Dersizle Forumlarý

Kanuni Sultan Süleyman
________________________________________

Kanuni Sultan Süleyman
Doðum tarihi: 6 Kasým 1494
Doðum yeri: Trabzon
Babasý: I. Selim
Annesi: Hafize (Hafsa) Valide Sultan (Türk-Kafkas)
Tahta çýktýðý tarih: 30 Eylül 1520
Tahta çýktýðýnda yaþý: 25 yaþ,11 ay
Saltanatýnýn sonu: 7 Eylül 1566
Tahttan ayrýlma sebebi: Ölüm
Saltanatýnýn süresi: 45 yýl, 11 ay
Ölüm tarihi: 7 Eylül 1566
Ölüm sebebi: Felç
Öldüðü yer: Zigetvar
Gömülü olduðu yer: Ýstanbul, Süleymaniye Cami mihrabý önündeki türbesinde.
Valilikleri: Bolu (1509), Kefe (1509–1512), Manisa (1513–1520)
Devri: Yükselme devri
Dönemin olaylarý
• Yavuz Sultan Selim’in ölümü üzerine oðlu Þehzade Süleyman (I. Süleyman-Kanunî Sultan Süleyman) Ýstanbul’da tahta çýktý (30 Eylül).-1520
• Çorlu yakýnlarýnda ölen Yavuz Sultan Selim’in cenazesi Ýstanbul’a getirilerek Fatih’te, daha sonra adýna bir cami ve türbe yapýlacak semte gömüldü.-1520
• Kanunî’ye karþý isyan eden Þam Valisi Canberdi Gazalî, üzerine gönderilen kuvvetler tarafýndan maðlûp edildi ve baþý kesilerek Ýstanbul’a gönderildi (6 Þubat).-1521
• Ýstanbul Fatih semtinde Kanunî tarafýndan, babasý Yavuz Sultan Selim adýna yaptýrýlan Sultan Selim Camii’nin yapýmýna baþlandý (17 Mayýs).-1521
• Kanunî Sultan Süleyman’ýn Belgrad seferi, Böðürdelen Kalesi ve Belgrad’ýn fethi (29 Aðustos).-1521
• Rodos üzerine bir sefere çýkan Kanunî Sultan Süleyman, Rodos’u fethetti (20 Aralýk).-1522
• Kanunî Sultan Süleyman’ýn babasý Sultan Selim adýna Ýstanbul Fatih semtinde yaptýrdýðý Sultan Selim Camii ve türbesinin inþaatý tamamlandý.-1522
• Rodos’u fethettikten sonra oradaki þövalyelerin adadan ayrýlmasýna izin veren Kanunî Sultan Süleyman, Ýstanbul’a döndü.-1523
• Sadrazamlýktan emekliye ayrýlan Pirî Mehmet Paþa’nýn yerine Pargalý Makbul Ýbrahim Paþa getirildi (27 Haziran).-1523
• Yeni sadrazam Makbul Ýbrahim Paþa’nýn rakibi olan ikinci vezir (Hain) Ahmet Paþa, Mýsýr Valiliðine tayin edildi (15 Temmuz).-1523
• Mýsýr’a vali olarak gönderilen ve sadrazam olmamasýna içerleyen (Hain) Ahmet Paþa, Mýsýr’da isyan ederek sultanlýðýný ilan etti.-1524
• Sadrazam Makbul Ýbrahim Paþa ile Yavuz Sultan Selim’in kýzý ne Kanunî’nin kýz kardeþi Hatice Sultan, görkemli bir düðün töreni ile evlendi.-1524
• Geleceðin II. Selim’i Þehzade Selim, Ýstanbul’da doðdu (28 Mayýs).-1524
• Mýsýr’da isyan eden ve sultanlýðýný ilan eden (Hain) Ahmet Paþa, veziri olan Kadýzade Mehmet Bey tarafýndan öldürüldü ve kesik baþý Ýstanbul’a gönderildi.-1524
• Düzenlemeler yapmak için Mýsýr’a gönderilen Sadrazam Makbul Ýbrahim Paþa’yý azlettirmek için rakipleri tarafýndan çýkarýlan Yeniçeri isyaný bastýrýldý (25 Mart).-1525
