04-12-2006, 01:19 AM
Linux Kurulum Notları
Fedora Core 4
Fedora RedHat Linux'un ücretsiz halka açık versiyonudur. Her ne kadar artık
RedHat resmi olarak destek vermese de RedHat işletim sisteminde yapılan
geliştirmeler Fedora'ya da yansımaktadır. RedHat neredeyse başından beri Linux
işletim sisteminin gelişmesine çok fazla destek olmuş en büyük Linux
sürümlerinden birisidir. (en yaygını da sayılabilir.) RedHat bir süre sonra Linux'u
ücretsiz olarak dağıtmak yerine Enterprise serisi'ni çıkartmış ve ücretli yapmıştır.
Enterprise RedHat ile Fedora'nın temel farkları; daha fazla işlemci ve hafıza
desteği ve RedHat'in resmi desteğidir. Fedora'nın açık yapısı ve halka açık
gelişimi sayesinde RedHat Enterprise sürümündeki bu ekstra özellikleri
Fedora'ya da uygulayabilirsiniz.
Fedora Core 4 yenilikleri
PowerPC desteği
GNU C Compiler 4.0
Gnome 2.10 grafik arabirimi
KDE 3.4 grafik arabirimi (Yeni erişilebilirlik seçenekleri)
Eclipse 3.1M6 (Java)
MySQL 4.1 veritabanı sunucusu
PHP 5.0
Global File System 6.1.0 (GFS)
Evince 0.2.1 Dosya önizleyicisi
GDM 2.6 grafik karşılama ekranı
Kurulum için gerekenler
Fedora'da diğer pek çok Linux sürümü gibi ücretsiz olarak Internet üzerinden
indirilebilir. Internet üzerinden indirdiğiniz bu CD/DVD iso'larını bir CD'ye açarak
(Burn from ISO Image) ihtiyacınız olan kurulum medyasını sağlayabilirsiniz.
Fedora Core 4 sürümünü indirmek için pek çok Internet yansısı var. Benim
önereceğim bantgenişliği açısından daha kolaylık sağlayacak Türkiye Linux
Kullanıcıları Derneği yansısı olan ftp://ftp.linux.org.tr adresini kullanmanızdır.
Internet bağlantınızın durumuna göre http://www.linuxiso.org veya
http://fedora.redhat.com adresini de kullanabilirsiniz.
Kurulum için 4 cd gerekmektedir. Bu 4 cd'nin içinde temel Linux işletim sisteminin
yanı sıra yüzlerce program beraberinde gelmektedir. Sistemi tam olarak
kurduğunuzda 6.5 GB'a yakın hazır program sizi bekliyor olacaktır. Bu cdlerin
içinde bir ofis setinden tutun da grafik çizim ve işleme araçlarına kadar pek çok
yararlı program sizi bekliyor olacaktır.
Eğer ki Internet bağlantı hızınız yeterli değilse veya Internet bağlantı imkanı
yoksa bu CD'leri Linux dağıtımı yapan bir bilgisayarcıdan veya pek çok Internet
adresinden (www.cheapbytes.com) cüzi bir miktara alabilirsiniz. Zaten aslında
satılan işletim sisteminin kendisi değil, yapılan hizmettir. (CD basımı,
çoğaltılması, etiketlenmesi, vs.)
Eğer ki DVD sürücünüz varsa Fedora'nın DVD sürümünü de çekebilirsiniz.
FC4-i386-DVD.iso
Aynı dizinde SPRMS ve Rescue adında 2 tane daha image dosyası gelmektedir.
Bu image dosyaları sırasıyla kaynak kodlar ve sistem eğer bir şekilde açılmazsa
kurtarma CD'sidir. RedHat'in paket yönetim sistemi olan RPM dosyaları genelde
hazır derlenmiş olarak geldiği için eğer yeniden derleme veya geliştirme
yapmayacaksanız sadece RPMS dosyaları yeterlidir.
FC4-i386-disc1.iso
FC4-i386-disc2.iso
FC4-i386-disc3.iso
FC4-i386-disc4.iso
Bu dosyaların sağlam olup olmadığını incelemek için de yine aynı dizinde
göreceğiniz md5 sum dosyası olacaktır. Buradaki md5 sum ile cd'yi indirdikten
sonra gerekirse md5 veya sha1 sum programlarını kullanarak karşılaştırma
yapın. Bu işlem CD içerisinde herhangi bir sorun olup olmadığını CRC checksum
yaparak karşılaştırmaktadır. Internet'den indirdiğimiz yaklaşık 2GB büyüklüğünde
bu CD'lerden herhangi bir yerinde bir sorun çıkması yüzünden kurulum
esnasında devam edemeyebiliriz. RedHat ve Fedora Linux kurulumda bu
CD/DVD medyayı yeniden kontrol etmek isteyip istemediğinizi size soracak ve
onaylarsanız bu medyayı kurulumdan önce kontrol edecektir.
Gerekli Donanım
İşlemci
Fedora Linux sürümü için en az Pentium seviyesinde bir işlemcisi olan makine
gereklidir. Bundan ayrı olarak Cyrix/AMD/Via gibi x86 uyumlu işlemciler de
desteklenmektedir. Kurulumu isterseniz grafik arabirimden, isterseniz de text
arabirimden gerçekleştirebilirsiniz. Text kurulum için en az 200 MHz, grafik ortam
içinde en az PII-400 MHz bir işlemci gerekmektedir. Native olarak 64 bit
işlemcilere destek vardır.
Harddisk
Harddisk ihtiyacı sizin kurmak istediğiniz sisteme göre değişmektedir. Sunucu
kurulumlarında kaç kişiye destek vereceğiniz, kişi başı ne kadar yer ayrılacağı
gibi hesaplarla ihtiyacınız olan disk yerini hesaplayabilirsiniz. Burada anlatılan
değerler işletim sisteminin öntanımlı değerleridir. Normalde gereken en az yere
ilave olarak kendinize 1-2 GB extra alan ayırmanız ileride yer dolayısıyla
çıkabilecek problemleri engelleyecektir.
32 bit sistemler için;
Minimum (Custom) : 620 MB
Server : 1.1 GB
Personal Desktop : 2.3 GB
Workstation : 3 GB
Everything (Custom) : 6.9 GB
64 bit sistemler için;
Minimum (Custom) : 900 MB
Server : 1.5 GB
Personal Desktop : 2.7 GB
Workstation : 3.4 GB
Everything (Custom) : 7.5 GB
Ram
Grafik ortam kullanmıyorsanız çok fazla bir hafızaya ihtiyaç duymayacaksınız.
Standart 128 Ram'li bir makineyi çok rahat bir şekilde sunucu ihtiyacınız için
kullanabilirsiniz. Grafik arabirim (X) kullanacaksanız en az 256 MB hafızası olan
bir makine tavsiye edilmektedir. Kurulum işleminde eğer grafik arabirim
seçerseniz X sunucu çalıştığı için hafıza ihtiyacı otomatik olarak yükselmektedir.
32 bit sistemler için;
Text mode (minimum) : 64 MB
Grafik mode (minimum) : 192 MB
Önerilen : 256 MB
64 bit sistemler için;
Text mode (minimum) : 128 MB
Grafik mode (minimum) : 256 MB
Önerilen : 512 MB
Hardware Compatibility List
Pek çok işletim sistemi gibi Linux dağıtımları da kendi işletim sistemi
dağıtımlarının desteklediği donanım listesini tutmaktadır. Bu listeler genelde
donanım üreticileri ile yapılan karşılıklı çalışma ve testlerden sonra
oluşturulmaktadır.
http://hardware.redhat.com/hcl adresinden RedHat'in desteklediği donanım
listesine ulaşabilirsiniz.
http://www.linuxcompatible.org sitesi de pek çok dağıtımın donanım destek
listesini barındırmaktadır.
Kurulum Seçenekleri
Fedora Core 4 için birden çok kurulum seçeneği mevcuttur. Bunlardan en kolayı
CD/DVD ile bilgisayarı başlatarak kurulumdur. Eğer ki replike yapmak isterseniz
veya network üzerinden kurmak isterseniz bunun için bir açılış disketi ve
gerekiyorsa bir sürücü desteği hazırlayarak network veya Internet üzerine
koyduğunuz bir adres üzerinden kurabilirsiniz. Desteklenen kurulum seçenekleri;
disketten açılış, CD/DVD, Network kurulumu, NFS ve HTTP/FTP metodlarıdır.
