gerekirse :
• 2B1Q
• Carriless Amplitude Phase Modülasyonu (CAP)
• Descrete Multi-Tone Modülasyonu (DMT)
4.4 – Simetrik ve Asimetrik
xDSL hem simetrik hem de asimetrik çalışabilir. Çünkü; iletişimde, ister tek yönde, istenirse de her iki yönde yüksek hızlara ulaşılabilen konfigürasyonların yapılabilmesine olanak tanır. Bir iletim hattının simetrik çalışması, veri iletim kanallarının her iki iletim yönünde de eşit bant genişliğine sahip olması durumu olarak düşünülebilir.
Asimetrik uygulamalar ise, kanal bant genişliğinin bir yönde daha fazla olduğu uygulamalardır. Örnek vermek gerekirse; www uygulamalarında, kullanıcının verinin kaynağı olan tarafa çok az bilgi göndermesi gerekir, zira çoğu zaman gönderilen bilgi sadece kontrol bilgisinden ibarettir. Diğer taraftan, veri kaynağından kullanıcı tarafına gerçekleşen transferde ihtiyaç duyulan bant genişliği çoğu zaman megabit’lere ulaşabilir.
4.5 – DSL, HDSL, S-HDSL, ADSL, RADSL ve VDSL nedir?
Bu kelimeler Digital Subscriber Line – Dijital Abone Hattı (DSL) teknoloji ailesinin üyelerine verilen kısaltma isimlerdir.
IDSL - ISDN Digital Subscriber Line
HDSL - High bit rate Digital Subscriber Line
S-HDSL - Single pair Digital Subscriber Line
SDSL - Symmetric Digital Subscriber Line
ADSL - Asymmetric Digital Subscriber Line
RADSL - Rate Adaptive Digital Subscriber Line
VDSL - Very High bit rate Digital Subscriber Line
Bu terimler, hattın bant genişliğinin ne şekilde konfigüre edildiğine ve müşterinin belirli bir zamanda kullandığı bant genişliğinin miktarına göre oluşturulmuş kısaltma isimlerdir.
BÖLÜM – 5
ADSL
5.1 – Yetenekleri
Bir ADSL devresinde telefon hatları için kullanılan bakır tellerin iki ucuna ADSL modemler takılarak yüksek hızlı downstream kanalı, orta hızlı upstream kanalı ve POTS veya ISDN olmak üzere 3 adet bilgi kanalı elde edilir. POTS/ISDN kanalı filtreler ile diğer kanallardan ayrılmıştır. Bu özellik, ADSL linkinin aktif olmadığı durumlarda dahi POTS veya ISDN servisinin sağlanabilmesini garantiler.
5.2 – Teknoloji
ADSL teknolojisinin sahip olduğu özellikler, dijital sinyal işlemleri ve iki bakır tel üzerinden bu derece çok veri geçirilmesini sağlayan yaratıcı algoritmalara dayanır. Dıştan bakıldığında oldukça basit ve sade bir teknoloji gibi görünen ADSL, transistörlerin çalıştığı iç kısımlardan incelendiğinde, modern teknoloji mucizesi olduğu açıkça ortaya çıkmaktadır.
5.3 – Kanallama İşlemi
İletim hattını frekans kanallarına bölme işlemi, ADSL modemler tarafından iki şekilde gerçekleştirilir. Bunlar, Frequency Division Multiplexing – Frekans Bölümlü Çoğullama (FDM) veya Echo Cancellation yöntemleridir. FDM, downstream ve upstream için ayrı ayrı bant ataması yapar. Echo cancellation, overlap işlemi uygulayarak downstream ile upstream bandını birbirinden ayırır ve bunu V.32 ve V.34 modemlerde sıkça kullanılan bir teknik olan local echo cancellation ile yapar.
Her iki teknikte de ADSL, 4 KHz’lik bölümü POTS veya ISDN için kullanılmak üzere dedike eder.
Şekil 5-1 ADSL Devresindeki Frekans Kanalları
Bir ADSL modem, çoğullayıcı downstream kanallar, duplex kanallar ve kontrol kanalları yaratıp bunları bloklara bölerek ve içlerine hata düzeltme bilgisini ekleyerek veri akışını organize eder. Alıcı durumdaki ADSL modem bu bilgiler doğrultusunda iletimde oluşmuş hataları düzeltir.
5.4 Standartlar ve Kurumlar
Amerikan Uluslar Arası Standartlar Enstitüsü (ANSI) çalışma grubu T1E1.4, 6.1 Mbps’a kadar çıkan veri oranlarında ADSL standardını ANSI standart T1.413 ile onaylamış durumda. Avrupa Teknik Standartlar Enstitüsü de, T1.413’e, Avrupa’daki ihtiyaçları yansıtan eklemelerde bulundu. T1.413 şu anda abone tarafında sadece bir terminal arabirim içermekte. T1.413 standardı üzerinde, abone tarafında çoğullayıcı bir arabirim içermesi, protokol, konfigürasyon, network yönetimi ve bunlar gibi pek çok konunun eklenmesi için çalışmalar sürmektedir.
ADSL forumu, ADSL konseptini yaymak, ADSL uygulamalarındaki ADSL sistem mimarilerinin, protokollerinin ve arabirimlerinin geliştirilmesine katkıda bulunmak amacıyla 1994 yılının Aralık ayında kuruldu. Forumun tüm dünyada, servis sağlayıcılardan, cihaz üreticilerinden ve yarı iletken firmalarından oluşan 300 civarında üyesi bulunmaktadır.
5.5 – Uygulama Mimarisi
Kurulması muhtemel bir ADSL sisteminin modeli şekil 5-2’de verilmiştir. Belli bir uygulama için çalışan sunucuların birbirleri arasında bağlantı gerçekleştirmelerini sağlamanın esnek yollarından biri de ATM anahtarlama cihazlarının kullanımı ile mümkün olmaktadır. Lokal ATM anahtarlama cihazı merkez telefon firmasındaki erişim modülüne bağlanmıştır. Erişim modülünün kullanım amacı ATM ağını telefon hatlarına bağlamaktır. Erişim modülünde, sunucudan gelen ATM veri akımı tekrar kompoze edilmiş kullanılan telefon hatlarına yönlendirilmiştir.
ADSL sistemi kullanılarak erişilebilecek sunucu tiplerinin sayısı oldukça fazladır. Aşağıdaki resimde gösterilen bu sunucular sadece gelecekte değil günümüzde de kullanılan teknolojilerdir.
Work at home yani evden çalışmaya olanak tanıyan bir sunucuyu kullanan şirket çalışanı ADSL sisteminin getirdiği özelliklerden oldukça ciddi bir biçimde faydalanabilir. Örneğin; firmasındaki sunuculardan büyük miktarlarda dosya transferi yapabilir, gerçek zamanlı görüntü iletimi gerçekleştirebilir.
Video on demand yani talebe göre video sunucularının kullanılmasında sağlanabilecek avantajlar açısından ADSL sistemleri çok ciddi bir biçimde çözüm olarak düşünülebilir.
5.6 – Sistem Mimarisi
Şekil 5-2 ADSL Sistem Mimarisi
Şekil 5-3’te görülen ADSL sistem referans modeli, bir ADSL sisteminin hangi temel bileşenlerden oluştuğunu anlatmaktadır.
Erişim modülünde yeniden kompoze edilip yönlendirilen veri, dijital halden analog sinyallere dönüştürüleceği ATU-C (ADSL Transceiver Unit – Central Office) cihazına gönderilmektedir. Bundan sonra analog sinyaller POTS vasıtasıyla uzak uca taşınmaktadır. ATU-C aynı zamanda karşı taraftaki ATU-R cihazından gelen veriyi de almakta ve kod çözme işlemine tabi tutmaktadır.
ATU-C ve ATU-R cihazları sonraki resimlerde daha geniş olarak anlatılmaktadır.
Splitter’lar verinin yönüne göre hem ayırma hem de kombine etme işlemini gerçekleştirmektedirler.
Şekil 5-3 ADSL Sistem Referans Modeli
Şekil 5-4 ATU-C Transmitter Referans Modeli
Şekil 5-5 ATU-R Vericisi Referans Modeli
5.7 – Çerçeveleme
Downstream ve upstream veri kanalları 4 KHz'lik ADSL DMT sembol oranına senkronize edilmiştir ve iki ayrı veri tamponuna çoğullanmıştır.
ADSL aşağıdaki resimde gösterilen superframe yapısını kullanır. Her superframe 68 adet DMT’ye enkod ve modüle edilmiş ADSL çerçevesinden meydana gelir. Bit seviyesinden kullanıcı veri perspektifine kadar DMT sembol oranı 400 baud’tur (periyot = 250 μsn). Her superframe’e yerleştirilen bu senkronizasyon sembolünden dolayı gönderilen DMT sembol oranı 69 / 68 * 4000 baud olarak belirlenir.
Her ADSL superframe’inde, 8 bit CRC için rezerve edilmiştir ve 24 adet indikatör biti (ib0 – ib23) OAM fonksiyonları için atanmıştır. Fast data buffer’ının “fast” byte’ı CRC, EOC veya senkronizasyon bitlerini taşır.
Her veri akımı, iletiminin başlangıcı sırasında fast veya interleaved buffer’a atanır.
Şekil 5-6 ADSL Superframe Yapısı
5.8 – Scrambling (Karıştırma – Sıra Bozma)
Fast veya interleaved tampondan yapılan veri çıkışlarının hepsi aşağıdaki algoritmayla, ayrı ayrı karıştırılır :
, fast veya interleaved tampondan (n-t) çıkışı ifade eder.
, ilgili karıştırma işleminden (n-t) çıkışı ifade eder.
Scrambling işlemi sembol senkronizasyonundan bağımsız olarak gerçekleştirilebilir.
5.9 – Forward Error Correction – İleri Yönde Hata Düzeltimi
FOC, optimal performans elde etmek için kullanılan bir yöntemdir. Reed-Solomon kodlamasını baz alır ve kesinlikle uygulanmalıdır. Reed-Solomon kode kelimesinin büyüklüğü N=K+R ile ifade edilir. Check byte’ların sayısı R ve kod kelimesinin büyüklüğü N, fast veya interleaved tampona atanmış bit sayısına göre değişir.
5.10 – Costellation Encoding (Takımyıldız Kodlama)
Takımyıldız kodlama, trellis koduyla veya trellis kodu olmadan uygulanabilir. Sistem performansı, Wei’nin 16 durum 4 boyutlu trellis kodunun blok process işlemi ile geliştirilebilir. Daha iyi bir kodlanmayla 2-4 dB daha iyi sonuç elde edilebilir. İyi dizayn edilmiş bir ADSL sistemindeki genel kodlama kazancındaki gelişme 5.5 dB kadar olabilir.
5.10.1 – Takımyıldız Kodlayıcı
Verilen bir alt kanal için, kodlayıcı, b bitlerinin baz alan kare gridden bir tek nokta (x,y) seçer ( ). Açıklamayı daha uygun bir hale getirmek için bu b bitleri binary sunumu ( ) şeklindeki etiketlerle tanımlanır. Örneğin; b=2 için; 0, 1, 2, 3 etiketli dört takımyıldız noktası ( )=(0, 0), (0, 1), (1, 0), (1, 1) şeklinde tanımlanır.
• b'nin Çift Değerleri
Örnek takımyıldız aşağıdaki resimde gösterilmiştir.
Her n. etiketin 2x2 etiket bloklarıyla değiştirilmesiyle 2 bit takımyıldızdan 4 bit takımyıldızı elde edebilir.
4n+1 4n+3
4n 4n+2
Daha büyük çift bitli takımyıldızlar yaratmak için aynı prosedür kullanılabilmektedir.
Şekil 5-7 b=2 ve b=4 için takımyıldız etiketleri
• b’nin Tek Değerleri
Aşağıda b=5 durumu için örnek takımyıldız yapısı verilmiştir.
Şekil 5-8 b=3 ve b=5 değerleri için takımyıldız etiketleri
Her n. etiketi 2x2 etiket bloklarıyla değiştirirsek 5 bit takımyıldızdan 7 bit takımyıldızı elde edebiliriz.
4n+1 4n+3
4n 4n+2
5.11 – Transmitter – Gönderici
Gönderici bütün analog gönderici cihazların sahip olduğu özelliklerini içerir:
• Dijital analog çevirim
• Anti-aliasing filtre
• Hibrit devre
• Mts ayırıcı
5.12 Initialization – Başlangıç
Başlangıç işleminin görevi, linkin throughputunu ve güvenilirliğini maksimuma taşımaktır. Bu işlem, üreticilerin upstream ve downstream’i ayırma tekniklerine tamamen şeffaftır (FDM veya echo cancellation).
Aşağıdaki tabloda başlangıç işleminin ana adımlarını görmekteyiz.
ATU-C
Aktivasyon ve Geribildirim Trasceiver Receiving Kanal Analizi Alışveriş
ATU-R
Aktivasyon ve Geribildirim Trasceiver Receiving Kanal Analizi Alışveriş
Tablo 5-1 Initialization – Başlangıç İşlemine Genel Bakış
BÖLÜM – 6
ADSL MODÜLASYON METOTLARI
6.1 – Kaç Çeşit Modülasyon Tipi Var?
Şekil 6-1 Başlıca Modülasyon Yöntemleri
DMT (Discrete Multitone) modülasyonunu kullanan temel bir ADSL sistemini ANSI standartları açıklamıştır. DMT dışında da bazı modülasyon teknikleri vardır. Bunlardan bir tanesi de Carrierless AM/PM (CAP) modülasyon metodudur. Bu bölümde DMT modülasyon metodu anlatılacaktır.