• Mýsýr’a ýslahat amacýyla gönderilen Makbul Ýbrahim Paþa, beþ aylýk bir yolculuktan sonra büyük bir törenle Kahire’ye girdi. Ýbrahim Paþa karýþýklýklarý bastýrýp hukuki ve idari reformlar yaptýktan sonra, Kanunî tarafýndan Ýstanbul’a çaðrýldý (14 Haziran).-1525
• Fransa Kralý I. François’nýn annesi, Kanunî Sultan Süleyman’a bir elçiyle mektup göndererek Almanlara tutsak düþen oðlunu Almanlardan kurtarmak için kendisinden yardým istedi. Kanunî, verdiði cevapta, Fransa kralýnýn kurtulmasý için çalýþacaðýný birdirdi (6 Aralýk).-1525
• Ünlü Osmanlý þeyhülislâmlarýndan Zembilli Ali Efendi, Ýstanbul’da öldü.-1525
• Kanunî Sultan Süleyman, Mohaç seferi için Ýstanbul’dan hareket etti.-1526
• Mohaç seferine katýlan Osmanlý Tuna donanmasý, Belgrad önlerine geldi (10 Temmuz).-1526
• Tuna nehri üzerindeki Petervaradin Kalesi fethedildi (27 Temmuz).-1526
• Tuna nehri üzerindeki Ýllok (Ujlak) Kalesi fethedildi. Drava nehri üzerindeki Eszek (Osiyek) Kalesi ise teslim oldu (8 Aðustos).-1526
• Drava nehri üzerine ordunun geçmesi için bir köprü yapýldý. Beþ günde kurulan köprü, ordunun geçiþi saðlandýktan sonra yýkýldý (19–23 Aðustos).-1526
• Mohaç Meydan Savaþý Osmanlý ordusunun zaferiyle sonuçlandý (29 Aðustos).-1526
• Kanunî Sultan Süleyman, Macaristan’ýn baþkenti Budin’e girdi (11 Eylül).-1526
• Budin’de on gün kalan Kanunî, Peþte’ye geçti (21 Eylül).-1526
• Tisa nehri üzerindeki Szegedin (Segedin) Kalesi iþgal edildi (28 Eylül).-1526
• Baç (Bacs) Kalesi fethedildi (29 Eylül).-1526
• Macar soylularýnýn bulunduðu Beçne (Becsne) kenti fethedildi. Macarlar, savunma sýrasýnda Osmanlý ordusuna pek çok kayýp verdirdiler (7 Ekim).-1526
• Kanunî Sultan Süleyman, Osmanlý himayesinde kurdurduðu Macaristan Krallýðýnýn baþýna Erdel voyvodasý Yanoþ’u (Jan Zapolya) getirdi (16 Ekim).-1526
• Macaristan seferini bitiren Kanunî, Ýstanbul’a döndü (13 Kasým).-1526
• Anadolu isyanlarý.-1527
• Kalenderoðlu isyaný.-1527
• I.Viyana Kuþatmasý baþladý (27 Eylül).-1529
• Avusturya, barýþ antlaþmasý isteðini ulaþtýrmak için elçilerini Ýstanbul’a gönderdi (17 Ekim).-1530
• Ýki ay süren Alman kuþatmasý altýnda kalan Budin kurtarýldý, Alman komutan savaþ meydanýndan kaçtý (1530–1531).-1530
• Kanunî Sultan Süleyman, Alman seferine çýktý (25 Nisan).-1532
• Belgrad üzerinden harekete geçen Kanunî Sultan Süleyman, Tuna nehri çevresindeki pek çok kaleyi ele geçirdikten sonra, Kanije ve Guns kalelerini de fethetti.-1532
• Venedik donanmasý komutaný Andrea Doria, Osmanlý kýyýlarýna ilk kez saldýrdý ve Mora Yarýmadasýndaki Koron Kalesi’ni ele geçirdi (21 Eylül).-1532
• Türk ordusuna Orta Avrupa kapýlarýný açan ve Türk donanmasýna Akdeniz’de zaferler kazandýran eski veziriazam Pirî Mehmet Paþa öldü (13 Kasým).-1532