Burada dikkat edilecek konu kurulum esnasında oluşacak Internet/Network
trafiğinin ağın normal akış seyrini etkilememesidir.
Kurulum
1) Açılış Ekranı
Kurulum olarak CD/DVD medyayı seçtiyseniz önce CD/DVD iso indirip bunları
gerekli medyaya yazın. Daha sonrasında bilgisayarının BIOS ekranına girerek
sistemi CD/DVD üzerinden açacak şekilde ayarlamanız gerekmektedir. Daha
sonrasında ilk CD veya DVD'yi takarsanız aşağıdaki ekranı göreceksiniz.
Eğer ki bir kaç saniye içinde hiçbirşeye basmazsanız kurulum standart olarak
grafik arabirimi kullanacak ve kendisi bir sonraki ekrana geçecektir. Burada
Fonksiyon tuşlarını kullanarak veya direkt komut vererek kurulumdaki bazı
ayarları değiştirebiliriz. Eğer ki sistemimiz yavaş ve yeterli ram yok ise linux text
yazarak text kurulumu başlatabilirsiniz. Eğer ki sisteminizde bir tane RAID kart
varsa kimi zaman kernel (F4) ekranı ile bu karta ait kernel parametreleri girmeniz
gerekebilir.
Rescue ekranı herhangi bir sebepten dolayı başlatılamayan Fedora'yı kurtarmak
için kullanılır. Sistemi bu şekilde başlatarak hataya sebep olan cihaz/dosyayı
düzelterek sistemi normal haline getirebilirsiniz. Standart kurulum için bu ekranı
direkt Enter ile geçebiliriz.
2) Medya Kontrolü
Linux'un dağıtımı genelde Internet üzerinden olduğu için aktarımda oluşabilecek
herhangi bir hatayı önlemek amacı ile aktarılan medya üzerinde hatalara karşı
CRC checksum hesaplaması yapılabilir. Bu işlem 4 cd için yaklaşık 30-40 dk
sürecektir. Kurulumdan önce bu kontrolü yapmanız kurulumda karşınıza hoş
olmayan bir durumun çıkmasını engelleyecektir. Eğer ki CD'den kuruyorsanız
sırası ile sizden tek tek CD'leri takmanızı isteyecektir. Bu adımı vaktiniz olduğu
sürece atlamayın!
3) Karşılama ekranı
Medya kontrolünden sonra Linux kurulum programı (anaconda) grafik ortamı
başlatacak ve bu arada grafik kartınızı ve monitörünüzü tanımaya çalışacaktır.
Eğer ki grafik kartı veya monitör tanımında bir sorun çıkmazsa karşınıza
aşağıdaki karşılama ekranı gelecektir.
Bu karşılama ekranında solda açıklamalar, sağda da logo bulunmaktadır. Eğer
isterseniz Hide Help tuşu ile yardım penceresini gizleyebilirsiniz. Release Notes
ile de bu dağıtımın beraberinde gelen değişiklikler ve önceki sürümlerden bu
yana düzeltilen hataları okuyabilirsiniz. Ekranın sağ alt köşesinde ise geri (Back)
ve ileri (Next) tuşları bulunmaktadır. Bu ekranı Next ile geçiyoruz.
4) Yerelleştirme
Linux çok gelişmiş bir dil desteğine sahiptir. Yapısı dolayısıyla insanların ortak
çalışması sonucu 70 den fazla dile çevrilmiştir. İşletim sistemi değişik diller için
ayrı medyalarda temin edilmez. Ayrıca işletim sistemi dilini değiştirmek için
sistemi baştan kurmak zorunda değilsiniz.
Türkçe Desteği
Gönüllülerin çalışması sonucunda Linux'un pek çok dağıtımı Türkçe'ye
çevrilmiştir. Henüz daha Türkçe çevirileri tamamlanmamış olsa da etkin çalışma
grupları bu konuda çevirilere devam etmektedir. Maalesef bu grubun yeterli
sayıda gönüllüye ulaşamaması sonucu Türkçe çeviriler'de halen bazı eksiklikler
bulunmaktadır. Türkçe yerelleştirme problemi dışında işletim sisteminde
sorunsuz olarak Türkçe klavye ve karakterleri kullanabilirsiniz.
Bu ekranda kullanmak istediğiniz kurulum dilini seçerek Next tuşuna basarak
devam edelim.
Bir sonraki ekranda da kullanmak istediğimiz klavye düzeneği sorulacaktır.
Bu ekranda da kullanmak istediğiniz klavye düzeneğini seçerek Next tuşuna
basarak devam edelim.
5)Kurulum Seçenekleri
Sistemimizi kurarken Fedora bize sistemi hangi amaçla kullanacağımızı
soracaktır. Fedora Linux'da sunucu veya workstation için ayrı medya kavramı
yoktur. Kuracağımız paketler bizim sistemi hangi amaçla kullanacağımızı
belirtmektedir. XP tarzı kişisel olarak kullanabilir, veya grafik arabirim kurmadan
bir sunucu olarak kurabiliriz. Custom seçeneği bize istediğimiz paketleri tek tek
seçme özgürlüğü vermektedir.
Personal Desktop : XP tarzı, sadece kişisel kullanım için standart X ve X
uygulamaları.
Workstation: Personal Desktop'a ek olarak sistem yönetimi için araçlar kurar.
Server : Değişik sunucu servislerini seçebiliriz. X kurulmaz
Custom: Özel paket seçimi
6) Disk bölümleme
Linux dosya yapısı Windows'tan farklıdır.
Dosya sistemi olarak ext2, ext3, reiserfs gibi sistemler kullanmaktadır. Bunları
windows'un fat, fat32, ntfs sistemleri ile karşılaştırmak mümkündür. Benzer
şekilde index'lerden oluşmaktadır. Linux'u windows partition üzerine kurmanız
mümkündür fakat pek çok özellik çalışmayacaktır ve verim alamazsınız. En
uygun kurulum seçimi şu anda standart olan ext3 dosya sistemini kullanmaktır.
Bu bize Linux'un özelliklerinden yararlanmanın yanı sıra dosya sistemi
güvenliğini kullanma imkanı verecektir.
Harddisk ve partition isimleri;
/dev/hda : IDE HDD 1
/dev/hda1 IDE HDD 1 Partition 1 (C:\)
/dev/hdb : IDE HDD 2
/dev/hdc3: IDE HDD 3 Partition 3 (D:\)
/dev/sda : SCSI HDD
/dev/sda5 : SCSI HDD Partition 5 (G:\)
Linux işletim sisteminde harddisk isimleri /dev dizini altında bir device dosyasına
tekamül etmektedir. IDE harddiskler /dev/hd ismini, SCSI harddiskler de /dev/sd
ismini almaktadır. Pek çok USB bellek ve SATA harddisk SCSI disk olarak
tanınır.
hd + kanal ismi + partition numarası
sd + kanal ismi + partition numarası
şeklinde isimlendirilmektedir.
IDE harddiskler için
Primary Master kanal : a
Primary Slave kanal : b
Secondary Master kanal : c
Secondary Slavye kanal : d
olarak isimlendirilmektedir.
SCSI diskler için SCSI id'ye bakılır
ID 1 : a
ID 2 : b
ID 3 : c
ID 4 : d
ID 5 : e ...
şeklinde isimlendirilmektedir. Sonraki sayı partition numarasıdır.
Buna göre /dev/hda1;
hd - IDE disk
a - Primary Master kanal
1 - Ilk partition
yani; 1. Ide disk uzerindeki 1. partition olarak isimlendirilmektedir.
CD-ROM/RW ve DVD-ROM/RW cihazlarda partition olmadığından direkt olarak
cihaz isimleriyle çağırılırlar.
/dev/hdc - Secondary Master'da takılı CD-ROM
Mounting
Linux'ta Windows'un kine benzer bir C:\ , D:\ şeklinde isimlendirme mevcut
değildir. Bunun yerine kullanılacak partitionlar birer etiket alarak dosya sistemi
altında bir yere bağlanır. (Mount edilir.)
/ ile kök dosyasistemi anlatılmaktadır. Her zaman için / en üsttedir ve sanal bir
cihazdır. Bu kök üzerinde çeşitli dizinler ve bölümler açarak ihtiyacımız olan
harddiskleri ve cihazları bu dizinlere bağlayarak sistemde kullanabiliriz.