6.2 – Discrete Multitone (DMT)
DMT modülasyonunun temel düşüncesi, kullanılabilir bant genişliğini çok sayıda alt kanallara ayırmaktır. DMT, verinin kanallara pay edilme işlemini de gerçekleştirir; bu sayede her bir kanaldaki throughput en yüksek seviyeye ulaştırılabilir. Herhangi bir alt kanal veri taşımıyorsa kapatılır ve bant genişliği kullanımı bu şekilde optimize edilmiş olur. Aşağıdaki örnekler DMT’nin bu fonksiyonlarını işlemektedir.
Şekil 6-2 DMT Modülasyonu Uygulama Örnekleri
Önce hattın karakteristik özelliklerini ölçmek üzere her ton için aynı olan numaralar gönderilir. Sinyal processing işlemi ATU-R cihazında gerçekleştirilir ve düşük, güvenli bir hızda optimize bit dağıtım bilgisi ATU-C ünitesine aynı hat üzerinden gönderilir.
Yukarıdaki ilk örnekte 24 AWG telefon kablosu segmenti üzerindeki hareketler anlatılmaktadır. Düşük frekanslar, transformatör eşlemesiyle elenmektedir. Yüksek frekanslardaki kazanç kullanılan hattın uzunluğuna bağlıdır.
İkinci örnekte, spektrumdaki yarık bridged tap’lerin (paralel bağlı sonlandırılmamış bükümlü çift kablo) ve AM radyo frekansının durumunu anımsatmaktadır.
Üçüncü örnekte, DMT’nin aynı zamanda koaksiyel kablo TV ağları gibi transmisyon kanalları için ilginç bir çözüm olduğu açıklanmakta.
6.3 – ADSL DMT Modülasyonu
ADSL DMT sistemlerde downstream kanalları 4 KHz genişliğinde 256 adet kanala, upstream kanalları ise 32 alt kanala bölünürler. Şekil 6.3’te bu kanallamayla ilgili teorik bir tanımlama yapılmaktadır.
Şekil 6-3 Teorik Olarak DMT Frekans Kanallaması
6.3.1 – ADSL DMT Parametreleri
ADSL için standardize edilmiş DMT modülasyonunda kullanılan bazı parametreler aşağıda açıklanmıştır. Bu parametrelerin ATU-C ve ATU-R üniteleri arasında değişebildikleri unutulmamalıdır.
6.3.1.1 – Pilot
Taşıyıcı 64 (f = 276 KHz) pilot için rezerve edilmiştir. Pilot alt taşıyıcısına modüle edilmiş veri, 0,0 sabiti olmalıdır. Pilotun kullanımı alıcıdaki modül 8 örneklemesinde, örnekleme zamanlamanın çözünmesini sağlar.
6.3.1.2 – Nyquist Frekansı
Nyguist frekansındaki 256 taşıyıcı, veri için kullanılmayabilir.
6.3.1.3 – Inverse Discrete Fourier Transform (IDTF) ile Modülasyon
Modülasyon transformu, ve arasında (k=0’dan k=511’e kadar) 512 reel değerde bağıntı tanımlar.
6.4 – Senkronizasyon Sembolü
Senkronizasyon sembolü, mikro kesilimlere uğrayan çerçeve bağlarının düzeltilebilmesine olanak tanır.
6.5 – Periyodik Önek
IDTF çıkışındaki son 32 örnek 512 örnek bloğuna asılır ve dijital / analog çeviricide sırayla okunur. Periyodik önek veri ve senkronizasyon sembolü için kullanılır.
6.6 – ATU-R
ATU-R ünitesi için alt taşıyıcıların maksimum numarası 31’dir ve taşıyıcı 16, pilot için rezerve edilmiştir. Transform modülasyonu 64 reel değer için ve arasında bağıntı tanımlar (k=0’dan 64’e kadar).
Periyodik önek için son dört örnek kullanılmaktadır.
BÖLÜM – 7
ADSL HAKKINDA SIKÇA SORULAN SORULAR
ADSL ne demektir, ne işe yarar?
Asymmetric Digital Subscriber Line – Asimetrik Dijital Abone Hattı. ADSL, kullanmakta olduğumuz telefon tellerini çok hızlı veri iletimleri için kullanmamızı sağlayan modem teknolojisidir. ADSL aynı zamanda uzaktan çalışanların merkez network’e ulaşmalarını da sağladığı gibi yeni, etkileşimli multimedia uygulamaların da gerçekleştirilebilmesine olanak tanır.
ADSL nasıl çalışır?
ADSL, telefon hatlarından alınabilecek verimi %99’a çıkartan ve bunu yaparken de hatlar üzerinden ses iletimini engellemeyen kodlama teknikleri kullanır. Bu özellik tek bir hattan faks çekerken veya telefon ile görüşürken aynı anda Internet’te sörf yapabilmemizi sağlamaktadır.
ADSL ne kadar hızlıdır?
ADSL hattın kalitesine ve uzunluğuna bağlı olarak downstream’de, yani kullanıcıya doğru 8 Mbps hızına kadar, upstream’de 1.5 Mbps hızına kadar ulaşılabilmesini sağlar.
ADSL’in temel faydaları nelerdir?
• Tek bir telefon hattı üzerinden aynı anda Internet erişimi ve ses/faks iletiminin sağlanması.
• Her zaman online olan, kesilmeyen, yüksek hızlı Internet erişimi.
• Ev kullanıcıları, uzaktan çalışanlar ve küçük işletmeler için uygun fiyatlı çözüm olması.
• Farklı teknolojiler birleştirilerek çok yüksek veri güvenliğinin sağlanabilmesi.
Pazar ADSL için ne zaman hazır olacak?
ADSL servisi günümüzde dünyada birçok bölgede sunulmaya başlamış durumda. Milyonlarca insan artık bu yeni broadband servisi kullanma şansına sahip.
ADSL servisinden bugün faydalanabilir miyim?
Bu konuda detaylı bilgi “Türkiye’de ADSL Servislerinin Durumu” adlı bölümde verilmektedir.
ADSL servislerinin ücretleri nasıl olacak?
ADSL servisinin ücretlendirilmesinde iki önemli öğe rol almakta. Bunlardan biri ADSL hattında kullanılan ekipmanların ve hattın diğeri de geçirilen datanın yani ADSL hattı üzerinden verilen servisin bedeli. Kullanılan hat için Türk Telekom’un kiralık hat tarifesi geçerli. Ekipmanlar ve data servislerinin fiyatları henüz netlik kazanmış değil.
ADSL ile birlikte ISDN’in durumunda ne gibi bir değişme gerçekleşecek?
Bu tamamen iki servisi de veren telekom firmalarına bağlı. İki servis birbiriyle aynı olan servisler değil. ISDN iki kanal üzerinden 128 Kbps, ADSL ise sürekli açık olan bir hat üzerinden asimetrik olarak 8 Mbps ve 1.5 Mbps hızlarını sağlamakta. Buna rağmen ADSL teknolojisinin alt yapısının sağlanmasında harcanan para ISDN için harcanandan oldukça düşük. Ve ADSL servislerinin ücretleri ISDN servislerine yakın tutulursa Internet ve video uygulamaları da göz önünde bulundurulduğunda tercih ADSL’den yana olacaktır.
Internet bu kadar yüksek hızları destekleyebilecek mi?
Internet altyapısı, artan kullanımın getirdiği ihtiyaçları karşılayabilmek için sürekli bir upgrade işlemi içerisinde. Internet’te bir lokasyona ulaşmaya çalıştığınızda kimi zaman 20’den fazla router’dan geçmek zorundasınız ki bu da gecikme miktarlarını oldukça artırmakta. Durumu bu halden kurtarmak için yapılan çalışmalardan bazıları;
• Sunucuların erişim hızlarını artırmak.
• Omurgayı geliştirmek.
• Router’ların işlem hızlarını artırmak.
• ATM teknolojisinin, erişim servislerine entegre edilmesi.
Bunlara ek olarak bazı erişim sağlayıcılar sıkça ziyaret edilen web sitelerini proxy sunucuları ile cache’leyerek bu sitelere gerçekleştirilen erişimleri lokal erişim haline çevirebilmekteler. Tüm bu çalışmalar arasında geleneksel modemlerinin yerini ADSL modemlerin alması da bu gelişimde önemli rol oynamakta.
xDSL ne anlama gelir?
xDSL, Digital Subscriber Line teknolojilerine verilen ortak bir addır. xDSL ile ilgili bilgi “xDSL nedir?” adlı bölümde detaylı olarak açıklanmıştır.
CAP ve DMT kodlama teknikleri arasındaki uyuşmazlık nedir?
CAP ve DMT, ADSL için kullanılan kodlama veya modülasyon sistemi olarak adlandırılabilirler. ADSL cihazlarını üreten firmalar farklı farklı modülasyon teknikleri kullanabilmekteler. Ancak bir ADSL devrenin kurulabilmesi için her iki ADSL ekipmanın da aynı modülasyon tekniğini kullanması gerekir.
CAP nedir?
CAP, Carrierless Amplitude/Phase yani taşıyıcısız yükseltme/faz modülasyonunun kısaltma ismidir. Gelen veri telefon hattından gönderilen bir taşıyıcı sinyal modüle eder. Taşıyıcısız sıfatı bu yüzden anlama gelmektedir.
DMT nedir?
DMT, Discrete Multi Tone’un kısaltılmışıdır. Çoklu taşıyıcı modülasyonun bir versiyonudur. Gelen veri toplanır ve çok sayıdaki taşıyıcılarla dağıtılır. DMT bu kanalları Discrete Fast Fourier Transform olarak bilinen dijital tekniği kullanarak yaratır. DMT, ANSI T1.413 standardının temelini oluşturur.
DWTM nedir?
Discrete Wavelet Multi Tone tanımının kısaltılmışıdır. Multicarrier modülasyonun bir versiyonudur. Taşıyıcı kanallar Fourier Transform yerine Wavelet Transform ile elde edilir.
ADSL servisini ne zaman alabileceğimi nereden öğrenebilirim?
Gelişmeleri veri servisi sağlayan firmalardan ve telekom şirketlerinden öğrenebilirsiniz. Türk Telekom’un servislerindeki son durum ve gelişmeler www.telekom.gov.tr adresinden takip edilebilir.
ADSL Internet Servis Sağlayıcıları için neler sunmakta?
Günümüzde kullanılan analog modemler 56 Kbps hızına kadar veri iletimi sağlayabilmekte. Analog modemlerle ulaşılabilecek hızların limiti olarak düşünebiliriz zaten 56K teknolojisini. ISDN bu hızı 128 Kbps’e kadar çıkartmakta ancak ADSL’in megabit’lerle ifade edilen hızları göz önünde bulundurulduğunda çok yavaş kaldığı görülmekte. ADSL’in, Internet’te çok büyük veri transferlerinin gerçekleştirildiği yeni bir sanal dünya yaratmakta öncü teknoloji olacağını çok rahatlıkla söyleyebiliriz.
BÖLÜM – 8
TÜRKİYE’DE ADSL UYGULAMALARININ GÜNÜMÜZDEKİ HALİ
ADSL tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de çok yeni bir teknoloji. Ülkemizde 2 yıllık bir tarihi olan bu teknolojinin ilk ciddi uygulaması halen çalışmakta olduğum IntraKets adlı firma tarafından özel bir Internet Servis Sağlayıcının, üzerinde ses tabanlı modemlerin çalıştığı bakır devrelerinin üzerinde gerçekleştirildi.
ADSL şu anda pek çok kamu kuruluşunda ve özel kuruluşta kiralık hatlar üzerinde ve kampus içi uygulamalarda kullanılmakta. ADSL teknolojisini Internet erişimi için kullanmamız söz konusu olduğunda henüz Internet erişimlerindeki bant genişliklerinin buna pek müsait olmadığını gözlemlemekteyiz.
ADSL servisinin Türk Telekom tarafındaki gelişmeleri ise TTnet projesi ile başladı ve oldukça iyi konumlara geldi. Test aşamasından çıkıp resmi faaliyetlerine başlayan TTnet, duyurulan ilk rakamlara göre Türkiye genelinde 4290 adet ADSL port'una sahip.
ADSL’in Türkiye’deki erişim tekniklerine ne gibi yenilikler katacağı ve gerçekleştirilen uygulamaların ne kadar başarılı olacağı, bilişim sektöründe faaliyet gösteren firmaların ve çalışanlarının kafalarındaki en büyük merak konularından biri.
BÖLÜM – 9
DSL PIPELINE’LAR İLE xDSL BAĞLANTI KURULUŞU
Şekil 9-1 ADSL Modem
9.1 – DSL PipeLine Nedir?
DSL PipeLine yüksek hızlı çalışan yönlendirici (router) ve/veya köprüdür (bridge). DSL PipeLine’lar iki adet bakır tel kullanarak karşı uçlardaki DSL ekipmanlarıyla dedike edilmiş, yüksek hızlı data bağlantısı yaratabilirler. DSL PipeLine’lar tüm yönleriyle çok hızlı, pratik ve ucuz leased line elde etmenin en iyi yoludurlar.