• Alman seferini tamamlayan Kanunî, Ýstanbul’a döndü (21 Kasým).-1532
• Alman seferinde Osmanlýlarýn karþýsýna ordusu ile çýkamayan Avusturya Kralý Ferdinand’ýn gönderdiði elçilerle, iki ülke arasýnda bir barýþ anlaþmasý imzalandý (22 Haziran).-1533
• Sadrazam Ýbrahim Paþa, Doðu seferine öncü kuvvet olarak çýktý (21 Ekim).-1533
• Barbaros Hayrettin Paþa, Cezayir’den Ýstanbul’a geldi ve Kanunî’ye baðlýlýðýný bildirdi. Kanunî tarafýndan kendisine kaptan-ý deryalýk görevi verildi (27 Ekim).-1533
• Kanunî Sultan Süleyman’ýn annesi Hafsa Hatun öldü; kocasý Yavuz Sultan Selim’in türbesi civarýna defnedildi (19 Mart).-1534
• Mora sahilindeki Koron Kalesi ele geçirildi (2 Nisan).-1534
• Cezayir Beylerbeyi Barbaros Hayrettin Paþa’ya kaptan-ý deryalýk unvaný verildi (6 Nisan).-1534
• Þeyhülislâm Kemal Paþazade Ahmet Þemsettin Efendi (Ýbni-Kemal) öldü (16 Nisan).-1534
• Irakeyn Seferi’ne çýkan Kanunî Sultan Süleyman, Ýstanbul’dan Üsküdar’a geçti (11 Haziran).-1534
• Kanunî Sultan Süleyman, Baðdat’a girdi (28 Ekim).Barbaros Hayrettin Paþa, Tunus seferine çýktý (11 Aðustos); kalabalýk müttefik donanmasý ile yaptýðý savaþý kazanan Hayrettin Paþa, Tunus’u ele geçirdi (22 Aðustos)-1534
• Kanunî Sultan Süleyman, ikinci Azerbaycan seferi için Baðdat’tan hareket etti (1 Nisan).-1535
• Ýran Þahý Tahmasb’ýn barýþ isteði kabul edilmedi (21 Haziran).-1535
• Osmanlý tarihinde Tebriz, üçüncü kez iþgal edildi (30 Haziran); Kanunî, kendi döneminde ikinci defa Tebriz’e girdi (3 Temmuz).-1535
• Ayný zamanda Ýspanya kralý olan Almanya Ýmparatoru V. Karl, Tunus’a hücum edip Halk-ul-Vâd Kalesi’ni zaptetti; Tunus, Ýspanyollarýn eline geçti (15 Temmuz).-1535
• Kanunî, Tebriz üzerinden Ýran’a hareket etti (20 Temmuz). Ýran Þahý Tahmasb’ýn kardeþi Sâm-Mirzâ, Osmanlý tarafýna geçti (21 Temmuz). Ýran, barýþ isteðinde bulundu (3 Aðustos) ve Osmanlý ordusu Tebriz’e döndü (20 Aðustos).-1535
• Kanunî, Tebriz’den Ýstanbul’a hareket etti (27 Aðustos).-1535
• Fransýzlarla “Kapitülâsyon Anlaþmasý” adýyla ilk imtiyazlý ticaret ve dostluk anlaþmasý imza edildi (18 Þubat).-1536
• Veziriazam Makbul Ýbrahim Paþa idam edildi; yerine Ayas Mehmet Paþa getirildi (15 Mart).-1536
• Barbaros Hayrettin Paþa, Güney Ýtalya sahillerine ve Minorka adasýna çýkarak, bölge halkýndan 6000 kadar esirle geri döndü (18 Kasým).-1536
• Dalmaçya’da Klissa Kalesi ve Bozko, Beriszlo, Obrovaz gibi birkaç küçük kale daha iþgal edildi (12 Mart).-1537
• Osmanlý donanmasý Ýtalya seferi için Ýstanbul’dan hareket etti (11 Mayýs).-1537
• Kofu Seferi (29 Aðustos).-1537
• Kanunî, Ýtalya’dan yola çýkýp (15 Eylül) Ýstanbul’a döndü (22 Kasým).-1537