Örnek olarak elimizdeki scsi disk 1. ID ye bağlı 1. partition'ı sistemde kullanmak
istersek;
Önce / (kök) dosya sistemi altında yedekdisk adı ile bir dizin oluşturalım.
mkdir /yedekdisk
sonrasında /dev/sda1 i bu dizine bağlayalım.
mount /dev/sda1 /yedekdisk -o rw -t ext3
Burada kullandığımız -o rw parametresi bu diske yazma (read) ve okuma (write)
açık bir şekilde erişeceğimizi, -t ext3 parametresi de bu partitiondaki dosya
sisteminin ext3 olduğunu belirtmektedir.
Başka bir örnek olarak cd-rom'daki diskin içeriğini sisteme bağlamak istersek.
mount /dev/cdrom /mnt/cdrom
şeklinde bunu gerçekleştirebiliriz. Burada /mnt/cdrom dizinini oluşturmadık,
çünkü cdrom için öntanımlı gelir. Aynı şekilde /dev/cdrom da sistemdeki cd-rom
cihazına sembolik linktir. Bu şekilde cd-rom sürücüsünü arayıp /dev/hdc veya
/dev/sdb şeklinde isim kullanmadan kullanabiliriz.
Şu anda /yedekdisk altında scsi disk 1. partition içeriklerini, /mnt/cdrom dizini
altında da cdrom'un içeriklerine ulaşabiliriz.
Dosya sistemleri hakkında bu kısa girişten sonra disk bölümlemeye geçelim;
Bu ekranda Fedora size harddiski nasıl bölümlendireceğinizi soracaktır.
isterseniz Automatic Partition ile kendisi sizin yerinize bölebilir, veya Manually
partition with Disk Druid seçeneği ile Disk Druid (fdisk) programını kullanarak
siz kendi partition'larınızı oluşturabilirsiniz.
Linux işletim sistemi için en az 2 partition gereklidir. Bunlardan birincisi kök
dosya sistemi olarak tanımlanır, ikincisi de takas bellek (swap) için gereklidir.
Linux takas belleği Windows'daki gibi dinamik bir dosyada tutmak yerine ayrı bir
partition'da tutmaktadır. Genelde hesaplaması eğer düşük bellekli bir sisteminiz
varsa bunun 2 katıdır. Örnek olarak 256 MB Ram'li bir makinede uygun swap
alanı 512 MB'dır. Daha üstünde bir belleğiniz varsa muhtemelen sistem swap
partition hiç kullanmayacaktır ama oluşturmanız gereklidir.
RedHat ve Fedora sizden kurulum için en az 3 partition isteyecektir. Çok büyük
harddisklerde sistem BIOS'unuz eski ise büyük bir partition'ı göremeyecek ve
sistemi buradan başlatamayacaktır. Bunu önlemek amacı ile RedHat ve Fedora
/boot partition kullanır. Yaklaşık olarak 100 MB'lık bir boot partition oluşturarak
BIOS'un rahatça buradan boot etmesini sağlamaktadır. Daha sonrasında bu boot
partition BIOS sınırlamalarını devre dışı bırakarak diskin adreslenmesini
sağlamaktadır.
Bu durumda sistemi kurmak için;
100 MB /boot
30 GB /
512 MB swap
şeklinde harddiski böleceğiz. Eğer ki harddiskinizde bir Windows sürümü varsa
bu bölüme dokunmadan boş alanı kullanabilirsiniz.
Disk Bölümleme
Önce boot dizinimizi oluşturalım. Free Space yazan bir yere tıklayıp New tuşuna
tıklayın. Karşınıza üstteki ekran gelecektir. Burada mount point yazan yerde
sağdaki ok ile /boot seçin. File system type olarak ext3 seçelim. Altındaki listede
bu dizini hangi sürücüde oluşturacağımızı soracaktır. Tek diskimiz olduğundan
başka bir seçim imkanı görünmeyecektir. Size (MB) yazan yere 100 yazalım.
Burada isterseniz bu partition'ın ihtiyaca göre dinamik olarak büyümesini
sağlayabilirsiniz. Bu bazen sistemin sizin kontrolünüzün dışında şekillenmesine
sebep olacağından Fixed Size ile statik olarak kaydetmek en mantıklısıdır. Fixed
Size seçelim. Eğer ki istersek Fill all Space up to (MB) ile dinamik büyümesine bir
sınır koyabilir veya Fill to maximum allowable size ile diskte olan bütün uygun
alana genişlemesini sağlayabiliriz.
Standart ide yapısında 4 adet Primary Partition olabilir. Bu partitionlara direkt
olarak; (Primary IDE olduğunu düşünürsek.)
/dev/hda1
/dev/hda2
/dev/hda3
/dev/hda4
olarak erişebiliriz. Bundan sonra artık extended partition yapısı devreye girer ve
bunların içinde sanal diskler oluşturulur. Örnek olarak;
/dev/hda7
4. primary partition üzerinde 3. sanal disk olabilir. Bu nedenle diskleri sanal
olarak oluşturmamak için eğer 2 den fazla primary partition var ise Force to be a
primary partition seçeneğini de işaretleyelim.
Burada da takas alanımızı düzenliyoruz. Takas alan /boot ve / gibi bir yere
bağlanmaz. (mount) Bu yüzden dolayı File system Type alanında swap
seçtiğimizde otomatik olarak Mount Point seçeneği iptal olacaktır.
Swap alanımızı da oluşturduktan sonra asıl kök (/) alanımızı oluşturalım.
Bütün işlemlerimizi kök alanında yapacağımız için bu alanı mümkün olduğunda
geniş tutmalıyız. Fill to maximum allowable size seçeneğini bu alan için
seçebiliriz. Burada dikkat etmemiz gereken konu her zaman için diskin kalan
yerinden 10 MB kadar daha az yer vermemizdir. Harddiskimiz 8-10 MB kadar bir
alanı kendi dosyaları için ayıracağından tüm kalan alanı kullanmamıza izin
vermeyecek ve hata verecektir.
/boot, kök (/) ve swap alanlarımızı oluşturduktan sonra sistem bize üstte grafik
olarak diskin paylaştırılmasını ve altta da hierarşik yapısını gösterecektir. Eğer
daha fazla yerimiz kalmış ise bunu istediğimiz bir dizine (yedek) bağlayabilir.
New ile yeni partition oluşturabilir, Edit ile mevcut bir partition düzenleyebilir veya
delete ile silebiliriz. Eğer ki diskin orjinal partition yapısına geri dönmek istersek
Reset ile bu işlemi gerçekleştirebiliriz. RAID ve Logical Volume Management
(LVM) ve altta görünen Hide RAID device /LVM Volume Group Members
seçenekleri daha gelişmiş özelliklerdir. Bunları İleri düzey kurulum
seçeneklerinde inceleyeceğiz.
Eğer ki partition tablosu uygun ise Next tuşuna basarak devam edelim. Fedora
kontrol edip gerekiyorsa sizi uyaracaktır.
7) Sistem Başlangıç
Linux'un açılışta yüklenmesi için LILO veya GRUB adında 2 değişik boot loader
programı vardır. LILO eskiden beri pek çok sürümde kullanılan text tabanlı basit
bir sistem yükleciyi programdır. GRUB ise son zamanlarda giderek moda olmuş,
daha fazla parametre ve karmaşık işlemleri destekleyen grafik bir boot loader
programıdır. Linux işletim sistemi Windows veya başka bir işletim sistemi ile ortak
olarak aynı harddiskte farkli partition'larda çalışabilir. Önemli olan boot loader
sırası idir. Örnek olarak ayrı bilgisayarda hem Windows XP hem de Fedora Core
4 kurarsanız, boot loader ile istediğiniz açarak multi-boot çalışabilirsiniz. Grub
veya lilo önce size seçeneğinizi soracak, eğer Linux açılacak ise Linux
çekirdeğini yükleyecek, eğer ki Windows açılacaksa görevi ntloader'a
devredecektir.
Burada en üstte hangi boot loader programının yükleneceğini yazmaktadır.