9.2 – Kuruluş Öncesi Kısa Notlar
PipeLine ürünlerinin çalışmasında Ascend (Lucent) ürünlerinin genel çalışma mantığı işlemektedir. Cihaz üzerinde çalışacak her bağlantı için bir bağlantı profili oluşturulmalı, bu profilde bağlantı ile ilgili tüm parametreler gerektiği gibi ayarlanmalıdır. Yine Ascend (Lucent) ürünlerindeki genel bir durum olarak, veri linkinde kullanılacak enkapsülasyon metodu Frame Relay ise (ADSL ve SDSL bağlantılarında performans açısından zorunludur) cihaz üzerindeki Frame Relay menüsünde bağlantıda kullanılacak Frame Relay ayarlarını içeren bir profil yaratılmalı, bu profil bağlantı için hazırlanan profilin (Connection Profile) içindeki enkapsülasyon seçenekleri (Encapsulation Options) menüsünde ismiyle belirtilmelidir. Cihazların üzerindeki adı geçen menülerden konfigürasyon işlemi sırasında bahsedilecektir.
Kısaca bir DSL PipeLine kuruluşunda yapılması gerekenler;
1) Bağlantı için bir bağlantı profili oluşturmak
2) Bağlantı profilinde kullanılmak üzere bir Frame Relay profili oluşturmak
3) Oluşturulan Frame Relay profilinin ismini bağlantı profilinde belirtmek
şeklinde özetlenebilir.
DSL bağlantısı bridge için kullanılacaksa fabrika çıkışı ayarlarla gelen iki adet PipeLine hattın iki ucuna bağlanarak kendilerinden beklenen özellikleri anında yerine getirmeye başlayabilirler. Bu durum PipeLine’ların, bridging ve Frame Relay özellikleri baz alınarak hazırlanan tak-çalıştır özelliğinden kaynaklanmaktadır. Burada PipeLine’ların fabrika çıkışlarında bridge özelliğinin açık ve hazır bir Frame Relay profili ile gelmesi cihazların tak-çalıştır özelliği kazanmasını sağlamaktadır.
Bütün bu hazır gelen özellikleri bir kenara koyalım ve üzerinde hiçbir ayar bulunmayan bir DSL PipeLine’ı IP routing yapmak üzere konfigüre edelim.
9.3 – DSL PipeLine’a İlk Erişim
Cihazın üzerindeki konsol port'undan cihazımıza erişmemiz için gereksinimlerimiz:
- Seri port'larından biri kullanıma hazır olan bir PC.
- VT100 terminal emülatör yazılımı (Windows 9x/NT ile birlikte gelen HyperTerminal kullanılabilir).
- Seri kablo (RS-232, düz modem kablosu). Kabloyu PC’nizin seri port'una monte etmek için gerekebilecek 9/25 pin çeviriciler ürünler ile birlikte gelmektedir.
Seri bağlantı vasıtasıyla cihaza ulaşırken Windows 9x/NT işletim sistemleriyle birlikte gelen bir yazılım olan HyperTerminal üzerinde yapmamız gereken ayarları ne şekilde gerçekleştireceğimize bir göz atalım.
Windows 9x/NT işletim sistemlerinde Start menüsünden Programs / Accessories / HyperTerminal yolunu izleyerek HyperTerminal programını çalıştırdığımızda karşımıza ilk olarak aşağıdaki pencere gelmekte:
1) Oluşturmakta olduğumuz HyperTerminal dosyasına isim veriyoruz ve aşağıda yer alan seçeneklerden dosyaya dilediğiniz bir ikonu seçiyoruz.
Şekil 9-2 HyperTerminal Dosya İsmi
2) Resimdeki diyalog kutusunda bağlantıyı ne şekilde gerçekleştireceğimiz sorulmakta. DSL PipeLine’ın bilgisayara bağlı olduğu iletişim port'unu (muhtemelen Com1 veya Com2) seçiyoruz.
Şekil 9-3 Com Port Seçimi
3) Seçtiğimiz iletişim port'undan DSL PipeLine’a yaptığımız seri bağlantıyı görüntüleyebilmek için parametreleri aşağıdaki gibi ayarlıyoruz. Restore Defaults (varsayılan değerlere ayarla) butonuna basarak parametreleri kolayca olması gereken değerlere sabitleyebiliriz.
Şekil 9-4 Com Port Ayarları
4) Yukarıdaki ayarları yapıp OK butonuna bastıktan sonra PC’mize bağlı olan DSL PipeLine’ın konfigürasyon ekranı aşağıdaki gibi görüntülenmekte.
Şekil 9-5 DSL PipeLine Terminal Ekranı
9.4 – DSL PipeLine İkilisinin Arasındaki Farklar
DSL PipeLine çiftleri, biri COE (Central Offices Equipment) diğeri CPE (Customer Premises Equipment) olmak üzere iki ayrı çalışma modunda bulunmaktadırlar. Veri alma trafiği (downrate) veri gönderme trafiğinden (uprate) daha fazla olacak olan tarafta CPE modunda çalışan DSL PipeLine, karşı uçta ise COE modunda çalışan DSL PipeLine bulunmalıdır. Kısaca COE cihazını merkez ofise kurulacak cihaz, CPE cihazını ise şube tarafına kurulacak cihaz olarak tanımlayabiliriz. Cihazların çalışma modları, altlarına yapıştırılmış etiketlerden (CPE cihazı DSL-ACAP olarak belirtilir) veya aşağıda görünen cihazın konsol ekranının orta sütunundaki en üst pencerede yer alan Unit Type bölümünden öğrenilebilir.
Şekil 9-6 DSL PipeLine Telnet Ekran Görüntüsü
Yukarıdaki gibi Telnet protokolü veya PC’nize yaptığınız seri bağlantı ile ulaştığınız DSL PipeLine’ın kullanıcı arayüzünü terminal programından görüntülemek ve terminal görüntüsünü istediğiniz anda tazelemek için Ctrl+L tuş kombinasyonunu kullanın. Cihazın konfigürasyonu, ekranın sol tarafında yer alan büyük pencereden yapılmaktadır.
Büyük pencerenin yanında bulunan sekiz adet küçük pencere ise cihazın fiziksel durumları ile ilgili bilgiler vermektedir ve read-only’dir. Bu pencereler arasındaki geçişi PC’nize klavyenin Tab tuşu ile gerçekleştirebilirsiniz.
Arayüzün yapısı iç içe dallanan menülerden ibarettir. İmlecin yanında bulunan bir menüye girmek için sağ ok veya Enter tuşunu, menüden çıkmak için Esc veya sol ok tuşunu kullanabilirsiniz. Değişiklik yaptıktan sonra menülerden çıkış yaparken yaptığınız değişikliklerin kayıt edilip edilmeyeceği aşağıdaki gibi sorulmaktadır:
Aşağıda, cihazın konfigürasyonu için belirtilen parametrelerin dışındakiler fabrika çıkışı ayarlarla geldiği gibi, değiştirilmeden bırakılacaktır.
9.5 – Cihazların Konfigüre Edilmesi
9.5.1 – COE modunda çalışan DSL PipeLine’ın Konfigürasyonu
İlk yapacağımız işlem cihazın IP ve isim bilgilerini girip hattın çalışma hızını ayarlamak;
1) Ana ekrandaki Configure... menüsünde yapmamız gereken ayarlar:
Chan Usage = Leased/Unused
My Name = Master
My Addr = 192.168.10.199/24
Rem Name = Slave
Rem Addr = 192.168.20.199/24
Dial # = N/A
Route = IP
Bridge = No
Send Auth = None
Send PW = N/A
ADSL CAP Down Rate = 1280000 (Transfer hızının ayarlandığı parametredir. Hattın mesafesi ve kalitesine göre 640000 ile 7168000 arasında değerler verilebilir. Uzun mesafeli gerçek bir bağlantı yapılırken ilk olarak en düşük değer seçilmeli ve en büyük değere kadar bağlantının çalışıp çalışmadığı kontrol edilerek artırılmalıdır.)
Bu menüyü cihazın bize bağlantı bilgilerini istemek amacıyla sunduğu bir form olarak görebiliriz. Sebebi ise bu menüde verdiğimiz ayarlar doğrultusunda DSL PipeLine farklı pek çok alt menüde de otomatik konfigürasyon değişiklikleri gerçekleştirmektedir. İlerleyen bölümlerde bu değişiklikleri daha iyi kavrayacağız. Yukarıdaki ayarları kaydetmek için menünün en altında bulunan Save seçeneğinin yanında Enter tuşuna basın. Sıra, bağlantı için bir bağlantı profili oluşturmakta. Cihazımız bağlantı için burada belirlediğimiz ayarları kullanacak.
2) Ana Edit menüsünden Ethernet>Connections>Slave (Ethernet menüsünün altında, Connections menüsünün altındaki Slave menüsü) bağlantı profiline giriş yapın. Bu bağlantı profili ana ekrandaki Configure... menüsünde Rem Name bölümüne girdiğiniz isim doğrultusunda otomatik olarak oluşturulmaktadır.
3) Değerleri şu şekilde değiştirin:
- Active = Yes
- Encaps = FR
- Bridge = No
- Route IP = Yes
Şimdilik bağlantı profilinden çıkın ve değişiklikleri kaydedin. Daha önce üzerinden geçtiğimiz Frame Relay profilini bağlantı profilinde belirtme işlemini bir Frame Relay profili hazırladıktan sonra gerçekleştireceğiz.
Bu işlemi gerçekleştirmek için;
4) Ana ekrandan Ethernet>Frame Relay>DSLFrame... menüsünde:
- Name = DSLFrame
- Active = Yes
- Call Type = Nailed
- FR Type = DTE
- Link Mgmt = None
Parametrelerini yukarıdaki gibi ayarlayıp kaydedin. Görüldüğü üzere bu Frame Relay profili de cihazın üzerinde hazır olarak gelmekte. Şimdi bu profili karşı uçtaki cihaz için hazırladığımız, daha doğrusu cihazımızın bize hazırladığı, karşı uçtaki cihazın ismi ile tanımlanmış bağlantı profilinde belirtelim.
5) Ana ekrandan Ethernet>Connections>Slave>Encaps Options... menüsünde:
- FR Prof = DSLframe
- DLCI = 16
Cihazımız Frame Relay profilini otomatik olarak hazırladığı gibi bu profili yine otomatik olarak bağlantı profilindeki ilgili bölüme yukarıdaki gibi yazmakta.
Son olarak cihazda default olarak açık gelen ve bizim IP route ederken kullanmayacağımız opsiyonları kapatacağız:
6) Ana ekrandan Ethernet>Mod Config menüsünde:
- Bridging = No
- IPX Routing = No
Ayarları yukarıdaki hale getirdikten sonra değişiklikleri kaydedin.
9.5.2 – CPE modunda çalışan DSL PipeLine’ın Konfigürasyonu
İlk yapacağımız işlem cihazın IP ve isim bilgilerini girip hattın çalışma hızını ayarlamak;
1) Ana ekrandaki Configure... menüsünde:
Chan Usage = Leased/Unused
My Name = Slave
My Addr = 192.168.20.199/24
Rem Name = Master
Rem Addr = 192.168.10.199/24
Dial # = N/A
Route = IP
Bridge = No
Send Auth = None
Send PW = N/A
ADSL CAP Down Rate = 1280000 (Transfer hızının ayarlandığı parametredir. Hattın mesafesi ve kalitesine göre 640000 ile 7168000 arasında değerler verilebilir).
Bu menüyü cihazın bize bağlantı bilgilerini istemek amacıyla sunduğu bir form olarak görebiliriz. Sebebi ise bu menüde verdiğimiz ayarlar doğrultusunda DSL PipeLine farklı pek çok alt menüde de otomatik konfigürasyon değişiklikleri gerçekleştirmektedir. İlerleyen bölümlerde bu değişiklikleri daha iyi kavrayacağız. Yukarıdaki ayarları kaydetmek için menünün en altında bulunan Save seçeneğinin yanında Enter tuşuna basın. Sıra, bağlantı için bir bağlantı profili oluşturmakta. Cihazımız bağlantı için burada belirlediğimiz ayarları kullanacak.
2) Ana Edit menüsünden Ethernet>Connections>Slave (Ethernet menüsünün altında, Connections menüsünün altındaki Slave menüsü) bağlantı profiline giriş yapın. Bu bağlantı profili ana ekrandaki Configure... menüsünde Rem Name bölümüne girdiğiniz isim doğrultusunda otomatik olarak oluşturulmaktadır.
3) Değerleri şu şekilde değiştirin:
- Active = Yes
- Encaps = FR
- Bridge = No
- Route IP = Yes
Şimdilik bağlantı profilinden çıkın ve değişiklikleri kaydedin. Daha önce üzerinden geçtiğimiz Frame Relay profilini bağlantı profilinde belirtme işlemini bir Frame Relay profili hazırladıktan sonra gerçekleştireceğiz.
Bu işlemi gerçekleştirmek için;
4) Ana ekrandan Ethernet>Frame Relay>DSLFrame... menüsünde:
- Name = DSLFrame
- Active = Yes
- Call Type = Nailed
- FR Type = DTE
- Link Mgmt = None
Parametrelerini yukarıdaki gibi ayarlayıp kaydedin. Görüldüğü üzere bu Frame Relay profili de cihazın üzerinde hazır olarak gelmekte. Şimdi bu profili karşı uçtaki cihaz için hazırladığımız, daha doğrusu cihazımızın bize hazırladığı, karşı uçtaki cihazın ismi ile tanımlanmış bağlantı profilinde belirtelim.
5) Ekrandan Ethernet>Connections>Slave>Encaps Options... menüsünde:
- FR Prof = DSLframe
- DLCI = 16
Cihazımız Frame Relay profilini otomatik olarak hazırladığı gibi bu profili yine otomatik olarak bağlantı profilindeki ilgili bölüme yukarıdaki gibi yazmakta.
Son olarak cihazda default olarak açık gelen ve bizim IP route ederken kullanmayacağımız opsiyonları kapatacağız...