• Kaptan-ý Derya Barbaros Hayrettin Paþa, Kiklad takýmadalarýný ele geçirdi.-1537
• Mýsýr Valisi Hadým Süleyman Paþa, Süveyþ limanýndan hareketle Hint seferine çýktý (13 Haziran).-1538
• Sekizinci Seferi- Hümâyun: Kanunî, Boðdan seferi için Ýstanbul’dan hareket etti (8 Temmuz).-1538
• Barbaros Hayrettin Paþa, Girit akýný sýrasýnda Kerpe ve Kaþot adalarýný ele geçirdi (13 Temmuz).-1538
• Hindistan seferine çýkan Hadým Süleyman Paþa, Aden’e ulaþýp Aden emirliðini zaptetti (27 Temmuz).-1538
• Osmanlý donanmasý Hindistan’a ulaþtý ( 4 Eylül).-1538
• Kýrým Haný Sahip Giray, Osmanlý ordusuna katýldý (9 Eylül).-1538
• Boðdan’ýn baþkenti Suçava þehri fethedildi (15 Eylül).-1538
• Barbaros Hayrettin Paþa, Preveze Zaferi’ni kazandý (28 Eylül).-1538
• Hindistan seferinden dönen Hadým Süleyman Paþa, Yemen’de bir Türk vilâyeti kurduktan sonra Cidde limanýna döndü (13 Mart).-1539
• Ayas Paþa’nýn ölümü üzerine veziriazamlýða ikinci vezir Lütfi Paþa getirildi (13 Temmuz).-1539
• Osmanlý-Venedik Barýþ Antlaþmasý imzalandý (20 Ekim).-1540
• Veziriazam Lütfi Paþa azledilip yerine Hadým Süleyman Paþa getirildi.-1541
• Kanunî Sultan Süleyman, Ýstanbul’dan hareketle Budin seferine çýktý (20 Haziran):-1541
• Istabur Zaferi (21–22 Aðustos): Alman ordularýna karþý kazanýlan bu zafer, Macaristan’ýn Avusturya-Alman istilasýndan kurtulmasýný saðlamasý açýsýndan çok önemlidir.-1541
• Budin ele geçirildi ve bütün Macar topraklarý Osmanlý topraklarýna katýldý (29 Aðustos).-1541
• Þair, Bektaþî derviþi Gül Baba öldü.-1541
• Kanunî Sultan Süleyman, Budin’den Ýstanbul’a hareket etti (28 Eylül).-1541
• Peþte Savaþý (24 Kasým).-1542
• Kanunî Sultan Süleyman, onuncu sefer-i hümayuna (Estergon Seferi) çýktý (23 Nisan).-1543
• Barbaros Hayrettin Paþa, Ýtalya sahillerindeki Messina ve Reggio kalelerini teslim aldý (20 Haziran).-1543
• Estergon Kalesi kuþatýlýp (29 Temmuz) ele geçirildi (10 Aðustos).-1543
• Nice (Nis)’in fethi (20 Aðustos).-1543
• Ýstolni Belgrad Kalesi kuþatýlýp (20 Aðustos) ele geçirildi ( 4 Eylül).-1543
• Kanunî sultan Süleyman’ýn oðlu Manisa Valisi Þehzade Mehmet vefat etti (6 Kasým).-1543
• Kanunî, oðlunun cenaze törenine katýlmak için Ýstanbul’a döndü ( 16 Kasým).-1543
• Þehzade Camii’nin yapýmýna baþlandý (23 Mayýs).-1544
• Budin Beylerbeyi Mehmet Paþa, Macaristan’daki Avusturya kalelerini ele geçirmek için harekete geçti (23 Nisan).-1544
• Hadým Süleyman Paþa görevinden alýnarak yerine Kanunî’nin kýzý Mihrimah Sultan’ýn kocasý Damat Rüstem Paþa veziriazamlýða getirildi (28 Kasým).-1544