Change boot loader ile LILO veya GRUP arasında geçiş yapabilirsiniz. Eğer ki
sisteminizde Windows var ise Linux bunu otomatik olarak görecek ve listeye
ekleyecektir. Dosya sistemine göre DOS veya Other adında bir etiket
görebilirsiniz. Default seçeneği ile önce hangisinin boot edeceğine karar
verebilirsiniz. Sistem açılışta birkaç saniye bekleyecek ve sonrasında eğer siz
farklı bir seçim yapmazsanız default dosya sistemini yükleyecektir. Sağda
bulunan Add/Edit/Delete tuşları ile harddiskinizdeki başlamasını istediğiniz işletim
sistemlerini silip ekleyebilir ve/veya değiştirebilirsiniz.
Use a boot loader password seçeneği ile açılışa bir şifre verebilirsiniz. Genelde
sunucularda fiziksel güvenlik sistem odası ile sağlandığı için sunucularda şifre
verirseniz uzaktan sunucuyu restart ettiğinizde sorun çıkabilir. (Mecburen sunucu
odasına girip şifreyi yazmadan sunucu başlamayacaktır.)
Configure advanced boot loader options ile gerekiyorsa kernel'e açılış esnasında
parametre verebilirsiniz. Force LBA ile de eğer ki açılışta sorun çıkartan büyük bir
harddiskiniz varsa onun boot etmesini sağlayabilirsiniz.
Eğer ki harddiskinizde sadece Linux işletim sistemi varsa bu ekranda değişiklik
yapmadan Next tuşu ile devam edebiliriz.
8) Network
Linux native TCP/IP desteği ile gelmektedir. TCP/IP sistemin kalbidir ve
sistemden söküp atamazsınız. Linux'un kendisi ile haberleşmesi de TCP/IP
üzerindendir. Linux'un bu kadar gelişmesinin en temel özelliği network
servislerine olan ihtiyaçlardır. Şu anda NET-4 adı verilen network stack ile
beraber IP/IPX/AppleTalk/DecNet gibi pek çok protokole destek verilmektedir. Bu
kadar çok protokolü barındırmakla beraber neredeyse bütün bunların servis
sunucusu da olabilir.
Linux'ta ethernet kartları sisteme ethX şeklinde tanıtılır.
Buna göre ilk ethernet kartı eth0 dır, daha sonrakiler eth1, eth2, eth3... olarak
devam etmektedir.
Eğer ki bir modem kullanıyorsanız da bu genelde seri port emulasyonu
yapılacağından cihaz ismi. /dev/ttyS0 (Birinci seri port) şeklinde olacaktır.
Sisteme IP adresini istersek DHCP üzerinden, istersek de statik olarak
tanımlayabiliriz.
Burada eth0 seçili olarak editleyelim ve bir IP adresi verelim.
Configure using DHCP seçeneğini kaldırarak.
IP Address : 192.168.1.10
Netmask : 255.255.255.0 olarak verelim.
Daha sonrasında da bu cihazı açılışta başlatmak için Activate on boot seçeneğini
işaretlelim.
OK tuşuna basarak bir önceki ekrana dönersek sırasıyla manual olarak cihaza
bir isim verelim.
sunucu.domain.com
Daha sonrasında da ağ geçidi (gateway), dns1, dns2 ve dns3 sunucularını
yazalım. Eğer ki ayarların düzgün olduğunu düşünüyorsanız Next seçeneği ile
devam edebiliriz.
9) Güvenlik
Bu ekranda Windows'larda Service Pack 2 ile birlikte gelmeye başlayan Windows
Firewall tarzı bir firewall seçeneği göreceksiniz. Üstten No Firewall/Enable
Firewall seçeneği ile güvenlik duvarını açıp kapatabiliriz. Eğer ki güvenlik
duvarını aktif hale getirisek altında hangi servisleri açacağımız, hangilerini
kapatacağımız şeklinde seçenekler sunulacaktır.
SELinux Linux'un standart güvenliğine ek olarak geliştirilmiş bir framework'dür.
İşletim sisteminin pek çok alanlarını en ince noktasına kadar takip etmemizi
sağlamaktadır. Henüz yeni olduğu için çok fazla kullanılmasa da bir süre sonra
istenilen güvenlik ihtiyaçlarını karşılayacağı düşünülmektedir.
Buradaki firewall daha çok sistem yönetimi konusunda deneyimsiz insanlar için
standart bir koruma olarak önerilmiştir. Biz firewall sistemini daha sonra kendimiz
ayarlayacağımız için burada No Firewall seçeneğini seçelim. Daha sonrasında
da Enable SELinux (Warn) seçeneğini seçerek Next ile kuruluma devam
ediyoruz.
Bir sonraki ekranda sistem bizi güvenlik duvarını açmadığımız için uyaracaktır.
Burada da Proceed seçeneği ile devam ediyoruz.
10) Neredeyiz?
Sonraki gelen ekranda da bulunduğumuz yer ve zaman birimini seçiyoruz. Bu
seçenek sunucu uygulamalarında zamandan doğan karışıklıklara yol açmamak
için atlamayacağımız bir adım olmalıdır. Haritadan veya alttaki listeden Europe /
İstanbul seçerek devam edelim.
11) Şifre !!!
Şifre bir sistem yöneticisinin en fazla dikkat etmesi gereken konulardan birisidir.
Linux'ta şifreler tek yönlü bir hash fonksiyonundan geçirilir ve geriye dönülmesi
imkansızdır. Kendinizin unutmayacağı ama mutlaka karmaşık şifreler
kullanmanız sistemin güvenliği açısından çok önemlidir. Daha sonrasında policy
ayarları ile kullanıcıların kullanabileceği minimum harf sayısını, karmaşıklık
şeklini ayarlayabilirsiniz. Alfanümerik şekilde en az 8 harf bir şifrenin en gelişmiş
bilgisayarda bile kırılması günler alır. Bunu daha uzun yaptığınız sürece
kombinasyon sayısı artacağından şifrenizin kırılmamasını sağlayabilirsiniz. Şifre
seçerken mutlaka doğum tarihiniz, kediniz, köpeğiniz, doğum yeriniz gibi basit
şifrelerden kaçının.
Örnek şifre : /&+xx)3mx5Rnx981
Root kullanıcısı sistemin yöneticisidir. Üstteki gibi karmaşık olarak bir şifre seçin
ve peşpeşe iki defa yazın. Fedora bu şifrelerin aynı olup olmadığını kontrol
edecektir. Next ile devam edelim.
12) Paket Seçimi
Eğer ki özel seçenekler ile kurduysanız karşınıza hangi paket setlerini seçmek
istediğiniz gelecektir. İsterseniz default gelen seçenekleri kabul edebilirsiniz.
Bunlar Fedora tarafından öngörülen değerlerdir. X-Window, Server, Development
şeklinde grup olan seçenekler bulunmaktadır. Bundan ayrı en altta bulunan
Minimum veya Full seçeneği ile en az veya tamamen tüm paketleri de
kurabilirsiniz. Burada ihtiyacınız olan seçenekleri seçin ve Next ile kuruluma
devam edelim.
Paket Seçimi
13) Review
Bu ekranda da artık tüm ayarlarımızı kabul ediyorsak onay veriyoruz. Şu
aşamada halen daha Back seçeneği ile geri dönebilir ve bütün ayarlarımızı
yeniden gözden geçirebiliriz. Eğer ki tüm ayarlar istediğimiz gibi ise bu durumda
artık Next ile kuruluma başlayabiliriz.
Review
14) Gerekli Medya
Review'dan sonra gelen bu ekranda kurulum esnasında hangi medya ortamının
kullanılacağı belirtilmektedir. Eğer CD kurulum yaptıysanız 1., 2., 3. ve 4. CD'leri
hazır etmenizi isteyecektir sistem. Eğer ki bütün gerekli CD'lere sahip iseniz Next
ile kuruluma devam edebilirsiniz.
15) Dosyaların kopyalanması
Bu ekranda kurulum için harddiske kopyalanan dosyaların adını, paket
açıklamaları ve boyları, kurulumun daha ne kadar süreceği grafik olarak
gösterilmektedir. Bu ekran sadece bilgi amaçlıdır.
16) Bitiş
Tebrikler. Sistemi başarı ile kurdunuz. Bu ekrandan sonra artık Reboot ile
sistemi yeniden başlatabilir ve kullanmaya başlayabilirsiniz. Eğer ki grafik içeren
bir kurulum yaptıysanız karşınıza grafik kartı ve ekran modlarınızı ayarlamanızı
isteyen bir seçenek daha gelecektir.