6) Ana ekrandan Ethernet>Mod Config menüsünde:
- Bridging = No
- IPX Routing = No
Ayarları yukarıdaki hale getirdikten sonra değişiklikleri kaydedin.
DSL PipeLine’ları konfigüre etme işlemini bitirdik. Yaptığımız konfigürasyonun bir DSL devresi kurmaya yeterli olup olmadığını görmek için, cihazlarla birlikte gelen, uçları mavi korumalı telefon kablosunun (Uçlarında standart telefon jakı bulunan ve ortadaki iki pini kullanan herhangi bir kablo olabilir.) iki ucunu DSL PipeLine’ların arka panelindeki WAN yazılı port'larına takarak cihazları arka arkaya birbirine bağlayalım.
Cihazların ön panelinde bulunan ve WAN port'larını birbirine bağlamadan önce yanıp sönmekte olan WAN lambası hiç sönmeden devamlı yanar bir duruma geçerse fiziksel bağlantımız doğru yapılmış demektir.
IP bazında bağlantımızın çalışıp çalışmadığını kontrol etmek amacıyla kullanacağımız TCP/IP komutlarına ulaşabilmek için DSL PipeLine’ların terminal sunucusunu kullanmalıyız. Şimdi kendi network’ünüzde kullanacağınız cihazın konsol ekranını Telnet yada HyperTerminal vasıtasıyla PC’nizin monitöründen görüntüleyin. Cihazın konfigürasyon pencerelerinin bulunduğu ekrandan terminal sunucu ekranına geçmek için, cihazda herhangi bir menüdeyken F1 veya Ctrl+D karakterlerini cihaza gönderin. Karşınıza şöyle bir menü çıkacaktır:
DO...
>0=Esc
P=Password
C=Close TELNET
E=Termsrv
D=Diagnostics
E tuşuna basarsak veya > imlecini E=Termsrv seçeneğinin yanına getirip Enter tuşuna basarsak DSL PipeLine’ın terminal sunucusuna ulaşmış oluruz. Karşımıza aşağıdaki gibi bir prompt çıkar.
** Ascend Pipeline Terminal Server **
ascend%
Artık TCP/IP protokol ikilisinin PING komutunu kullanarak önce kendi tarafınızdaki DSL PipeLine’ın ethernet arabirimine sonra da hattın diğer ucundaki DSL PipeLine’ın ethernet arabirimine ulaşıp ulaşamadığımızı kontrol etmeye hazırız.
Aşağıda kendi tarafımızda bulunduğunu varsayarak konfigüre ettiğimiz 192.168.10.199 IP adresli, Master isimli COE modundaki DSL PipeLine’ın ekran görüntüsü görülmekte...
Şekil 9-7 Gerçekleştirilen Bağlantının 3. ve 4. Katman Testi
KAYNAKLAR
1-) ATG Communications and Networking Technology Guide Series, xDSL Technical Guide, 1997. (www.techguide.com)
2-) Kimmo K. Saarela, 1995, ADSL Technology Whitepaper
3-) The ADSL Forum, Technology Documentations. (www.adsl.com)
4-) Ascend Communications, 1998, RADSL
5-) Pairgain Technologies, 1999, New HDSL2 System Architecture
BİLİŞİM DÜNYASINA GENEL BİR BAKIŞ
1.1 – Bilişim Dünyası Ne Durumda ?
Yüksek bant genişliklerine ihtiyaç duyan zengin içerikli uygulamaların hızlanarak yaygınlaşması, bilgi ağlarının doğasında bir değişimin başlamasına sebep olmakta. Özel sektörde, askeri – akademik ortamlarda ve kamuda yüksek hızlı iletişim artık sıradan ihtiyaçlardan biri haline geldi. Başta Internet erişimi, telecommuting (uzaktan çalışma) ve uzaktan LAN erişimi gibi tanımlanabilecek servisler şimdilerde network erişim sağlayıcıları tarafından yaygın olarak sunulmakta. Bu tür uygulamaların hızla artması, telefon omurgasında yeni kuşak ihtiyaçların doğmasına sebep olmakta.
Lokal devre olarak tabir edilen ağlar göz önüne alınırsa (örnek: aboneden merkez ofise çekilen lokal bağlantı), talepler karşısındaki verimleri giderek azalan bu hatlar gün geçtikçe telekom firmaları için uğraştırıcı bir fazlalık halini alıyor. Bilindiği gibi lokal devre diye tanımladığımız ortamlar, mevcut altyapılarda yüksek bant genişliklerine çıkmak söz konusu olduğunda pek de verimli olmayan bakır tellerle oluşturulmakta. Bu bakır ortam son birkaç yılda, devamlı artan daha yüksek bant genişliği kapasitesi taleplerinin yarattığı zorlanmayı ve stresi yaşamakta. Bu mevcut alt yapı her ne kadar fiber ile değiştirilebilirse de böyle bir çözüme gitmek günümüzün network yapı standartlarını zorlayacak ve aşırı maliyete mal olacak; ancak hepsinden önemlisi bu iş için harcanması planlanan zaman kuşkusuz hiç de kabul edilebilir olmayacak. Çünkü bahsettiğimiz ihtiyaçlar günümüzde şimdiden türemiş durumda ve hızla artmakta. Telekom firmaları çoktan bu hızla büyüyen çekişme ve eşi benzeri görülmemiş müşteri ihtiyaçları ile yüz yüze gelmiş durumdalar.
Son yıllarda şirketler arasında yeni bir kategori sayılabilecek Internet Servis Sağlayıcılığı (ISS) sıfatı altında türeyen şirketler, piyasada veri iletim servisleri veren firmalar olarak belirdiler. Genel olarak ISS’ler birkaç yıl öncesine kadar sadece telefon şirketlerinin altyapılarını kullanırlarken artık bu fiziksel kablo ağına direkt erişimlere sahipler. Durumun bu hali alması, tüm dünyada servis sağlayıcıların başarı potansiyellerinin artmasında büyük rol oynadı.
Yeni, yüksek hızlı, Digital Subscriber Line – Dijital Abone Hattı (xDSL) teknolojisi, ortam bu halini aldığında belirdi. Birbirinden farklı pek çok teknolojiyi çevreleyen xDSL’in türemesi ile servis sağlayıcılar, megabit’lerle ifade edilen bant genişliklerini müşterilerine taşıyabilme şansına sahip oldular; üstelik son derece yüksek maliyet ve zaman gerektiren altyapı değişikliklerine gerek duymadan ve çok makul fiyatlarla.
Bu yeni xDSL teknolojisinin yarattığı çözümler bir yandan mevcut altyapıları yeniden değerlendirilebilir kılıp yeni teknolojilere geçişe de zemin hazırlarken, diğer yandan da iş dünyasının network’lerinde hıza duyulan ihtiyacın çok düşük ücretlerle karşılanmasını sağladı. xDSL günümüzde, müşterilerin ihtiyaç duyduğu yüksek bant genişliği ihtiyacını oldukça düşük masraflarla karşılayabilme konusunda kanıtlanmış bir güce sahip.
Şekil 1-1 Günümüz Network’lerine Genel Bir Bakış
1.2 – Yeni Broadband Servisler İçin Pazarın Durumu
Günümüzde lokal erişimlerin bant genişliklerini artırmak ne kadar önemli? Tüm dünya çapında bu iş için harcanan ve halen harcanmakta olan paranın 2000 yılıyla birlikte yüzlerce milyar doları geçeceği düşünülüyor. Endüstri ve medya, tüketicinin gelişmiş veri, video ve ses servisleri için duyduğu beklentileri ve ihtiyaçları ortaya çıkartmak ve onları yönlendirmek konusundaki çalışmalarında oldukça başarılı işler çıkartmakta. xDSL, mevcut bakır telefon ağının bu servislerin gerçekleştirilebilmesine şans tanırken, pazara, hızlı, düşük maliyetli, verimli ve mükemmel bir şekilde giriş yapılabilmesini de mümkün hale getiriyor. Endüstrinin büyüyen üç kolu var ki, teknolojideki gelişmelerin yegane sebepleri olmasalar da, bu gelişmelere yön verme konusunda oldukça etkili oldukları kesinlikle yadsınamaz. Bunlar :
• Tüketici ve İş Dünyası İçin Internet Erişimi
• Telecommuting (İşyerinde Bulunmadan Çalışma)
• Uzaktan LAN (Local Area Network) Erişimi
BÖLÜM – 2
UYGULAMA ALANLARINA GÖRE ERİŞİM TİPLERİ
2.1 – Internet Erişimi
2.1.1 – Tüketiciler
Şekil 2-1 Bir Son Kullanıcının Tipik Internet Erişim Modeli
Yediden yetmişe çoğumuz güçlük çekmeden anlayabiliyoruz ki; Internet, tüm bu olup bitenin gerçekleştiği sahnelerden en büyüğü ve en önemlisi. Artık kulak misafiri olduğumuz pek çok konuşmada, 33600 ile ISDN’in farkı, web siteleri, home page’ler, FTP, chat, URL’ler, e-mail ve bunun gibi konuların tartışıldığını görüyoruz. Beş sene öncesine kadar pek çok insan için bir bilinmeyenler topluluğu olarak nitelendirilebilecek bu deyimlerin günümüzde bu yoğunlukla telaffuz ediliyor olması, 1950 ve 1960 yılları arasındaki 10 yıllık periyotta televizyonun Amerika’da her eve girmeyi başarması kadar ciddi bir gelişim olarak kabul edilebilir.
Grafikler, ses animasyonları ve canlı etkileşim gibi sıkça rastlanan uygulamalar kullanıcıları artık tatmin etmez hale gelmiş durumda. Daha iyiye, daha hızlıya ve daha fazla içeriğe duyulan ihtiyaçlar telefon altyapısından beklenenleri tarihte daha önce ulaşılmamış bir boyuta getirdi. Öyle ki, bir masaüstü cihazı için kullanılacak bant genişliği söz konusu olduğunda veri biriminin megabit’lerle ifade edileceği günler hiç de uzak değil.
Network erişim sağlayıcılarının hedefi bu büyük rekabet ortamında tüketiciye düşük ücretli, kullanımı kolay ve yüksek hızlı çözümler sağlamak. Yeni kuşak Internet kullanıcıları, belirli bir satıcıya bağımlı kalmadan servis kalitesini ve ücreti baz alarak bir ISS’ten diğerine problemsiz ve rahat bir şekilde geçiş yapabilecekleri ortamı arzulamaktalar. Servis kalitesinin anahtarıysa yüksek bant genişliklerinin hızlı ve güvenilir bir şekilde gönderilebilmesi. Aboneler ayrıca satıcılardan oldukça kaliteli müşteri desteği de beklemekteler. Tüm bu beklentiler, DSL teknolojisinin uygulanması için mükemmel bir ortam oluşturmakta. ADSL’in sunduğu asimetrik bant genişlik ve stabil teknoloji özellikleri, geniş çaplı Internet uygulamaları için gereken en doğru ve önemli anahtar özelliklerdir.
2.1.2 – İş Dünyası
Şekil 2-2 İş Dünyasındaki Tipik Internet Erişim Modeli
İş dünyasındaki firmalar Internet ile ilgili oldukça kaygılı ve belirsiz düşüncelere sahipti. Firmalar şimdilerde Internet kullanımını, müşteri – satıcı etkileşimi, gelişmiş web teknolojileri ve çok daha fazlası ile birlikte networking stratejilerine entegre bir parça olarak görmekteler. Bu düşüncelerin en tepesinde de bir firmanın tüm şubelerini çerçevesi içine alabilecek genişlikte Intranet’ler kurmak yatıyor. Intranet’leri, şirketlerin içerisinde geliştirilip uygulanan ve temel olarak Internet ile aynı şekilde işleyen bir ortam olarak tanımlayabiliriz. Video konferans, büyük grafik dosyalarının gönderilmesi, gerçek zamanlı iletişim, ses klipleri, büyük ölçekli veri tabanları ve bunlar gibi iş dünyasında devrim yaratacak yeni çalışma modellerinin oluşumlarını yönlendiren uygulamalar iş dünyası için oldukça kritik derecede önem kazanmaya başlıyorlar.
2.2 – Telecommuting (Uzaktan Çalışma)
Evden çalışma (work at home) ve uzak ofis (remote office) ortamları hem çalışanlar hem de işverenler için giderek çekici bir hal almakta. Telecommuting, hayat standartlarını ve kalitesini artırma ve çalışma ortamındaki stresi azaltma çalışmalarında oldukça önemli bir adım günümüzde. İş dünyasındaki çalışma modellerinde, çalışanları orta düzey yönetimdeki sıralanmış hiyerarşiden çok belirli ilgi alanı gruplarına ve yeteneklerine göre konumlandırmak baz alınıyor. Yönetimlerde, çalışanların fiziksel mevcudiyetinin zorunlu olmaması ve sanal çalışma ortamlarının hazırlanmasına yatırımların yapılması oldukça olumlu sonuçlar doğurmakta. Bu şekilde uzaktan çalışan insanlar, firmanın network’üne direkt olarak bağlanarak sağlayabildikleri sanal mevcudiyetleriyle, işlerini bulundukları herhangi bir yerden yürütebiliyorlar. Durumun bu şekilde gerçekleştirilebilmesi yönündeki çalışmalarla ortaya çıkan ihtiyaçlardan hiç kuşkusuz yine en önemlisi, megabit’lerle ifade edilen bant genişlikleri. Telecommuting için ihtiyaç duyulanlar incelendiğinde xDSL’in uygulanması için yine çok uygun bir ortam oluştuğu ortaya çıkmakta.