• Almanya Ýmparatoru V. Karl ve Avusturya Arþidükasý I. Ferdinand’la 18 ay süreli barýþ antlaþmasý imzalandý (10 Kasým). Bu antlaþmada, Osmanlýlarýn tespit ettiði sýnýrlar esas alýndý ve Osmanlýlarýn tüm istekleri kabul edildi. Alman elçisi Veltwick, ertesi yýl Ýstanbul’a gelerek Ferdinand ile Charles Quint’in altýn ve gümüþ sürahilerini armaðan olarak sundu.-1545
• Büyük Türk amirali Barbaros Hayrettin Paþa (Hýzýr Reis), 73 yaþýnda Ýstanbul’da öldü (4 Temmuz); Forum Kurallarýný Okuyalým !!!’ta Mimar Sinan’ýn eseri olan türbesine defnedildi.-1546
• Kanunî Sultan Süleyman’ýn torunu Þehzade Murat (III. Murat, II. Selim’in oðlu) dünyaya geldi (4 Temmuz).-1546
• Yapýlan antlaþma gereði, Almanya ve Avusturya haraca baðlandý (13 Haziran), Türk-Alman barýþ antlaþmasý imzalandý (19 Haziran). Antlaþma, Charles Quint tarafýndan tasdik edildi (1 Aðustos). Ýspanya Krallýðý, Papa ve Venedik Cumhuriyeti de antlaþmaya katýlýp, antlaþma þartlarýný kabul ettiler.-1547
• Yemen’in merkezi olan San’a Kalesi, Özdemir Paþa tarafýndan fethedildi (23 Aðustos).-1547
• Ýran Þahý I. Tahmasb’ýn kardeþi Elkas Mirza, Türkiye’ye iltica etti.-1547
• Kanunî Sultan Süleyman, ikinci Ýran seferi için Ýstanbul’dan Üsküdar’a geçti (29 Mart).-1548
• Þehzade Camii’nin yapýmý tamamlandý.-1548
• Kanunî Sultan Süleyman, kýþ mevsimini geçirmek için Halep þehrine geldi (25 Kasým) ve bu tarihî beldede altý ay kadar ikâmet etti.-1548
• Kanunî Sultan Süleyman’ýn kýzý tarafýndan yaptýrýlan Ýstanbul Üsküdar’daki Mihrimahsultan Camii inþaatý tamamlandý.-1548
• Tortum Kalesi fethedildi (17 Eylül).-1549
• Kanunî Sultan Süleyman, Ýkinci Ýran seferi sonrasý Ýstanbul’a döndü (21 Aralýk).-1549
• Süleymaniye Camii’nin temel atma töreni yapýldý (13 Haziran).-1550
• Avusturyalýlara karþý Macaristan Serdarlýðýna atanan Rumeli Beylerbeyi Sokullu Mehmet Paþa, orduyla beraber Belgrad’a hareket etti (10 Temmuz).-1551
• Turgut Reis komutasýnda 174 gemiden oluþan Osmanlý donanmasý, Malta’yý bombaladý. Gozzo adasýný da tahrip edip yaðmaladýktan sonra Trablusgarp’a hareket etti (14 Temmuz).-1551
• Ýran Þahý Tahmasb, Kanunî’nin Ýran seferine karþýlýk olarak Van gölünün kuzey ve kuzeybatýsýný baþtanbaþa tahrip ederek binlerce insaný öldürdü (Aðustos).-1551
• Trablusgarp’ýn fethi (15 Aðustos).-1551
• Erdel Seferi.-1551
• Segedin baskýný, büyük bir Türk zaferiyle sonuçlandý (23-24 Þubat gecesi).-1552
• Pirî Reis, Hint deniz seferinde aþýrý fýrtýna ve kürekçilerin kaçmasý nedeniyle baþarýlý olamadý (Nisan).-1552
• Veszprem Kalesi, Hadým Ali Paþa komutasýndaki Osmanlý ordusu tarafýndan ele geçirildi (11 Nisan).-1552
• Tamýþvar Kalesi kuþatýdý (28 Haziran); 26 Temmuz günü fethedildi.-1552
• Palast Savaþý (11 Aðustos).-1552
• Szolnok Savaþý (4 Eylül).-1552
• Eðri Savaþý (9 Eylül).-1552