Fedora Core 4
Fedora RedHat Linux'un ücretsiz halka açık versiyonudur. Her ne kadar artık
RedHat resmi olarak destek vermese de RedHat işletim sisteminde yapılan
geliştirmeler Fedora'ya da yansımaktadır. RedHat neredeyse başından beri Linux
işletim sisteminin gelişmesine çok fazla destek olmuş en büyük Linux
sürümlerinden birisidir. (en yaygını da sayılabilir.) RedHat bir süre sonra Linux'u
ücretsiz olarak dağıtmak yerine Enterprise serisi'ni çıkartmış ve ücretli yapmıştır.
Enterprise RedHat ile Fedora'nın temel farkları; daha fazla işlemci ve hafıza
desteği ve RedHat'in resmi desteğidir. Fedora'nın açık yapısı ve halka açık
gelişimi sayesinde RedHat Enterprise sürümündeki bu ekstra özellikleri
Fedora'ya da uygulayabilirsiniz.
Fedora Core 4 yenilikleri
PowerPC desteği
GNU C Compiler 4.0
Gnome 2.10 grafik arabirimi
KDE 3.4 grafik arabirimi (Yeni erişilebilirlik seçenekleri)
Eclipse 3.1M6 (Java)
MySQL 4.1 veritabanı sunucusu
PHP 5.0
Global File System 6.1.0 (GFS)
Evince 0.2.1 Dosya önizleyicisi
GDM 2.6 grafik karşılama ekranı
Kurulum için gerekenler
Fedora'da diğer pek çok Linux sürümü gibi ücretsiz olarak Internet üzerinden
indirilebilir. Internet üzerinden indirdiğiniz bu CD/DVD iso'larını bir CD'ye açarak
(Burn from ISO Image) ihtiyacınız olan kurulum medyasını sağlayabilirsiniz.
Fedora Core 4 sürümünü indirmek için pek çok Internet yansısı var. Benim
önereceğim bantgenişliği açısından daha kolaylık sağlayacak Türkiye Linux
Kullanıcıları Derneği yansısı olan ftp://ftp.linux.org.tr adresini kullanmanızdır.
Internet bağlantınızın durumuna göre http://www.linuxiso.org veya
http://fedora.redhat.com adresini de kullanabilirsiniz.
Kurulum için 4 cd gerekmektedir. Bu 4 cd'nin içinde temel Linux işletim sisteminin
yanı sıra yüzlerce program beraberinde gelmektedir. Sistemi tam olarak
kurduğunuzda 6.5 GB'a yakın hazır program sizi bekliyor olacaktır. Bu cdlerin
içinde bir ofis setinden tutun da grafik çizim ve işleme araçlarına kadar pek çok
yararlı program sizi bekliyor olacaktır.
Eğer ki Internet bağlantı hızınız yeterli değilse veya Internet bağlantı imkanı
yoksa bu CD'leri Linux dağıtımı yapan bir bilgisayarcıdan veya pek çok Internet
adresinden (www.cheapbytes.com) cüzi bir miktara alabilirsiniz. Zaten aslında
satılan işletim sisteminin kendisi değil, yapılan hizmettir. (CD basımı,
çoğaltılması, etiketlenmesi, vs.)
Eğer ki DVD sürücünüz varsa Fedora'nın DVD sürümünü de çekebilirsiniz.
FC4-i386-DVD.iso
Aynı dizinde SPRMS ve Rescue adında 2 tane daha image dosyası gelmektedir.
Bu image dosyaları sırasıyla kaynak kodlar ve sistem eğer bir şekilde açılmazsa
kurtarma CD'sidir. RedHat'in paket yönetim sistemi olan RPM dosyaları genelde
hazır derlenmiş olarak geldiği için eğer yeniden derleme veya geliştirme
yapmayacaksanız sadece RPMS dosyaları yeterlidir.
FC4-i386-disc1.iso
FC4-i386-disc2.iso
FC4-i386-disc3.iso
FC4-i386-disc4.iso
Bu dosyaların sağlam olup olmadığını incelemek için de yine aynı dizinde
göreceğiniz md5 sum dosyası olacaktır. Buradaki md5 sum ile cd'yi indirdikten
sonra gerekirse md5 veya sha1 sum programlarını kullanarak karşılaştırma
yapın. Bu işlem CD içerisinde herhangi bir sorun olup olmadığını CRC checksum
yaparak karşılaştırmaktadır. Internet'den indirdiğimiz yaklaşık 2GB büyüklüğünde
bu CD'lerden herhangi bir yerinde bir sorun çıkması yüzünden kurulum
esnasında devam edemeyebiliriz. RedHat ve Fedora Linux kurulumda bu
CD/DVD medyayı yeniden kontrol etmek isteyip istemediğinizi size soracak ve
onaylarsanız bu medyayı kurulumdan önce kontrol edecektir.
Gerekli Donanım
İşlemci
Fedora Linux sürümü için en az Pentium seviyesinde bir işlemcisi olan makine
gereklidir. Bundan ayrı olarak Cyrix/AMD/Via gibi x86 uyumlu işlemciler de
desteklenmektedir. Kurulumu isterseniz grafik arabirimden, isterseniz de text
arabirimden gerçekleştirebilirsiniz. Text kurulum için en az 200 MHz, grafik ortam
içinde en az PII-400 MHz bir işlemci gerekmektedir. Native olarak 64 bit
işlemcilere destek vardır.
Harddisk
Harddisk ihtiyacı sizin kurmak istediğiniz sisteme göre değişmektedir. Sunucu
kurulumlarında kaç kişiye destek vereceğiniz, kişi başı ne kadar yer ayrılacağı
gibi hesaplarla ihtiyacınız olan disk yerini hesaplayabilirsiniz. Burada anlatılan
değerler işletim sisteminin öntanımlı değerleridir. Normalde gereken en az yere
ilave olarak kendinize 1-2 GB extra alan ayırmanız ileride yer dolayısıyla
çıkabilecek problemleri engelleyecektir.
32 bit sistemler için;
Minimum (Custom) : 620 MB
Server : 1.1 GB
Personal Desktop : 2.3 GB
Workstation : 3 GB
Everything (Custom) : 6.9 GB
64 bit sistemler için;
Minimum (Custom) : 900 MB
Server : 1.5 GB
Personal Desktop : 2.7 GB
Workstation : 3.4 GB
Everything (Custom) : 7.5 GB
Ram
Grafik ortam kullanmıyorsanız çok fazla bir hafızaya ihtiyaç duymayacaksınız.
Standart 128 Ram'li bir makineyi çok rahat bir şekilde sunucu ihtiyacınız için
kullanabilirsiniz. Grafik arabirim (X) kullanacaksanız en az 256 MB hafızası olan
bir makine tavsiye edilmektedir. Kurulum işleminde eğer grafik arabirim
seçerseniz X sunucu çalıştığı için hafıza ihtiyacı otomatik olarak yükselmektedir.
32 bit sistemler için;
Text mode (minimum) : 64 MB
Grafik mode (minimum) : 192 MB
Önerilen : 256 MB
64 bit sistemler için;
Text mode (minimum) : 128 MB
Grafik mode (minimum) : 256 MB
Önerilen : 512 MB
Hardware Compatibility List
Pek çok işletim sistemi gibi Linux dağıtımları da kendi işletim sistemi
dağıtımlarının desteklediği donanım listesini tutmaktadır. Bu listeler genelde
donanım üreticileri ile yapılan karşılıklı çalışma ve testlerden sonra
oluşturulmaktadır.
http://hardware.redhat.com/hcl adresinden RedHat'in desteklediği donanım
listesine ulaşabilirsiniz.
http://www.linuxcompatible.org sitesi de pek çok dağıtımın donanım destek
listesini barındırmaktadır.
Kurulum Seçenekleri
Fedora Core 4 için birden çok kurulum seçeneği mevcuttur. Bunlardan en kolayı
CD/DVD ile bilgisayarı başlatarak kurulumdur. Eğer ki replike yapmak isterseniz
veya network üzerinden kurmak isterseniz bunun için bir açılış disketi ve
gerekiyorsa bir sürücü desteği hazırlayarak network veya Internet üzerine
koyduğunuz bir adres üzerinden kurabilirsiniz. Desteklenen kurulum seçenekleri;
disketten açılış, CD/DVD, Network kurulumu, NFS ve HTTP/FTP metodlarıdır.