Şekil 2-3 Uzak Çalışma Erişim Modeli
2.3 – Uzaktan LAN Erişimi
Şekil 2-4 Uzak Yerel Alan Ağı (LAN) Erişim Modeli
Yeni çalışma modellerinden biri de, verimlilik ve yönetim yapıları baz alınarak farklı farklı bölgelere konumlandırılmış şirket şubelerinin, şirket merkezindeki LAN’da sonlanacak şekilde oluşturduğu bağlantılarla kendi aralarında lokal bir network halini almaları. Bu şekilde gerçekleştirilen bir remote LAN bağlantısı büyük veri miktarlarının hem indirilmesi hem de gönderilmesi için kullanılacağından bu tip bir bağlantı ile Internet bağlantısı ile arasında önemli bir fark oluşmakta. Bağlantının uzak ucundan kendi tarafınıza büyük miktarlarda dosya transferi yapabilirken aynı miktarlarda veri büyüklüklerini göndermek söz konusu olduğunda eşit verimin kesinlikle sağlanamayacağı asimetrik Internet bağlantılarından remote LAN bağlantılarını ayıran bu önemli fark, remote LAN bağlantılarının simetrik linkten dolayı iki yönde de aynı yüksek performansta çalışabilmesidir.
2.4 – Gerçekleştirilen Uygulamaya Göre Bant Genişliği İhtiyacı
Internet erişimi, telecommuting ve uzaktan LAN erişimi gibi uygulamaların sorunsuz ve tatmin edici bir şekilde gerçekleştirilebilmesi için bütün bu uygulamalar kendilerine özel bant genişliklerine ihtiyaç duymaktadırlar. 30 Kbyte ile 30 Mbyte arasında değişen dosya büyüklüklerinin transfer edildiği düşünüldüğünde geleneksel dial-up ve kiralık hat network erişim çözümlerinin pek de verimli dolayısıyla da tatmin edici olduğu söylenemez. Kurumsal firmalar bu gibi problemleri günümüzde E1 (2 Mbps) ve E3 (34 Mbps) gibi dijital trunk’larla çözebilmekteler ancak evden çalışanlar ve bireysel Internet kullanıcıları da göz önüne alınırsa bu çözümlerin fiyat, esneklik ve ölçeklenebilirlik açısından pek de mantıklı çözümler olduğu söylenemez. Telekom alt yapısının da bu tür kullanıcılara sunduğu en iyi olanaklar ise dijitalde ISDN’den analogta ise 56K’dan ibaret. Aşağıdaki tabloda, gerçekleştirilen uygulamaya göre bu iki çözümün xDSL ile karşılaştırıldığında ne kadar verimli olduğuna yönelik veriler bulunmakta :
Şekil 2-5 Gerçekleştirilen Uygulamaya Göre Erişim Yöntemlerinin Performanslarının Karşılaştırması
BÖLÜM – 3
BAKIR ERİŞİM TEKNOLOJİLERİNE GENEL BİR BAKIŞ
3.1 – Bakır Erişim Teknolojilerine Giriş
İsim Anlam Veri Oranı Mode Uygulama
V.221 Voice Band Modems 1200 bps to 28,800 bps Duplex3 Veri iletimi.
V.32
V.34
DSL Digital Subscriber Line 144 Kbps2 Duplex ISDN servisi ses ve veri iletimi.
HDSL High data rate Digital Subscriber Line 1.544 Mbps4
2.048 Mbps5 Duplex
Duplex T1/E1 servisi, Feeder plant, WAN, LAN, server erişimi.
SDSL6 Single line Digital Subscriber Line 1.544 Mbps
2.048 Mbps Duplex
Duplex HDSL plus ile aynı simetrik servisler için abone erişimi.
ADSL Asymmetric Digital Subscriber Line 1.5 to 9 Mbps
16 to 640 Kbps Down8
Up Internet erişimi, video on demand, simplex video, remote LAN access, interactive multimedia.
VDSL7 Very high data rate Digital Subscriber Line 13 to 52 Mbps
1.5 to 2.3 Mbps Down
Up9 ADSL plus HDTV ile aynı.
1. Kısaltma değildir, CCITT (ITU) tavsiye numaralarıdır.
2. 144 Kbps iki B kanalı (64 Kbps) ve link yönetimi için bir D kanalı (16 Kbps) olmak üzere üçe bölünür.
3. “Duplex”, verinin iki yönde de belli bir zaman diliminde aynı yoğunlukta aktığı anlamındadır.
4. İki çift bükümlü kabloya ihtiyaç duyar.
5. Üç çift bükümlü kabloya ihtiyaç duyar.
6. Single Line DSL 1.5 veya 2.0 Mbps, duplex çalışır.
7. Aynı zamanda BDSL, VADSL olarak da tanımlanabilir. VDSL, ANSI ve ETSI tarafından atanmış kısaltmadır.
8. “Down” downstream anlamındadır; network’ten aboneye doğru. “Up” upstream anlamındadır.
9. Gelecekteki VDSL sistemlerinde upstream rate, downstream rate’lere yaklaşacaktır. Ancak bu durum kısa mesafelerde pek mümkün olmayacaktır.
3.2 – Bakır Ortam Bizlere Neler Sağlayabiliyor?
Günümüzdeki ses tabanlı modemlerin veri iletim limitlerini bilgisayar ve Internet ile ilgili olanlarımız az çok biliyoruz. Ülkemizde ISDN PRI trunk’larının Türk Telekom tarafından verilmesinin başlamasıyla 33.6 Kbps olan limit 56 Kbps hızına yükseldi. Ama bundan yıllar önce pratik olarak limit 1.2 Kbps olarak biliniyordu. Kullandığımız ses tabanlı modemler abone tarafında çalışıyorlar ve çekirdek network içinde taşınabilen sinyaller göndererek veri taşıyorlar. Bu sinyaller tamamen ses sinyalleri olarak algılanır ve transfer edilir. Yavaş olmalarına rağmen tek bir iyi yönleri vardır ki, telefon hattı olan herhangi bir yerde kullanılabilmektedirler ve bu özellikleri de dünya üzerinde 600 milyondan fazla lokasyonda kullanılıyor olmalarını sağlamıştır.
Ses sinyali taşınan hatlarda bant genişliği limitlerini iletim hattı belirlemez. Çekirdek network’teki, hattın ucundaki filtreler bant genişliğinin KHz’li birimlerde kalmasını sağlarlar. Bu filtreler olmadan bakır tellerle MHz ile ifade edilen bant genişliklerine ulaşılabilir. Hattın mesafelerine göre ulaşılabilecek pratik limitler aşağıdaki gibidir :
Veri Oranı Wire Gauge Mesafe Kalınlık Mesafe
1.5 veya 2 Mbps 24 AWG 18,000 ft 0.5 mm 5.5 km
1.5 veya 2 Mbps 26 AWG 15,000 ft 0.4 mm 4.6 km
6.1 Mbps 24 AWG 12,000 ft 0.5 mm 3.7 km
6.1 Mbps 26 AWG 9,000 ft 0.4 mm 2.7 km
3.3 – T1 ve E1
1960’ların başında Bell Laboratuarları mühendisleri, ilk defa ses sinyallerini 64 Kbps’lık (saniyede 8000 voltaj örneği, her bir örnek 8 bit) veri akımına dijitize eden bir ses çoğullama sistemi geliştirdiler ve bu 64 Kbps’lık kanalların 24 tanesini çerçevelenmiş veri akımı halinde organize ettiler. Bu organizasyon ile 1.544 Mbps hızına eşdeğer bir veri oranı yaratıldı. Yapılandırılan bu sinyale DS1 adı verildi ve bu isim zamanla yerini konuşma dilinde, çerçeveleme ve tasarım tipi önemsenmeksizin ham veri transfer oranını da tanımlayan T1 ismine bıraktı.
Avrupa’da, CCITT’de (ITU), bu çoğullayıcı sistem 2.044 Mbps hızında, 30 adet 64 Kbps kanal ile gerçekleştirildi ve E1 ismini aldı.
BÖLÜM – 4
xDSL KAVRAMI
4.1 – xDSL Nedir?
xDSL kelimesi, bir çift bakır tel üzerinden, yükselticilere ve tekrarlayıcılara gerek duymadan yüksek bant genişliği sağlayan, birbirine benzer teknolojileri ifade etmek için kullanılan ortak addır. Terimin içinde kabul edilen ekipmanlar, müşteri tarafındaki cihaz ve esas network’teki, iletim hattının ucundaki iki cihazdan ibarettir. xDSL, telefon ağının çalıştığı alt yapıdan sağlanan boş teller üzerinde uygulanır.
Şekil 4-1 Teorik Bakır Limitleri
xDSL teknolojisi günümüzde uygulanmakta olan telefon ve ISDN servisleri ile uyumludur ve kullanılan alt yapı tamamen son derece yaygın olan bakır ağdan ibarettir.
4.2 – xDSL Endüstri Standartlarını Destekliyor mu?
xDSL, E1 (2.048 Mbps) ve T1 (1.544 Mbps) gibi endüstri standardı olan transmisyon formatlarını ve hızlarını desteklerken; bunlara ek olarak türeyecek oranları da destekleyebilmesi açısından oldukça esnek bir teknolojidir. xDSL teknolojisi ses iletiminin gerçekleştirildiği bir devrede, bu iletimle birlikte aynı anda uygulanabilir.
Sonuç olarak, günümüzde uygulanmakta olan ses iletimi, video, multimedia uygulamaları ve veri iletimi gibi her tipte servis, yeni bir alt yapı yatırımına gitmeksizin ve standartların sil baştan oluşturulmasına gerek duymaksızın xDSL üzerinden sağlanabilir. Bu durum özellikle de yeni alt yapı yatırımının fiziksel şartlardan dolayı kesinlikle mümkün olmadığı noktalar açısından oldukça kritik önem taşımaktadır.
4.3 – Modem Benzeri Teknoloji
xDSL, iletim hattının her iki ucuna, genellikle dijital formatta akan veriyi yüksek hızlı analog sinyallere çeviren cihazların takılması şeklinde uygulandığından, modem teknolojisine benzeyen bir teknolojidir. buradan da anlaşıldığı gibi yüksek hızlardaki DSL bağlantılarında, iletim hattında analog kodlama gerçekleştirilmektedir. xDSL'in sinyal frekans aralığının, POTS, upstream data ve downstream data olmak üzere 3 temel parçaya bölünme işlemi günümüzde genel olarak üç ayrı modülasyon tekniğiyle gerçekleştirilmektedir. Bu üç modülasyon tekniğini sıralamak gerekirse :
• 2B1Q
• Carriless Amplitude Phase Modülasyonu (CAP)
• Descrete Multi-Tone Modülasyonu (DMT)
4.4 – Simetrik ve Asimetrik
xDSL hem simetrik hem de asimetrik çalışabilir. Çünkü; iletişimde, ister tek yönde, istenirse de her iki yönde yüksek hızlara ulaşılabilen konfigürasyonların yapılabilmesine olanak tanır. Bir iletim hattının simetrik çalışması, veri iletim kanallarının her iki iletim yönünde de eşit bant genişliğine sahip olması durumu olarak düşünülebilir.
Asimetrik uygulamalar ise, kanal bant genişliğinin bir yönde daha fazla olduğu uygulamalardır. Örnek vermek gerekirse; www uygulamalarında, kullanıcının verinin kaynağı olan tarafa çok az bilgi göndermesi gerekir, zira çoğu zaman gönderilen bilgi sadece kontrol bilgisinden ibarettir. Diğer taraftan, veri kaynağından kullanıcı tarafına gerçekleşen transferde ihtiyaç duyulan bant genişliği çoğu zaman megabit’lere ulaşabilir.
4.5 – DSL, HDSL, S-HDSL, ADSL, RADSL ve VDSL nedir?
Bu kelimeler Digital Subscriber Line – Dijital Abone Hattı (DSL) teknoloji ailesinin üyelerine verilen kısaltma isimlerdir.
IDSL - ISDN Digital Subscriber Line
HDSL - High bit rate Digital Subscriber Line
S-HDSL - Single pair Digital Subscriber Line
SDSL - Symmetric Digital Subscriber Line
ADSL - Asymmetric Digital Subscriber Line
RADSL - Rate Adaptive Digital Subscriber Line
VDSL - Very High bit rate Digital Subscriber Line
Bu terimler, hattın bant genişliğinin ne şekilde konfigüre edildiğine ve müşterinin belirli bir zamanda kullandığı bant genişliğinin miktarına göre oluşturulmuş kısaltma isimlerdir.
BÖLÜM – 5
ADSL
5.1 – Yetenekleri
Bir ADSL devresinde telefon hatları için kullanılan bakır tellerin iki ucuna ADSL modemler takılarak yüksek hızlı downstream kanalı, orta hızlı upstream kanalı ve POTS veya ISDN olmak üzere 3 adet bilgi kanalı elde edilir. POTS/ISDN kanalı filtreler ile diğer kanallardan ayrılmıştır. Bu özellik, ADSL linkinin aktif olmadığı durumlarda dahi POTS veya ISDN servisinin sağlanabilmesini garantiler.
5.2 – Teknoloji
ADSL teknolojisinin sahip olduğu özellikler, dijital sinyal işlemleri ve iki bakır tel üzerinden bu derece çok veri geçirilmesini sağlayan yaratıcı algoritmalara dayanır. Dıştan bakıldığında oldukça basit ve sade bir teknoloji gibi görünen ADSL, transistörlerin çalıştığı iç kısımlardan incelendiğinde, modern teknoloji mucizesi olduğu açıkça ortaya çıkmaktadır.