• Ýstanbul’da imzalanan himaye anlaþmasý gereðince Fransýzlar, Osmanlýlara vereceði tazminata karþýlýk, donanmalarýný Türklere rehin býraktýlar (1 Þubat).-1553
• Hint deniz seferinde baþarýlý olamayan Pirî Reis, Süveyþ’e geldi.-1553
• Turgut Reis, Fransa’yý himaye maksadýyla Akdeniz seferine çýktý (15 Haziran).-1553
• On ikinci “Sefer-i Hümayun”: Nahcývan seferine çýkan Kanunî Sultan Süleyman, Ýstanbul’dan Üsküdar’a geçti (28 Aðustos).-1553
• Osmanlý denizcisi ve haritacý Pirî Reis idam edildi.-1554
• Seydi Ali Reis, Basra donanmasýyla Hint Denizi’ne açýldý (2 Temmuz).-1554
• Ressam Melhicor Lorichs, Avusturya elçisi Busbecq’in heyetiyle birlikte Ýstanbul’a geldi (2 Ocak). Ýstanbul’da kaldýðý dörtbuçuk yýl içinde Ýstanbul’da muhtelif görünümler çizdi.-1555
• Osmanlý-Ýran Barýþý (29 Mayýs).-1555
• Barýþ antlaþmasý amacýyla Amasya’ya geldikleri halde ancak altý aylýk bir ateþkes anlaþmasý yapabilen Avusturya elçiler, ülkelerine döndüler (2 Haziran).-1555
• Kanunî Sultan Süleyman, Amasya’dan Ýstanbul’a hareket etti (21 Haziran).-1555
• Kaptan-ý Derya Piyale Paþa ve Trablusgarp Valisi Turgut Paþa, Fransýzlarýn yardým isteði karþýsýnda yeniden Ýtalya’ya sefere çýktý (26 Haziran). Riçe (Reggio) þehri ele geçirildi. Napoli dolaylarýnda seyreden Andrea Doria’nýn donanmasý Türklere görünmedi. Osmanlý donanmasý Elbe adasýnda Fransa amirali ile buluþtu. Kýþýn yaklaþmasý yüzünden Osmanlý donanmasý Ýstanbul’a döndü.-1555
• Rumeli’de büyük bir isyan hareketi baþladý. Osmanlý tahtýnda hak iddia eden ve kendisini, Kanunî’nin büyük oðlu olarak tanýtan Düzmece Mustafa adlý kiþi yakalanarak idam edildi (31 Temmuz).-1555
• Veziriazam Kara Ahmet Paþa idam edilip yerine ikinci defa Rüstem Paþa getirildi (29 Eylül).-1555
• Ýstanbul’da kahve içilmeye baþlandý.-1555
• Büyük Türk þairi Fuzuli öldü.-1556
• Ünlü hattat Ahmet Þemsettin Karahisari, 87 yaþýnda Ýstanbul’da öldü (17 Haziran).-1556
• Szigeth (Zigetvar) kuþatmasý kaldýrýldý. (31 Temmuz).-1556
• Fransýz haritacý, ressam ve yazar Nicolas de Nicolay, Fransýz elçiliðinde görev yapmak üzere Ýstanbul’a geldi. Bu dönemden sonra çizdikleri 1567’de Lyon’da yayýmlandý.-1556
• Süleymaniye Camii’nin yapýmý tamamlanýp halka açýldý (7 Haziran).-1557
• Mayorka Seferi.-1558
• Kanuni Sultan Süleyman’ýn oðullarý Þehzade Bayezid ve Selim’in saltanat kavgasý, savaþa dönüþtü (30 Mayýs).-1559
• Sad Çukuru Savaþý (7 Temmuz).-1559
• Avlonya seferi.-1559
• Osmanlý donanmasý, tarihteki en þanlý zaferlerinden birini daha kazandý (14 Mayýs).-1560
• Rüstem Paþa’nýn ölümü üzerine veziriazamlýða Semiz Ali Paþa getirildi (10 Temmuz).-1561
• Ýran Þahý Tahmasb’a sýðýnan Þehzade Bayezid ve dört oðlu, Osmanlýlardan gelen 500 bin altýn ve çeþitli hediyeler karþýlýðý Kazvin’de idam edildi (25 Eylül).-1561