Burada dikkat edilecek konu kurulum esnasında oluşacak Internet/Network
trafiğinin ağın normal akış seyrini etkilememesidir.
Kurulum
1) Açılış Ekranı
Kurulum olarak CD/DVD medyayı seçtiyseniz önce CD/DVD iso indirip bunları
gerekli medyaya yazın. Daha sonrasında bilgisayarının BIOS ekranına girerek
sistemi CD/DVD üzerinden açacak şekilde ayarlamanız gerekmektedir. Daha
sonrasında ilk CD veya DVD'yi takarsanız aşağıdaki ekranı göreceksiniz.
Eğer ki bir kaç saniye içinde hiçbirşeye basmazsanız kurulum standart olarak
grafik arabirimi kullanacak ve kendisi bir sonraki ekrana geçecektir. Burada
Fonksiyon tuşlarını kullanarak veya direkt komut vererek kurulumdaki bazı
ayarları değiştirebiliriz. Eğer ki sistemimiz yavaş ve yeterli ram yok ise linux text
yazarak text kurulumu başlatabilirsiniz. Eğer ki sisteminizde bir tane RAID kart
varsa kimi zaman kernel (F4) ekranı ile bu karta ait kernel parametreleri girmeniz
gerekebilir.
Rescue ekranı herhangi bir sebepten dolayı başlatılamayan Fedora'yı kurtarmak
için kullanılır. Sistemi bu şekilde başlatarak hataya sebep olan cihaz/dosyayı
düzelterek sistemi normal haline getirebilirsiniz. Standart kurulum için bu ekranı
direkt Enter ile geçebiliriz.
2) Medya Kontrolü
Linux'un dağıtımı genelde Internet üzerinden olduğu için aktarımda oluşabilecek
herhangi bir hatayı önlemek amacı ile aktarılan medya üzerinde hatalara karşı
CRC checksum hesaplaması yapılabilir. Bu işlem 4 cd için yaklaşık 30-40 dk
sürecektir. Kurulumdan önce bu kontrolü yapmanız kurulumda karşınıza hoş
olmayan bir durumun çıkmasını engelleyecektir. Eğer ki CD'den kuruyorsanız
sırası ile sizden tek tek CD'leri takmanızı isteyecektir. Bu adımı vaktiniz olduğu
sürece atlamayın!
3) Karşılama ekranı
Medya kontrolünden sonra Linux kurulum programı (anaconda) grafik ortamı
başlatacak ve bu arada grafik kartınızı ve monitörünüzü tanımaya çalışacaktır.
Eğer ki grafik kartı veya monitör tanımında bir sorun çıkmazsa karşınıza
aşağıdaki karşılama ekranı gelecektir.
Bu karşılama ekranında solda açıklamalar, sağda da logo bulunmaktadır. Eğer
isterseniz Hide Help tuşu ile yardım penceresini gizleyebilirsiniz. Release Notes
ile de bu dağıtımın beraberinde gelen değişiklikler ve önceki sürümlerden bu
yana düzeltilen hataları okuyabilirsiniz. Ekranın sağ alt köşesinde ise geri (Back)
ve ileri (Next) tuşları bulunmaktadır. Bu ekranı Next ile geçiyoruz.
4) Yerelleştirme
Linux çok gelişmiş bir dil desteğine sahiptir. Yapısı dolayısıyla insanların ortak
çalışması sonucu 70 den fazla dile çevrilmiştir. İşletim sistemi değişik diller için
ayrı medyalarda temin edilmez. Ayrıca işletim sistemi dilini değiştirmek için
sistemi baştan kurmak zorunda değilsiniz.
Türkçe Desteği
Gönüllülerin çalışması sonucunda Linux'un pek çok dağıtımı Türkçe'ye
çevrilmiştir. Henüz daha Türkçe çevirileri tamamlanmamış olsa da etkin çalışma
grupları bu konuda çevirilere devam etmektedir. Maalesef bu grubun yeterli
sayıda gönüllüye ulaşamaması sonucu Türkçe çeviriler'de halen bazı eksiklikler
bulunmaktadır. Türkçe yerelleştirme problemi dışında işletim sisteminde
sorunsuz olarak Türkçe klavye ve karakterleri kullanabilirsiniz.
Bu ekranda kullanmak istediğiniz kurulum dilini seçerek Next tuşuna basarak
devam edelim.
Bir sonraki ekranda da kullanmak istediğimiz klavye düzeneği sorulacaktır.
Bu ekranda da kullanmak istediğiniz klavye düzeneğini seçerek Next tuşuna
basarak devam edelim.
5)Kurulum Seçenekleri
Sistemimizi kurarken Fedora bize sistemi hangi amaçla kullanacağımızı
soracaktır. Fedora Linux'da sunucu veya workstation için ayrı medya kavramı
yoktur. Kuracağımız paketler bizim sistemi hangi amaçla kullanacağımızı
belirtmektedir. XP tarzı kişisel olarak kullanabilir, veya grafik arabirim kurmadan
bir sunucu olarak kurabiliriz. Custom seçeneği bize istediğimiz paketleri tek tek
seçme özgürlüğü vermektedir.
Personal Desktop : XP tarzı, sadece kişisel kullanım için standart X ve X
uygulamaları.
Workstation: Personal Desktop'a ek olarak sistem yönetimi için araçlar kurar.
Server : Değişik sunucu servislerini seçebiliriz. X kurulmaz
Custom: Özel paket seçimi
6) Disk bölümleme
Linux dosya yapısı Windows'tan farklıdır.
Dosya sistemi olarak ext2, ext3, reiserfs gibi sistemler kullanmaktadır. Bunları
windows'un fat, fat32, ntfs sistemleri ile karşılaştırmak mümkündür. Benzer
şekilde index'lerden oluşmaktadır. Linux'u windows partition üzerine kurmanız
mümkündür fakat pek çok özellik çalışmayacaktır ve verim alamazsınız. En
uygun kurulum seçimi şu anda standart olan ext3 dosya sistemini kullanmaktır.
Bu bize Linux'un özelliklerinden yararlanmanın yanı sıra dosya sistemi
güvenliğini kullanma imkanı verecektir.
Harddisk ve partition isimleri;
/dev/hda : IDE HDD 1
/dev/hda1 IDE HDD 1 Partition 1 (C:\)
/dev/hdb : IDE HDD 2
/dev/hdc3: IDE HDD 3 Partition 3 (D:\)
/dev/sda : SCSI HDD
/dev/sda5 : SCSI HDD Partition 5 (G:\)
Linux işletim sisteminde harddisk isimleri /dev dizini altında bir device dosyasına
tekamül etmektedir. IDE harddiskler /dev/hd ismini, SCSI harddiskler de /dev/sd
ismini almaktadır. Pek çok USB bellek ve SATA harddisk SCSI disk olarak
tanınır.
hd + kanal ismi + partition numarası
sd + kanal ismi + partition numarası
şeklinde isimlendirilmektedir.
IDE harddiskler için
Primary Master kanal : a
Primary Slave kanal : b
Secondary Master kanal : c
Secondary Slavye kanal : d
olarak isimlendirilmektedir.
SCSI diskler için SCSI id'ye bakılır
ID 1 : a
ID 2 : b
ID 3 : c
ID 4 : d
ID 5 : e ...
şeklinde isimlendirilmektedir. Sonraki sayı partition numarasıdır.
Buna göre /dev/hda1;
hd - IDE disk
a - Primary Master kanal
1 - Ilk partition
yani; 1. Ide disk uzerindeki 1. partition olarak isimlendirilmektedir.
CD-ROM/RW ve DVD-ROM/RW cihazlarda partition olmadığından direkt olarak
cihaz isimleriyle çağırılırlar.
/dev/hdc - Secondary Master'da takılı CD-ROM
Mounting
Linux'ta Windows'un kine benzer bir C:\ , D:\ şeklinde isimlendirme mevcut
değildir. Bunun yerine kullanılacak partitionlar birer etiket alarak dosya sistemi
altında bir yere bağlanır. (Mount edilir.)
/ ile kök dosyasistemi anlatılmaktadır. Her zaman için / en üsttedir ve sanal bir
cihazdır. Bu kök üzerinde çeşitli dizinler ve bölümler açarak ihtiyacımız olan
harddiskleri ve cihazları bu dizinlere bağlayarak sistemde kullanabiliriz.