5.3 – Kanallama İşlemi
İletim hattını frekans kanallarına bölme işlemi, ADSL modemler tarafından iki şekilde gerçekleştirilir. Bunlar, Frequency Division Multiplexing – Frekans Bölümlü Çoğullama (FDM) veya Echo Cancellation yöntemleridir. FDM, downstream ve upstream için ayrı ayrı bant ataması yapar. Echo cancellation, overlap işlemi uygulayarak downstream ile upstream bandını birbirinden ayırır ve bunu V.32 ve V.34 modemlerde sıkça kullanılan bir teknik olan local echo cancellation ile yapar.
Her iki teknikte de ADSL, 4 KHz’lik bölümü POTS veya ISDN için kullanılmak üzere dedike eder.
Şekil 5-1 ADSL Devresindeki Frekans Kanalları
Bir ADSL modem, çoğullayıcı downstream kanallar, duplex kanallar ve kontrol kanalları yaratıp bunları bloklara bölerek ve içlerine hata düzeltme bilgisini ekleyerek veri akışını organize eder. Alıcı durumdaki ADSL modem bu bilgiler doğrultusunda iletimde oluşmuş hataları düzeltir.
5.4 Standartlar ve Kurumlar
Amerikan Uluslar Arası Standartlar Enstitüsü (ANSI) çalışma grubu T1E1.4, 6.1 Mbps’a kadar çıkan veri oranlarında ADSL standardını ANSI standart T1.413 ile onaylamış durumda. Avrupa Teknik Standartlar Enstitüsü de, T1.413’e, Avrupa’daki ihtiyaçları yansıtan eklemelerde bulundu. T1.413 şu anda abone tarafında sadece bir terminal arabirim içermekte. T1.413 standardı üzerinde, abone tarafında çoğullayıcı bir arabirim içermesi, protokol, konfigürasyon, network yönetimi ve bunlar gibi pek çok konunun eklenmesi için çalışmalar sürmektedir.
ADSL forumu, ADSL konseptini yaymak, ADSL uygulamalarındaki ADSL sistem mimarilerinin, protokollerinin ve arabirimlerinin geliştirilmesine katkıda bulunmak amacıyla 1994 yılının Aralık ayında kuruldu. Forumun tüm dünyada, servis sağlayıcılardan, cihaz üreticilerinden ve yarı iletken firmalarından oluşan 300 civarında üyesi bulunmaktadır.
5.5 – Uygulama Mimarisi
Kurulması muhtemel bir ADSL sisteminin modeli şekil 5-2’de verilmiştir. Belli bir uygulama için çalışan sunucuların birbirleri arasında bağlantı gerçekleştirmelerini sağlamanın esnek yollarından biri de ATM anahtarlama cihazlarının kullanımı ile mümkün olmaktadır. Lokal ATM anahtarlama cihazı merkez telefon firmasındaki erişim modülüne bağlanmıştır. Erişim modülünün kullanım amacı ATM ağını telefon hatlarına bağlamaktır. Erişim modülünde, sunucudan gelen ATM veri akımı tekrar kompoze edilmiş kullanılan telefon hatlarına yönlendirilmiştir.
ADSL sistemi kullanılarak erişilebilecek sunucu tiplerinin sayısı oldukça fazladır. Aşağıdaki resimde gösterilen bu sunucular sadece gelecekte değil günümüzde de kullanılan teknolojilerdir.
Work at home yani evden çalışmaya olanak tanıyan bir sunucuyu kullanan şirket çalışanı ADSL sisteminin getirdiği özelliklerden oldukça ciddi bir biçimde faydalanabilir. Örneğin; firmasındaki sunuculardan büyük miktarlarda dosya transferi yapabilir, gerçek zamanlı görüntü iletimi gerçekleştirebilir.
Video on demand yani talebe göre video sunucularının kullanılmasında sağlanabilecek avantajlar açısından ADSL sistemleri çok ciddi bir biçimde çözüm olarak düşünülebilir.
5.6 – Sistem Mimarisi
Şekil 5-2 ADSL Sistem Mimarisi
Şekil 5-3’te görülen ADSL sistem referans modeli, bir ADSL sisteminin hangi temel bileşenlerden oluştuğunu anlatmaktadır.
Erişim modülünde yeniden kompoze edilip yönlendirilen veri, dijital halden analog sinyallere dönüştürüleceği ATU-C (ADSL Transceiver Unit – Central Office) cihazına gönderilmektedir. Bundan sonra analog sinyaller POTS vasıtasıyla uzak uca taşınmaktadır. ATU-C aynı zamanda karşı taraftaki ATU-R cihazından gelen veriyi de almakta ve kod çözme işlemine tabi tutmaktadır.
ATU-C ve ATU-R cihazları sonraki resimlerde daha geniş olarak anlatılmaktadır.
Splitter’lar verinin yönüne göre hem ayırma hem de kombine etme işlemini gerçekleştirmektedirler.
Şekil 5-3 ADSL Sistem Referans Modeli
Şekil 5-4 ATU-C Transmitter Referans Modeli
Şekil 5-5 ATU-R Vericisi Referans Modeli
5.7 – Çerçeveleme
Downstream ve upstream veri kanalları 4 KHz'lik ADSL DMT sembol oranına senkronize edilmiştir ve iki ayrı veri tamponuna çoğullanmıştır.
ADSL aşağıdaki resimde gösterilen superframe yapısını kullanır. Her superframe 68 adet DMT’ye enkod ve modüle edilmiş ADSL çerçevesinden meydana gelir. Bit seviyesinden kullanıcı veri perspektifine kadar DMT sembol oranı 400 baud’tur (periyot = 250 μsn). Her superframe’e yerleştirilen bu senkronizasyon sembolünden dolayı gönderilen DMT sembol oranı 69 / 68 * 4000 baud olarak belirlenir.
Her ADSL superframe’inde, 8 bit CRC için rezerve edilmiştir ve 24 adet indikatör biti (ib0 – ib23) OAM fonksiyonları için atanmıştır. Fast data buffer’ının “fast” byte’ı CRC, EOC veya senkronizasyon bitlerini taşır.
Her veri akımı, iletiminin başlangıcı sırasında fast veya interleaved buffer’a atanır.
Şekil 5-6 ADSL Superframe Yapısı
5.8 – Scrambling (Karıştırma – Sıra Bozma)
Fast veya interleaved tampondan yapılan veri çıkışlarının hepsi aşağıdaki algoritmayla, ayrı ayrı karıştırılır :
, fast veya interleaved tampondan (n-t) çıkışı ifade eder.
, ilgili karıştırma işleminden (n-t) çıkışı ifade eder.
Scrambling işlemi sembol senkronizasyonundan bağımsız olarak gerçekleştirilebilir.
5.9 – Forward Error Correction – İleri Yönde Hata Düzeltimi
FOC, optimal performans elde etmek için kullanılan bir yöntemdir. Reed-Solomon kodlamasını baz alır ve kesinlikle uygulanmalıdır. Reed-Solomon kode kelimesinin büyüklüğü N=K+R ile ifade edilir. Check byte’ların sayısı R ve kod kelimesinin büyüklüğü N, fast veya interleaved tampona atanmış bit sayısına göre değişir.
5.10 – Costellation Encoding (Takımyıldız Kodlama)
Takımyıldız kodlama, trellis koduyla veya trellis kodu olmadan uygulanabilir. Sistem performansı, Wei’nin 16 durum 4 boyutlu trellis kodunun blok process işlemi ile geliştirilebilir. Daha iyi bir kodlanmayla 2-4 dB daha iyi sonuç elde edilebilir. İyi dizayn edilmiş bir ADSL sistemindeki genel kodlama kazancındaki gelişme 5.5 dB kadar olabilir.
5.10.1 – Takımyıldız Kodlayıcı
Verilen bir alt kanal için, kodlayıcı, b bitlerinin baz alan kare gridden bir tek nokta (x,y) seçer ( ). Açıklamayı daha uygun bir hale getirmek için bu b bitleri binary sunumu ( ) şeklindeki etiketlerle tanımlanır. Örneğin; b=2 için; 0, 1, 2, 3 etiketli dört takımyıldız noktası ( )=(0, 0), (0, 1), (1, 0), (1, 1) şeklinde tanımlanır.
• b'nin Çift Değerleri
Örnek takımyıldız aşağıdaki resimde gösterilmiştir.
Her n. etiketin 2x2 etiket bloklarıyla değiştirilmesiyle 2 bit takımyıldızdan 4 bit takımyıldızı elde edebilir.
4n+1 4n+3
4n 4n+2
Daha büyük çift bitli takımyıldızlar yaratmak için aynı prosedür kullanılabilmektedir.
Şekil 5-7 b=2 ve b=4 için takımyıldız etiketleri
• b’nin Tek Değerleri
Aşağıda b=5 durumu için örnek takımyıldız yapısı verilmiştir.
Şekil 5-8 b=3 ve b=5 değerleri için takımyıldız etiketleri
Her n. etiketi 2x2 etiket bloklarıyla değiştirirsek 5 bit takımyıldızdan 7 bit takımyıldızı elde edebiliriz.
4n+1 4n+3
4n 4n+2
5.11 – Transmitter – Gönderici
Gönderici bütün analog gönderici cihazların sahip olduğu özelliklerini içerir:
• Dijital analog çevirim
• Anti-aliasing filtre
• Hibrit devre
• Mts ayırıcı
5.12 Initialization – Başlangıç
Başlangıç işleminin görevi, linkin throughputunu ve güvenilirliğini maksimuma taşımaktır. Bu işlem, üreticilerin upstream ve downstream’i ayırma tekniklerine tamamen şeffaftır (FDM veya echo cancellation).
Aşağıdaki tabloda başlangıç işleminin ana adımlarını görmekteyiz.
ATU-C
Aktivasyon ve Geribildirim Trasceiver Receiving Kanal Analizi Alışveriş
ATU-R
Aktivasyon ve Geribildirim Trasceiver Receiving Kanal Analizi Alışveriş
Tablo 5-1 Initialization – Başlangıç İşlemine Genel Bakış
BÖLÜM – 6
ADSL MODÜLASYON METOTLARI
6.1 – Kaç Çeşit Modülasyon Tipi Var?
Şekil 6-1 Başlıca Modülasyon Yöntemleri
DMT (Discrete Multitone) modülasyonunu kullanan temel bir ADSL sistemini ANSI standartları açıklamıştır. DMT dışında da bazı modülasyon teknikleri vardır. Bunlardan bir tanesi de Carrierless AM/PM (CAP) modülasyon metodudur. Bu bölümde DMT modülasyon metodu anlatılacaktır.
6.2 – Discrete Multitone (DMT)
DMT modülasyonunun temel düşüncesi, kullanılabilir bant genişliğini çok sayıda alt kanallara ayırmaktır. DMT, verinin kanallara pay edilme işlemini de gerçekleştirir; bu sayede her bir kanaldaki throughput en yüksek seviyeye ulaştırılabilir. Herhangi bir alt kanal veri taşımıyorsa kapatılır ve bant genişliği kullanımı bu şekilde optimize edilmiş olur. Aşağıdaki örnekler DMT’nin bu fonksiyonlarını işlemektedir.
Şekil 6-2 DMT Modülasyonu Uygulama Örnekleri
Önce hattın karakteristik özelliklerini ölçmek üzere her ton için aynı olan numaralar gönderilir. Sinyal processing işlemi ATU-R cihazında gerçekleştirilir ve düşük, güvenli bir hızda optimize bit dağıtım bilgisi ATU-C ünitesine aynı hat üzerinden gönderilir.
Yukarıdaki ilk örnekte 24 AWG telefon kablosu segmenti üzerindeki hareketler anlatılmaktadır. Düşük frekanslar, transformatör eşlemesiyle elenmektedir. Yüksek frekanslardaki kazanç kullanılan hattın uzunluğuna bağlıdır.
İkinci örnekte, spektrumdaki yarık bridged tap’lerin (paralel bağlı sonlandırılmamış bükümlü çift kablo) ve AM radyo frekansının durumunu anımsatmaktadır.
Üçüncü örnekte, DMT’nin aynı zamanda koaksiyel kablo TV ağları gibi transmisyon kanalları için ilginç bir çözüm olduğu açıklanmakta.
6.3 – ADSL DMT Modülasyonu
ADSL DMT sistemlerde downstream kanalları 4 KHz genişliğinde 256 adet kanala, upstream kanalları ise 32 alt kanala bölünürler. Şekil 6.3’te bu kanallamayla ilgili teorik bir tanımlama yapılmaktadır.
Şekil 6-3 Teorik Olarak DMT Frekans Kanallaması
6.3.1 – ADSL DMT Parametreleri
ADSL için standardize edilmiş DMT modülasyonunda kullanılan bazı parametreler aşağıda açıklanmıştır. Bu parametrelerin ATU-C ve ATU-R üniteleri arasında değişebildikleri unutulmamalıdır.
6.3.1.1 – Pilot
Taşıyıcı 64 (f = 276 KHz) pilot için rezerve edilmiştir. Pilot alt taşıyıcısına modüle edilmiş veri, 0,0 sabiti olmalıdır. Pilotun kullanımı alıcıdaki modül 8 örneklemesinde, örnekleme zamanlamanın çözünmesini sağlar.
6.3.1.2 – Nyquist Frekansı
Nyguist frekansındaki 256 taşıyıcı, veri için kullanılmayabilir.
6.3.1.3 – Inverse Discrete Fourier Transform (IDTF) ile Modülasyon
Modülasyon transformu, ve arasında (k=0’dan k=511’e kadar) 512 reel değerde bağıntı tanımlar.