• Osmanlý-Avusturya Barýþ Antlaþmasý (1 Haziran).-1562
• Ýstanbul’da büyük bir sel felaketi yaþandý (20 Eylül).-1563
• Denizci, þair ve bilgin Seydi Ali Reis öldü.-1563
• Ressam, þair matematikçi Matrakçý Nasuh öldü (28 Nisan).-1564
• Turgut Paþa, Saint-Elme kuþatmasýnda, bir top mermisinin baþýna isabeti sonucu þehit oldu (17 Haziran).-1565
• Saint-Elme Kalesi fethedildi (23 Haziran).-1565
• Ünlü Osmanlý devlet adamý Sokullu Mehmet Paþa, Semiz Ali Paþa’nýn vefatý üzerine veziriazamlýða getirildi (28 Haziran).-1565
• Malta kuþatmasý kaldýrýldý (8 Eylül).-1565
• Cenevizlilerin elinde bulunan Sakýz adasý, Osmanlý topraklarýna katýldý (14 Nisan).-1566
• Mimar Sinan’ýn bir yapý þaheseri olan Büyükçekmece köprüsünün yapýmýna baþlandý.-1566
• Zigetvar Seferi.-1566
• 46 yýllýk saltanatý sýrasýnda zaferden zafere koþmuþ “Muhteþem” unvanýyla da anýlan Kanunî Sultan Süleyman öldü (6-7 Eylül).-1566


Osman Gazi
________________________________________
Osman Gazi
Doðum tarihi: 1258
Doðum yeri: Söðüt
Babasý: Ertuðrul
Annesi: Türk
Aþiret olduðu tarih: 1281
Uç reisi olduðu tarih: 1299
Saltanatýnýn sonu: 1326
Tahttan ayrýlma sebebi: Oðlu Orhan lehine feragat-ölüm (?)
Saltanatýnýn süresi: 27 yýl
Ölüm tarihi: 1326
Ölüm sebebi: Felç (?)-nikris (gut)
Öldüðü yer: Söðüt-Bursa (?)
Gömülü olduðu yer: Bursa, Hisar içinde Osmaniye meydanýnda Gümüþlü Kümbet'te.
Devri: Kuruluþ devri
Dönemin olaylarý
• Osman Gazi, baðýmsýzlýðýný ilân ederek Osmanlý Beyliðini kurdu.-1299
• Yeniþehir kalesi fethedildi ve komuta merkezi buraya taþýndý.-1301
• Koyunhisar Savaþý: Osman Bey, Gemlik’in güneyindeki Koyunhisar’da (Baphaon) yapýlan savaþta Bizans ve müttefiklerinden oluþan orduyu bozguna uðrattý.-1302
• Dinbaz zaferi: Kestel ve Ulubat kaleleri fethedildi.-1306
• Ýznik kuþatmasý baþladý.-1307
• Ulubat gölü üzerindeki Alyos adasý, Aygut Alp’in oðlu Kara Ali tarafýndan barýþ yoluyla teslim alýndý.-1308
• Ýznik-Ýzmit yolu üzerinde yer alan Ýznik’in ileri karakollarýndan Karahisar (Trikokiya) fethedildi.-1308
• Osman Gazi’nin sadýk dostu Harmankaya Tekfuru Köse Mihal, Ýslâm dinini kabul etti; kalesi ve adamlarýyla Osmanlýlara katýldý.-1313
• Lefke (Osmaneli), Mekece, Akhisar, Geyve ve gölpýnarý yakýnýndaki Leblebici (Löblüce) kaleleri fethedildi.-1314
• Bursa kuþatmasý baþladý.-1314
• Orhan Bey ve Nilüfer Hatun’un büyük oðlu, geleceðin Rumeli Fatihi Þehzade Süleyman dünyaya geldi.-1316
• Osman Gazi’nin rahatsýzlýðý nedeniyle oðlu Orhan Bey yönetimi ele aldý.-1320
• Orhan Bey, Mudanya’yý fethetti.-1321
• Küçük bir Türk Beyliði olan Umur-Han Beyliði elindeki Akyazý fethedildi.-1324