Örnek olarak elimizdeki scsi disk 1. ID ye bağlı 1. partition'ı sistemde kullanmak
istersek;
Önce / (kök) dosya sistemi altında yedekdisk adı ile bir dizin oluşturalım.
mkdir /yedekdisk
sonrasında /dev/sda1 i bu dizine bağlayalım.
mount /dev/sda1 /yedekdisk -o rw -t ext3
Burada kullandığımız -o rw parametresi bu diske yazma (read) ve okuma (write)
açık bir şekilde erişeceğimizi, -t ext3 parametresi de bu partitiondaki dosya
sisteminin ext3 olduğunu belirtmektedir.
Başka bir örnek olarak cd-rom'daki diskin içeriğini sisteme bağlamak istersek.
mount /dev/cdrom /mnt/cdrom
şeklinde bunu gerçekleştirebiliriz. Burada /mnt/cdrom dizinini oluşturmadık,
çünkü cdrom için öntanımlı gelir. Aynı şekilde /dev/cdrom da sistemdeki cd-rom
cihazına sembolik linktir. Bu şekilde cd-rom sürücüsünü arayıp /dev/hdc veya
/dev/sdb şeklinde isim kullanmadan kullanabiliriz.
Şu anda /yedekdisk altında scsi disk 1. partition içeriklerini, /mnt/cdrom dizini
altında da cdrom'un içeriklerine ulaşabiliriz.
Dosya sistemleri hakkında bu kısa girişten sonra disk bölümlemeye geçelim;
Bu ekranda Fedora size harddiski nasıl bölümlendireceğinizi soracaktır.
isterseniz Automatic Partition ile kendisi sizin yerinize bölebilir, veya Manually
partition with Disk Druid seçeneği ile Disk Druid (fdisk) programını kullanarak
siz kendi partition'larınızı oluşturabilirsiniz.
Linux işletim sistemi için en az 2 partition gereklidir. Bunlardan birincisi kök
dosya sistemi olarak tanımlanır, ikincisi de takas bellek (swap) için gereklidir.
Linux takas belleği Windows'daki gibi dinamik bir dosyada tutmak yerine ayrı bir
partition'da tutmaktadır. Genelde hesaplaması eğer düşük bellekli bir sisteminiz
varsa bunun 2 katıdır. Örnek olarak 256 MB Ram'li bir makinede uygun swap
alanı 512 MB'dır. Daha üstünde bir belleğiniz varsa muhtemelen sistem swap
partition hiç kullanmayacaktır ama oluşturmanız gereklidir.
RedHat ve Fedora sizden kurulum için en az 3 partition isteyecektir. Çok büyük
harddisklerde sistem BIOS'unuz eski ise büyük bir partition'ı göremeyecek ve
sistemi buradan başlatamayacaktır. Bunu önlemek amacı ile RedHat ve Fedora
/boot partition kullanır. Yaklaşık olarak 100 MB'lık bir boot partition oluşturarak
BIOS'un rahatça buradan boot etmesini sağlamaktadır. Daha sonrasında bu boot
partition BIOS sınırlamalarını devre dışı bırakarak diskin adreslenmesini
sağlamaktadır.
Bu durumda sistemi kurmak için;
100 MB /boot
30 GB /
512 MB swap
şeklinde harddiski böleceğiz. Eğer ki harddiskinizde bir Windows sürümü varsa
bu bölüme dokunmadan boş alanı kullanabilirsiniz.
Disk Bölümleme
Önce boot dizinimizi oluşturalım. Free Space yazan bir yere tıklayıp New tuşuna
tıklayın. Karşınıza üstteki ekran gelecektir. Burada mount point yazan yerde
sağdaki ok ile /boot seçin. File system type olarak ext3 seçelim. Altındaki listede
bu dizini hangi sürücüde oluşturacağımızı soracaktır. Tek diskimiz olduğundan
başka bir seçim imkanı görünmeyecektir. Size (MB) yazan yere 100 yazalım.
Burada isterseniz bu partition'ın ihtiyaca göre dinamik olarak büyümesini
sağlayabilirsiniz. Bu bazen sistemin sizin kontrolünüzün dışında şekillenmesine
sebep olacağından Fixed Size ile statik olarak kaydetmek en mantıklısıdır. Fixed
Size seçelim. Eğer ki istersek Fill all Space up to (MB) ile dinamik büyümesine bir
sınır koyabilir veya Fill to maximum allowable size ile diskte olan bütün uygun
alana genişlemesini sağlayabiliriz.
Standart ide yapısında 4 adet Primary Partition olabilir. Bu partitionlara direkt
olarak; (Primary IDE olduğunu düşünürsek.)
/dev/hda1
/dev/hda2
/dev/hda3
/dev/hda4
olarak erişebiliriz. Bundan sonra artık extended partition yapısı devreye girer ve
bunların içinde sanal diskler oluşturulur. Örnek olarak;
/dev/hda7
4. primary partition üzerinde 3. sanal disk olabilir. Bu nedenle diskleri sanal
olarak oluşturmamak için eğer 2 den fazla primary partition var ise Force to be a
primary partition seçeneğini de işaretleyelim.
Burada da takas alanımızı düzenliyoruz. Takas alan /boot ve / gibi bir yere
bağlanmaz. (mount) Bu yüzden dolayı File system Type alanında swap
seçtiğimizde otomatik olarak Mount Point seçeneği iptal olacaktır.
Swap alanımızı da oluşturduktan sonra asıl kök (/) alanımızı oluşturalım.
Bütün işlemlerimizi kök alanında yapacağımız için bu alanı mümkün olduğunda
geniş tutmalıyız. Fill to maximum allowable size seçeneğini bu alan için
seçebiliriz. Burada dikkat etmemiz gereken konu her zaman için diskin kalan
yerinden 10 MB kadar daha az yer vermemizdir. Harddiskimiz 8-10 MB kadar bir
alanı kendi dosyaları için ayıracağından tüm kalan alanı kullanmamıza izin
vermeyecek ve hata verecektir.
/boot, kök (/) ve swap alanlarımızı oluşturduktan sonra sistem bize üstte grafik
olarak diskin paylaştırılmasını ve altta da hierarşik yapısını gösterecektir. Eğer
daha fazla yerimiz kalmış ise bunu istediğimiz bir dizine (yedek) bağlayabilir.
New ile yeni partition oluşturabilir, Edit ile mevcut bir partition düzenleyebilir veya
delete ile silebiliriz. Eğer ki diskin orjinal partition yapısına geri dönmek istersek
Reset ile bu işlemi gerçekleştirebiliriz. RAID ve Logical Volume Management
(LVM) ve altta görünen Hide RAID device /LVM Volume Group Members
seçenekleri daha gelişmiş özelliklerdir. Bunları İleri düzey kurulum
seçeneklerinde inceleyeceğiz.
Eğer ki partition tablosu uygun ise Next tuşuna basarak devam edelim. Fedora
kontrol edip gerekiyorsa sizi uyaracaktır.
7) Sistem Başlangıç
Linux'un açılışta yüklenmesi için LILO veya GRUB adında 2 değişik boot loader
programı vardır. LILO eskiden beri pek çok sürümde kullanılan text tabanlı basit
bir sistem yükleciyi programdır. GRUB ise son zamanlarda giderek moda olmuş,
daha fazla parametre ve karmaşık işlemleri destekleyen grafik bir boot loader
programıdır. Linux işletim sistemi Windows veya başka bir işletim sistemi ile ortak
olarak aynı harddiskte farkli partition'larda çalışabilir. Önemli olan boot loader
sırası idir. Örnek olarak ayrı bilgisayarda hem Windows XP hem de Fedora Core
4 kurarsanız, boot loader ile istediğiniz açarak multi-boot çalışabilirsiniz. Grub
veya lilo önce size seçeneğinizi soracak, eğer Linux açılacak ise Linux
çekirdeğini yükleyecek, eğer ki Windows açılacaksa görevi ntloader'a
devredecektir.
Burada en üstte hangi boot loader programının yükleneceğini yazmaktadır.