6.4 – Senkronizasyon Sembolü
Senkronizasyon sembolü, mikro kesilimlere uğrayan çerçeve bağlarının düzeltilebilmesine olanak tanır.
6.5 – Periyodik Önek
IDTF çıkışındaki son 32 örnek 512 örnek bloğuna asılır ve dijital / analog çeviricide sırayla okunur. Periyodik önek veri ve senkronizasyon sembolü için kullanılır.
6.6 – ATU-R
ATU-R ünitesi için alt taşıyıcıların maksimum numarası 31’dir ve taşıyıcı 16, pilot için rezerve edilmiştir. Transform modülasyonu 64 reel değer için ve arasında bağıntı tanımlar (k=0’dan 64’e kadar).
Periyodik önek için son dört örnek kullanılmaktadır.
BÖLÜM – 7
ADSL HAKKINDA SIKÇA SORULAN SORULAR
ADSL ne demektir, ne işe yarar?
Asymmetric Digital Subscriber Line – Asimetrik Dijital Abone Hattı. ADSL, kullanmakta olduğumuz telefon tellerini çok hızlı veri iletimleri için kullanmamızı sağlayan modem teknolojisidir. ADSL aynı zamanda uzaktan çalışanların merkez network’e ulaşmalarını da sağladığı gibi yeni, etkileşimli multimedia uygulamaların da gerçekleştirilebilmesine olanak tanır.
ADSL nasıl çalışır?
ADSL, telefon hatlarından alınabilecek verimi %99’a çıkartan ve bunu yaparken de hatlar üzerinden ses iletimini engellemeyen kodlama teknikleri kullanır. Bu özellik tek bir hattan faks çekerken veya telefon ile görüşürken aynı anda Internet’te sörf yapabilmemizi sağlamaktadır.
ADSL ne kadar hızlıdır?
ADSL hattın kalitesine ve uzunluğuna bağlı olarak downstream’de, yani kullanıcıya doğru 8 Mbps hızına kadar, upstream’de 1.5 Mbps hızına kadar ulaşılabilmesini sağlar.
ADSL’in temel faydaları nelerdir?
• Tek bir telefon hattı üzerinden aynı anda Internet erişimi ve ses/faks iletiminin sağlanması.
• Her zaman online olan, kesilmeyen, yüksek hızlı Internet erişimi.
• Ev kullanıcıları, uzaktan çalışanlar ve küçük işletmeler için uygun fiyatlı çözüm olması.
• Farklı teknolojiler birleştirilerek çok yüksek veri güvenliğinin sağlanabilmesi.
Pazar ADSL için ne zaman hazır olacak?
ADSL servisi günümüzde dünyada birçok bölgede sunulmaya başlamış durumda. Milyonlarca insan artık bu yeni broadband servisi kullanma şansına sahip.
ADSL servisinden bugün faydalanabilir miyim?
Bu konuda detaylı bilgi “Türkiye’de ADSL Servislerinin Durumu” adlı bölümde verilmektedir.
ADSL servislerinin ücretleri nasıl olacak?
ADSL servisinin ücretlendirilmesinde iki önemli öğe rol almakta. Bunlardan biri ADSL hattında kullanılan ekipmanların ve hattın diğeri de geçirilen datanın yani ADSL hattı üzerinden verilen servisin bedeli. Kullanılan hat için Türk Telekom’un kiralık hat tarifesi geçerli. Ekipmanlar ve data servislerinin fiyatları henüz netlik kazanmış değil.
ADSL ile birlikte ISDN’in durumunda ne gibi bir değişme gerçekleşecek?
Bu tamamen iki servisi de veren telekom firmalarına bağlı. İki servis birbiriyle aynı olan servisler değil. ISDN iki kanal üzerinden 128 Kbps, ADSL ise sürekli açık olan bir hat üzerinden asimetrik olarak 8 Mbps ve 1.5 Mbps hızlarını sağlamakta. Buna rağmen ADSL teknolojisinin alt yapısının sağlanmasında harcanan para ISDN için harcanandan oldukça düşük. Ve ADSL servislerinin ücretleri ISDN servislerine yakın tutulursa Internet ve video uygulamaları da göz önünde bulundurulduğunda tercih ADSL’den yana olacaktır.
Internet bu kadar yüksek hızları destekleyebilecek mi?
Internet altyapısı, artan kullanımın getirdiği ihtiyaçları karşılayabilmek için sürekli bir upgrade işlemi içerisinde. Internet’te bir lokasyona ulaşmaya çalıştığınızda kimi zaman 20’den fazla router’dan geçmek zorundasınız ki bu da gecikme miktarlarını oldukça artırmakta. Durumu bu halden kurtarmak için yapılan çalışmalardan bazıları;
• Sunucuların erişim hızlarını artırmak.
• Omurgayı geliştirmek.
• Router’ların işlem hızlarını artırmak.
• ATM teknolojisinin, erişim servislerine entegre edilmesi.
Bunlara ek olarak bazı erişim sağlayıcılar sıkça ziyaret edilen web sitelerini proxy sunucuları ile cache’leyerek bu sitelere gerçekleştirilen erişimleri lokal erişim haline çevirebilmekteler. Tüm bu çalışmalar arasında geleneksel modemlerinin yerini ADSL modemlerin alması da bu gelişimde önemli rol oynamakta.
xDSL ne anlama gelir?
xDSL, Digital Subscriber Line teknolojilerine verilen ortak bir addır. xDSL ile ilgili bilgi “xDSL nedir?” adlı bölümde detaylı olarak açıklanmıştır.
CAP ve DMT kodlama teknikleri arasındaki uyuşmazlık nedir?
CAP ve DMT, ADSL için kullanılan kodlama veya modülasyon sistemi olarak adlandırılabilirler. ADSL cihazlarını üreten firmalar farklı farklı modülasyon teknikleri kullanabilmekteler. Ancak bir ADSL devrenin kurulabilmesi için her iki ADSL ekipmanın da aynı modülasyon tekniğini kullanması gerekir.
CAP nedir?
CAP, Carrierless Amplitude/Phase yani taşıyıcısız yükseltme/faz modülasyonunun kısaltma ismidir. Gelen veri telefon hattından gönderilen bir taşıyıcı sinyal modüle eder. Taşıyıcısız sıfatı bu yüzden anlama gelmektedir.
DMT nedir?
DMT, Discrete Multi Tone’un kısaltılmışıdır. Çoklu taşıyıcı modülasyonun bir versiyonudur. Gelen veri toplanır ve çok sayıdaki taşıyıcılarla dağıtılır. DMT bu kanalları Discrete Fast Fourier Transform olarak bilinen dijital tekniği kullanarak yaratır. DMT, ANSI T1.413 standardının temelini oluşturur.
DWTM nedir?
Discrete Wavelet Multi Tone tanımının kısaltılmışıdır. Multicarrier modülasyonun bir versiyonudur. Taşıyıcı kanallar Fourier Transform yerine Wavelet Transform ile elde edilir.
ADSL servisini ne zaman alabileceğimi nereden öğrenebilirim?
Gelişmeleri veri servisi sağlayan firmalardan ve telekom şirketlerinden öğrenebilirsiniz. Türk Telekom’un servislerindeki son durum ve gelişmeler www.telekom.gov.tr adresinden takip edilebilir.
ADSL Internet Servis Sağlayıcıları için neler sunmakta?
Günümüzde kullanılan analog modemler 56 Kbps hızına kadar veri iletimi sağlayabilmekte. Analog modemlerle ulaşılabilecek hızların limiti olarak düşünebiliriz zaten 56K teknolojisini. ISDN bu hızı 128 Kbps’e kadar çıkartmakta ancak ADSL’in megabit’lerle ifade edilen hızları göz önünde bulundurulduğunda çok yavaş kaldığı görülmekte. ADSL’in, Internet’te çok büyük veri transferlerinin gerçekleştirildiği yeni bir sanal dünya yaratmakta öncü teknoloji olacağını çok rahatlıkla söyleyebiliriz.
BÖLÜM – 8
TÜRKİYE’DE ADSL UYGULAMALARININ GÜNÜMÜZDEKİ HALİ
ADSL tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de çok yeni bir teknoloji. Ülkemizde 2 yıllık bir tarihi olan bu teknolojinin ilk ciddi uygulaması halen çalışmakta olduğum IntraKets adlı firma tarafından özel bir Internet Servis Sağlayıcının, üzerinde ses tabanlı modemlerin çalıştığı bakır devrelerinin üzerinde gerçekleştirildi.
ADSL şu anda pek çok kamu kuruluşunda ve özel kuruluşta kiralık hatlar üzerinde ve kampus içi uygulamalarda kullanılmakta. ADSL teknolojisini Internet erişimi için kullanmamız söz konusu olduğunda henüz Internet erişimlerindeki bant genişliklerinin buna pek müsait olmadığını gözlemlemekteyiz.
ADSL servisinin Türk Telekom tarafındaki gelişmeleri ise TTnet projesi ile başladı ve oldukça iyi konumlara geldi. Test aşamasından çıkıp resmi faaliyetlerine başlayan TTnet, duyurulan ilk rakamlara göre Türkiye genelinde 4290 adet ADSL port'una sahip.
ADSL’in Türkiye’deki erişim tekniklerine ne gibi yenilikler katacağı ve gerçekleştirilen uygulamaların ne kadar başarılı olacağı, bilişim sektöründe faaliyet gösteren firmaların ve çalışanlarının kafalarındaki en büyük merak konularından biri.
BÖLÜM – 9
DSL PIPELINE’LAR İLE xDSL BAĞLANTI KURULUŞU
Şekil 9-1 ADSL Modem
9.1 – DSL PipeLine Nedir?
DSL PipeLine yüksek hızlı çalışan yönlendirici (router) ve/veya köprüdür (bridge). DSL PipeLine’lar iki adet bakır tel kullanarak karşı uçlardaki DSL ekipmanlarıyla dedike edilmiş, yüksek hızlı data bağlantısı yaratabilirler. DSL PipeLine’lar tüm yönleriyle çok hızlı, pratik ve ucuz leased line elde etmenin en iyi yoludurlar.
9.2 – Kuruluş Öncesi Kısa Notlar
PipeLine ürünlerinin çalışmasında Ascend (Lucent) ürünlerinin genel çalışma mantığı işlemektedir. Cihaz üzerinde çalışacak her bağlantı için bir bağlantı profili oluşturulmalı, bu profilde bağlantı ile ilgili tüm parametreler gerektiği gibi ayarlanmalıdır. Yine Ascend (Lucent) ürünlerindeki genel bir durum olarak, veri linkinde kullanılacak enkapsülasyon metodu Frame Relay ise (ADSL ve SDSL bağlantılarında performans açısından zorunludur) cihaz üzerindeki Frame Relay menüsünde bağlantıda kullanılacak Frame Relay ayarlarını içeren bir profil yaratılmalı, bu profil bağlantı için hazırlanan profilin (Connection Profile) içindeki enkapsülasyon seçenekleri (Encapsulation Options) menüsünde ismiyle belirtilmelidir. Cihazların üzerindeki adı geçen menülerden konfigürasyon işlemi sırasında bahsedilecektir.
Kısaca bir DSL PipeLine kuruluşunda yapılması gerekenler;
1) Bağlantı için bir bağlantı profili oluşturmak
2) Bağlantı profilinde kullanılmak üzere bir Frame Relay profili oluşturmak
3) Oluşturulan Frame Relay profilinin ismini bağlantı profilinde belirtmek
şeklinde özetlenebilir.
DSL bağlantısı bridge için kullanılacaksa fabrika çıkışı ayarlarla gelen iki adet PipeLine hattın iki ucuna bağlanarak kendilerinden beklenen özellikleri anında yerine getirmeye başlayabilirler. Bu durum PipeLine’ların, bridging ve Frame Relay özellikleri baz alınarak hazırlanan tak-çalıştır özelliğinden kaynaklanmaktadır. Burada PipeLine’ların fabrika çıkışlarında bridge özelliğinin açık ve hazır bir Frame Relay profili ile gelmesi cihazların tak-çalıştır özelliği kazanmasını sağlamaktadır.
Bütün bu hazır gelen özellikleri bir kenara koyalım ve üzerinde hiçbir ayar bulunmayan bir DSL PipeLine’ı IP routing yapmak üzere konfigüre edelim.
9.3 – DSL PipeLine’a İlk Erişim
Cihazın üzerindeki konsol port'undan cihazımıza erişmemiz için gereksinimlerimiz:
- Seri port'larından biri kullanıma hazır olan bir PC.
- VT100 terminal emülatör yazılımı (Windows 9x/NT ile birlikte gelen HyperTerminal kullanılabilir).
- Seri kablo (RS-232, düz modem kablosu). Kabloyu PC’nizin seri port'una monte etmek için gerekebilecek 9/25 pin çeviriciler ürünler ile birlikte gelmektedir.
Seri bağlantı vasıtasıyla cihaza ulaşırken Windows 9x/NT işletim sistemleriyle birlikte gelen bir yazılım olan HyperTerminal üzerinde yapmamız gereken ayarları ne şekilde gerçekleştireceğimize bir göz atalım.
Windows 9x/NT işletim sistemlerinde Start menüsünden Programs / Accessories / HyperTerminal yolunu izleyerek HyperTerminal programını çalıştırdığımızda karşımıza ilk olarak aşağıdaki pencere gelmekte:
1) Oluşturmakta olduğumuz HyperTerminal dosyasına isim veriyoruz ve aşağıda yer alan seçeneklerden dosyaya dilediğiniz bir ikonu seçiyoruz.