Change boot loader ile LILO veya GRUP arasında geçiş yapabilirsiniz. Eğer ki
sisteminizde Windows var ise Linux bunu otomatik olarak görecek ve listeye
ekleyecektir. Dosya sistemine göre DOS veya Other adında bir etiket
görebilirsiniz. Default seçeneği ile önce hangisinin boot edeceğine karar
verebilirsiniz. Sistem açılışta birkaç saniye bekleyecek ve sonrasında eğer siz
farklı bir seçim yapmazsanız default dosya sistemini yükleyecektir. Sağda
bulunan Add/Edit/Delete tuşları ile harddiskinizdeki başlamasını istediğiniz işletim
sistemlerini silip ekleyebilir ve/veya değiştirebilirsiniz.
Use a boot loader password seçeneği ile açılışa bir şifre verebilirsiniz. Genelde
sunucularda fiziksel güvenlik sistem odası ile sağlandığı için sunucularda şifre
verirseniz uzaktan sunucuyu restart ettiğinizde sorun çıkabilir. (Mecburen sunucu
odasına girip şifreyi yazmadan sunucu başlamayacaktır.)
Configure advanced boot loader options ile gerekiyorsa kernel'e açılış esnasında
parametre verebilirsiniz. Force LBA ile de eğer ki açılışta sorun çıkartan büyük bir
harddiskiniz varsa onun boot etmesini sağlayabilirsiniz.
Eğer ki harddiskinizde sadece Linux işletim sistemi varsa bu ekranda değişiklik
yapmadan Next tuşu ile devam edebiliriz.
8) Network
Linux native TCP/IP desteği ile gelmektedir. TCP/IP sistemin kalbidir ve
sistemden söküp atamazsınız. Linux'un kendisi ile haberleşmesi de TCP/IP
üzerindendir. Linux'un bu kadar gelişmesinin en temel özelliği network
servislerine olan ihtiyaçlardır. Şu anda NET-4 adı verilen network stack ile
beraber IP/IPX/AppleTalk/DecNet gibi pek çok protokole destek verilmektedir. Bu
kadar çok protokolü barındırmakla beraber neredeyse bütün bunların servis
sunucusu da olabilir.
Linux'ta ethernet kartları sisteme ethX şeklinde tanıtılır.
Buna göre ilk ethernet kartı eth0 dır, daha sonrakiler eth1, eth2, eth3... olarak
devam etmektedir.
Eğer ki bir modem kullanıyorsanız da bu genelde seri port emulasyonu
yapılacağından cihaz ismi. /dev/ttyS0 (Birinci seri port) şeklinde olacaktır.
Sisteme IP adresini istersek DHCP üzerinden, istersek de statik olarak
tanımlayabiliriz.
Burada eth0 seçili olarak editleyelim ve bir IP adresi verelim.
Configure using DHCP seçeneğini kaldırarak.
IP Address : 192.168.1.10
Netmask : 255.255.255.0 olarak verelim.
Daha sonrasında da bu cihazı açılışta başlatmak için Activate on boot seçeneğini
işaretlelim.
OK tuşuna basarak bir önceki ekrana dönersek sırasıyla manual olarak cihaza
bir isim verelim.
sunucu.domain.com
Daha sonrasında da ağ geçidi (gateway), dns1, dns2 ve dns3 sunucularını
yazalım. Eğer ki ayarların düzgün olduğunu düşünüyorsanız Next seçeneği ile
devam edebiliriz.
9) Güvenlik
Bu ekranda Windows'larda Service Pack 2 ile birlikte gelmeye başlayan Windows
Firewall tarzı bir firewall seçeneği göreceksiniz. Üstten No Firewall/Enable
Firewall seçeneği ile güvenlik duvarını açıp kapatabiliriz. Eğer ki güvenlik
duvarını aktif hale getirisek altında hangi servisleri açacağımız, hangilerini
kapatacağımız şeklinde seçenekler sunulacaktır.
SELinux Linux'un standart güvenliğine ek olarak geliştirilmiş bir framework'dür.
İşletim sisteminin pek çok alanlarını en ince noktasına kadar takip etmemizi
sağlamaktadır. Henüz yeni olduğu için çok fazla kullanılmasa da bir süre sonra
istenilen güvenlik ihtiyaçlarını karşılayacağı düşünülmektedir.
Buradaki firewall daha çok sistem yönetimi konusunda deneyimsiz insanlar için
standart bir koruma olarak önerilmiştir. Biz firewall sistemini daha sonra kendimiz
ayarlayacağımız için burada No Firewall seçeneğini seçelim. Daha sonrasında
da Enable SELinux (Warn) seçeneğini seçerek Next ile kuruluma devam
ediyoruz.
Bir sonraki ekranda sistem bizi güvenlik duvarını açmadığımız için uyaracaktır.
Burada da Proceed seçeneği ile devam ediyoruz.
10) Neredeyiz?
Sonraki gelen ekranda da bulunduğumuz yer ve zaman birimini seçiyoruz. Bu
seçenek sunucu uygulamalarında zamandan doğan karışıklıklara yol açmamak
için atlamayacağımız bir adım olmalıdır. Haritadan veya alttaki listeden Europe /
İstanbul seçerek devam edelim.
11) Şifre !!!
Şifre bir sistem yöneticisinin en fazla dikkat etmesi gereken konulardan birisidir.
Linux'ta şifreler tek yönlü bir hash fonksiyonundan geçirilir ve geriye dönülmesi
imkansızdır. Kendinizin unutmayacağı ama mutlaka karmaşık şifreler
kullanmanız sistemin güvenliği açısından çok önemlidir. Daha sonrasında policy
ayarları ile kullanıcıların kullanabileceği minimum harf sayısını, karmaşıklık
şeklini ayarlayabilirsiniz. Alfanümerik şekilde en az 8 harf bir şifrenin en gelişmiş
bilgisayarda bile kırılması günler alır. Bunu daha uzun yaptığınız sürece
kombinasyon sayısı artacağından şifrenizin kırılmamasını sağlayabilirsiniz. Şifre
seçerken mutlaka doğum tarihiniz, kediniz, köpeğiniz, doğum yeriniz gibi basit
şifrelerden kaçının.
Örnek şifre : /&+xx)3mx5Rnx981
Root kullanıcısı sistemin yöneticisidir. Üstteki gibi karmaşık olarak bir şifre seçin
ve peşpeşe iki defa yazın. Fedora bu şifrelerin aynı olup olmadığını kontrol
edecektir. Next ile devam edelim.
12) Paket Seçimi
Eğer ki özel seçenekler ile kurduysanız karşınıza hangi paket setlerini seçmek
istediğiniz gelecektir. İsterseniz default gelen seçenekleri kabul edebilirsiniz.
Bunlar Fedora tarafından öngörülen değerlerdir. X-Window, Server, Development
şeklinde grup olan seçenekler bulunmaktadır. Bundan ayrı en altta bulunan
Minimum veya Full seçeneği ile en az veya tamamen tüm paketleri de
kurabilirsiniz. Burada ihtiyacınız olan seçenekleri seçin ve Next ile kuruluma
devam edelim.
Paket Seçimi
13) Review
Bu ekranda da artık tüm ayarlarımızı kabul ediyorsak onay veriyoruz. Şu
aşamada halen daha Back seçeneği ile geri dönebilir ve bütün ayarlarımızı
yeniden gözden geçirebiliriz. Eğer ki tüm ayarlar istediğimiz gibi ise bu durumda
artık Next ile kuruluma başlayabiliriz.
Review
14) Gerekli Medya
Review'dan sonra gelen bu ekranda kurulum esnasında hangi medya ortamının
kullanılacağı belirtilmektedir. Eğer CD kurulum yaptıysanız 1., 2., 3. ve 4. CD'leri
hazır etmenizi isteyecektir sistem. Eğer ki bütün gerekli CD'lere sahip iseniz Next
ile kuruluma devam edebilirsiniz.
15) Dosyaların kopyalanması
Bu ekranda kurulum için harddiske kopyalanan dosyaların adını, paket
açıklamaları ve boyları, kurulumun daha ne kadar süreceği grafik olarak
gösterilmektedir. Bu ekran sadece bilgi amaçlıdır.
16) Bitiş
Tebrikler. Sistemi başarı ile kurdunuz. Bu ekrandan sonra artık Reboot ile
sistemi yeniden başlatabilir ve kullanmaya başlayabilirsiniz. Eğer ki grafik içeren
bir kurulum yaptıysanız karşınıza grafik kartı ve ekran modlarınızı ayarlamanızı
isteyen bir seçenek daha gelecektir.