Şekil 9-2 HyperTerminal Dosya İsmi
2) Resimdeki diyalog kutusunda bağlantıyı ne şekilde gerçekleştireceğimiz sorulmakta. DSL PipeLine’ın bilgisayara bağlı olduğu iletişim port'unu (muhtemelen Com1 veya Com2) seçiyoruz.
Şekil 9-3 Com Port Seçimi
3) Seçtiğimiz iletişim port'undan DSL PipeLine’a yaptığımız seri bağlantıyı görüntüleyebilmek için parametreleri aşağıdaki gibi ayarlıyoruz. Restore Defaults (varsayılan değerlere ayarla) butonuna basarak parametreleri kolayca olması gereken değerlere sabitleyebiliriz.
Şekil 9-4 Com Port Ayarları
4) Yukarıdaki ayarları yapıp OK butonuna bastıktan sonra PC’mize bağlı olan DSL PipeLine’ın konfigürasyon ekranı aşağıdaki gibi görüntülenmekte.
Şekil 9-5 DSL PipeLine Terminal Ekranı
9.4 – DSL PipeLine İkilisinin Arasındaki Farklar
DSL PipeLine çiftleri, biri COE (Central Offices Equipment) diğeri CPE (Customer Premises Equipment) olmak üzere iki ayrı çalışma modunda bulunmaktadırlar. Veri alma trafiği (downrate) veri gönderme trafiğinden (uprate) daha fazla olacak olan tarafta CPE modunda çalışan DSL PipeLine, karşı uçta ise COE modunda çalışan DSL PipeLine bulunmalıdır. Kısaca COE cihazını merkez ofise kurulacak cihaz, CPE cihazını ise şube tarafına kurulacak cihaz olarak tanımlayabiliriz. Cihazların çalışma modları, altlarına yapıştırılmış etiketlerden (CPE cihazı DSL-ACAP olarak belirtilir) veya aşağıda görünen cihazın konsol ekranının orta sütunundaki en üst pencerede yer alan Unit Type bölümünden öğrenilebilir.
Şekil 9-6 DSL PipeLine Telnet Ekran Görüntüsü
Yukarıdaki gibi Telnet protokolü veya PC’nize yaptığınız seri bağlantı ile ulaştığınız DSL PipeLine’ın kullanıcı arayüzünü terminal programından görüntülemek ve terminal görüntüsünü istediğiniz anda tazelemek için Ctrl+L tuş kombinasyonunu kullanın. Cihazın konfigürasyonu, ekranın sol tarafında yer alan büyük pencereden yapılmaktadır.
Büyük pencerenin yanında bulunan sekiz adet küçük pencere ise cihazın fiziksel durumları ile ilgili bilgiler vermektedir ve read-only’dir. Bu pencereler arasındaki geçişi PC’nize klavyenin Tab tuşu ile gerçekleştirebilirsiniz.
Arayüzün yapısı iç içe dallanan menülerden ibarettir. İmlecin yanında bulunan bir menüye girmek için sağ ok veya Enter tuşunu, menüden çıkmak için Esc veya sol ok tuşunu kullanabilirsiniz. Değişiklik yaptıktan sonra menülerden çıkış yaparken yaptığınız değişikliklerin kayıt edilip edilmeyeceği aşağıdaki gibi sorulmaktadır:
Aşağıda, cihazın konfigürasyonu için belirtilen parametrelerin dışındakiler fabrika çıkışı ayarlarla geldiği gibi, değiştirilmeden bırakılacaktır.
9.5 – Cihazların Konfigüre Edilmesi
9.5.1 – COE modunda çalışan DSL PipeLine’ın Konfigürasyonu
İlk yapacağımız işlem cihazın IP ve isim bilgilerini girip hattın çalışma hızını ayarlamak;
1) Ana ekrandaki Configure... menüsünde yapmamız gereken ayarlar:
Chan Usage = Leased/Unused
My Name = Master
My Addr = 192.168.10.199/24
Rem Name = Slave
Rem Addr = 192.168.20.199/24
Dial # = N/A
Route = IP
Bridge = No
Send Auth = None
Send PW = N/A
ADSL CAP Down Rate = 1280000 (Transfer hızının ayarlandığı parametredir. Hattın mesafesi ve kalitesine göre 640000 ile 7168000 arasında değerler verilebilir. Uzun mesafeli gerçek bir bağlantı yapılırken ilk olarak en düşük değer seçilmeli ve en büyük değere kadar bağlantının çalışıp çalışmadığı kontrol edilerek artırılmalıdır.)
Bu menüyü cihazın bize bağlantı bilgilerini istemek amacıyla sunduğu bir form olarak görebiliriz. Sebebi ise bu menüde verdiğimiz ayarlar doğrultusunda DSL PipeLine farklı pek çok alt menüde de otomatik konfigürasyon değişiklikleri gerçekleştirmektedir. İlerleyen bölümlerde bu değişiklikleri daha iyi kavrayacağız. Yukarıdaki ayarları kaydetmek için menünün en altında bulunan Save seçeneğinin yanında Enter tuşuna basın. Sıra, bağlantı için bir bağlantı profili oluşturmakta. Cihazımız bağlantı için burada belirlediğimiz ayarları kullanacak.
2) Ana Edit menüsünden Ethernet>Connections>Slave (Ethernet menüsünün altında, Connections menüsünün altındaki Slave menüsü) bağlantı profiline giriş yapın. Bu bağlantı profili ana ekrandaki Configure... menüsünde Rem Name bölümüne girdiğiniz isim doğrultusunda otomatik olarak oluşturulmaktadır.
3) Değerleri şu şekilde değiştirin:
- Active = Yes
- Encaps = FR
- Bridge = No
- Route IP = Yes
Şimdilik bağlantı profilinden çıkın ve değişiklikleri kaydedin. Daha önce üzerinden geçtiğimiz Frame Relay profilini bağlantı profilinde belirtme işlemini bir Frame Relay profili hazırladıktan sonra gerçekleştireceğiz.
Bu işlemi gerçekleştirmek için;
4) Ana ekrandan Ethernet>Frame Relay>DSLFrame... menüsünde:
- Name = DSLFrame
- Active = Yes
- Call Type = Nailed
- FR Type = DTE
- Link Mgmt = None
Parametrelerini yukarıdaki gibi ayarlayıp kaydedin. Görüldüğü üzere bu Frame Relay profili de cihazın üzerinde hazır olarak gelmekte. Şimdi bu profili karşı uçtaki cihaz için hazırladığımız, daha doğrusu cihazımızın bize hazırladığı, karşı uçtaki cihazın ismi ile tanımlanmış bağlantı profilinde belirtelim.
5) Ana ekrandan Ethernet>Connections>Slave>Encaps Options... menüsünde:
- FR Prof = DSLframe
- DLCI = 16
Cihazımız Frame Relay profilini otomatik olarak hazırladığı gibi bu profili yine otomatik olarak bağlantı profilindeki ilgili bölüme yukarıdaki gibi yazmakta.
Son olarak cihazda default olarak açık gelen ve bizim IP route ederken kullanmayacağımız opsiyonları kapatacağız:
6) Ana ekrandan Ethernet>Mod Config menüsünde:
- Bridging = No
- IPX Routing = No
Ayarları yukarıdaki hale getirdikten sonra değişiklikleri kaydedin.
9.5.2 – CPE modunda çalışan DSL PipeLine’ın Konfigürasyonu
İlk yapacağımız işlem cihazın IP ve isim bilgilerini girip hattın çalışma hızını ayarlamak;
1) Ana ekrandaki Configure... menüsünde:
Chan Usage = Leased/Unused
My Name = Slave
My Addr = 192.168.20.199/24
Rem Name = Master
Rem Addr = 192.168.10.199/24
Dial # = N/A
Route = IP
Bridge = No
Send Auth = None
Send PW = N/A
ADSL CAP Down Rate = 1280000 (Transfer hızının ayarlandığı parametredir. Hattın mesafesi ve kalitesine göre 640000 ile 7168000 arasında değerler verilebilir).
Bu menüyü cihazın bize bağlantı bilgilerini istemek amacıyla sunduğu bir form olarak görebiliriz. Sebebi ise bu menüde verdiğimiz ayarlar doğrultusunda DSL PipeLine farklı pek çok alt menüde de otomatik konfigürasyon değişiklikleri gerçekleştirmektedir. İlerleyen bölümlerde bu değişiklikleri daha iyi kavrayacağız. Yukarıdaki ayarları kaydetmek için menünün en altında bulunan Save seçeneğinin yanında Enter tuşuna basın. Sıra, bağlantı için bir bağlantı profili oluşturmakta. Cihazımız bağlantı için burada belirlediğimiz ayarları kullanacak.
2) Ana Edit menüsünden Ethernet>Connections>Slave (Ethernet menüsünün altında, Connections menüsünün altındaki Slave menüsü) bağlantı profiline giriş yapın. Bu bağlantı profili ana ekrandaki Configure... menüsünde Rem Name bölümüne girdiğiniz isim doğrultusunda otomatik olarak oluşturulmaktadır.
3) Değerleri şu şekilde değiştirin:
- Active = Yes
- Encaps = FR
- Bridge = No
- Route IP = Yes
Şimdilik bağlantı profilinden çıkın ve değişiklikleri kaydedin. Daha önce üzerinden geçtiğimiz Frame Relay profilini bağlantı profilinde belirtme işlemini bir Frame Relay profili hazırladıktan sonra gerçekleştireceğiz.
Bu işlemi gerçekleştirmek için;
4) Ana ekrandan Ethernet>Frame Relay>DSLFrame... menüsünde:
- Name = DSLFrame
- Active = Yes
- Call Type = Nailed
- FR Type = DTE
- Link Mgmt = None
Parametrelerini yukarıdaki gibi ayarlayıp kaydedin. Görüldüğü üzere bu Frame Relay profili de cihazın üzerinde hazır olarak gelmekte. Şimdi bu profili karşı uçtaki cihaz için hazırladığımız, daha doğrusu cihazımızın bize hazırladığı, karşı uçtaki cihazın ismi ile tanımlanmış bağlantı profilinde belirtelim.
5) Ekrandan Ethernet>Connections>Slave>Encaps Options... menüsünde:
- FR Prof = DSLframe
- DLCI = 16
Cihazımız Frame Relay profilini otomatik olarak hazırladığı gibi bu profili yine otomatik olarak bağlantı profilindeki ilgili bölüme yukarıdaki gibi yazmakta.
Son olarak cihazda default olarak açık gelen ve bizim IP route ederken kullanmayacağımız opsiyonları kapatacağız...
6) Ana ekrandan Ethernet>Mod Config menüsünde:
- Bridging = No
- IPX Routing = No
Ayarları yukarıdaki hale getirdikten sonra değişiklikleri kaydedin.
DSL PipeLine’ları konfigüre etme işlemini bitirdik. Yaptığımız konfigürasyonun bir DSL devresi kurmaya yeterli olup olmadığını görmek için, cihazlarla birlikte gelen, uçları mavi korumalı telefon kablosunun (Uçlarında standart telefon jakı bulunan ve ortadaki iki pini kullanan herhangi bir kablo olabilir.) iki ucunu DSL PipeLine’ların arka panelindeki WAN yazılı port'larına takarak cihazları arka arkaya birbirine bağlayalım.
Cihazların ön panelinde bulunan ve WAN port'larını birbirine bağlamadan önce yanıp sönmekte olan WAN lambası hiç sönmeden devamlı yanar bir duruma geçerse fiziksel bağlantımız doğru yapılmış demektir.
IP bazında bağlantımızın çalışıp çalışmadığını kontrol etmek amacıyla kullanacağımız TCP/IP komutlarına ulaşabilmek için DSL PipeLine’ların terminal sunucusunu kullanmalıyız. Şimdi kendi network’ünüzde kullanacağınız cihazın konsol ekranını Telnet yada HyperTerminal vasıtasıyla PC’nizin monitöründen görüntüleyin. Cihazın konfigürasyon pencerelerinin bulunduğu ekrandan terminal sunucu ekranına geçmek için, cihazda herhangi bir menüdeyken F1 veya Ctrl+D karakterlerini cihaza gönderin. Karşınıza şöyle bir menü çıkacaktır:
DO...
>0=Esc
P=Password
C=Close TELNET
E=Termsrv
D=Diagnostics
E tuşuna basarsak veya > imlecini E=Termsrv seçeneğinin yanına getirip Enter tuşuna basarsak DSL PipeLine’ın terminal sunucusuna ulaşmış oluruz. Karşımıza aşağıdaki gibi bir prompt çıkar.
** Ascend Pipeline Terminal Server **
ascend%
Artık TCP/IP protokol ikilisinin PING komutunu kullanarak önce kendi tarafınızdaki DSL PipeLine’ın ethernet arabirimine sonra da hattın diğer ucundaki DSL PipeLine’ın ethernet arabirimine ulaşıp ulaşamadığımızı kontrol etmeye hazırız.
Aşağıda kendi tarafımızda bulunduğunu varsayarak konfigüre ettiğimiz 192.168.10.199 IP adresli, Master isimli COE modundaki DSL PipeLine’ın ekran görüntüsü görülmekte...
Şekil 9-7 Gerçekleştirilen Bağlantının 3. ve 4. Katman Testi
KAYNAKLAR
1-) ATG Communications and Networking Technology Guide Series, xDSL Technical Guide, 1997. (www.techguide.com)
2-) Kimmo K. Saarela, 1995, ADSL Technology Whitepaper
3-) The ADSL Forum, Technology Documentations. (www.adsl.com)
4-) Ascend Communications, 1998, RADSL
5-) Pairgain Technologies, 1999, New HDSL2 System Architecture