• Ýzmit yakýnlarýndaki Karamürsel, Kara Mürsel Bey tarafýndan fethedildi.-1324
• Bursa’nýn ele geçirilmesini engelleyen önemli kalelerden Orhaneli (Atranos)ele geçirildi.-1325
• Þeyh Edebâli öldü.-1326
• Orhan Bey’in ikinci oðlu Murat Hüdavendigâr doðdu.-1326
• On yýlý aþkýn bir süredir kuþatýlan Bursa fethedildi (6 Nisan).-1326
• Osmanlý Devleti’nin kurucusu ve birinci hükümdarý Osman Gazi öldü.-1326


________________________________________
OSMAN BEY'ÝN VASÝYETÝ
Oðul! Din iþlerini her þeyden evvel ele alýp; yürütmek gayret ve esasýný daima gözönünde bulundur ve bu esasý sakýn gevþekliðe uðratma. Çünkü bir farzýn yerine getirilmesini saðlamak, din ve devletin kuvvetlenmesine sebep olur. Din gayretine sahip olmayan, sefâhete düþkün olan ve denenmemiþ kimselere devlet iþlerini verme! Zira yaradanýndan korkmayan kimse, O'nun yarattýklarýndan da çekinmez.
Allah'ýn rýzasý için devlet hizmetinde gayret gösterenleri daima gözet. Böyle kýymetli kimselerin vefatýndan sonra aile fertlerini koru, ihtiyaç sahiplerinin ihtiyaçlarýný karþýla. Tebeandan hiç kimsenin malýna - mülküne dokunma. Hak sahiplerine haklarýný ver, layýk olanlara ihsan ve ikramlarda bulun, onlarýn ailelerini de gözet.
Alimleri, fazilet sahiplerini, edipleri, yazarlarý ve sanat erbabýný gözetip koru. Onlara hürmet, ikram ve ihsanda bulun. Baþka bir memlekette olgun bir alimin, bir arifin, bir velinin bulunduðunu duyarsan; onlara layýk bir usul ve ifade ile memlekete getirt. Onlara her türlü imkaný tanýyarak ülkene yerleþtir ki memleketinde çoðalsýnlar; din ve devlet iþleri nizama girip ilerlesin.
Sakýn, ordun ve zenginliðinle maðrur olma. Benden ibret al ki; zayýf, güçsüz bir karýnca misali, hiç layýk olmadýðým halde buraya geldim ve Allah'u Teala'nýn nice nice ihsanlarýna ve inayetlerine kavuþtum. Sen de benim uyduðum ve uyguladýðým nizamý uygula. Dinimizin tayin ettiði beytü'lmaldaki gelirin ile kanaat eyle. Senden sonra geleceklere de ayný nasihatlerde bulun ve iyice tenbih eyle.
Daima adalet ve insaf üzerinde bulun, zulme meydan verme. Herhangi bir iþe baþlayacaðýn zaman Cenabý Allah'ýn yardýmýna sýðýn. Tebeaný düþmanlarýn ve zalimlerin saldýrýlarýndan koru.
__________________



Yavuz Sultan Selim
________________________________________
Yavuz Sultan Selim
Doðum tarihi: 1470
Doðum yeri: Amasya
Babasý: II. Bayezid
Annesi: Ayþe Hatun (Dulkadirli)
Tahta çýktýðý tarih: 24 Nisan 1512
Tahta çýktýðýnda yaþý: 42 yaþ
Saltanatýnýn sonu: 22 Eylül 1520
Tahttan ayrýlma sebebi: Ölüm
Saltanatýnýn süresi: 8 yýl, 5 ay
Ölüm tarihi: 22 Eylül 1520
Ölüm sebebi: Kanser
Öldüðü yer: Çorlu
Gömülü olduðu yer: Ýstanbul, Sultan Selim Camii mihrabý önündeki türbesinde.
Valilikleri: Trabzon (1494–1510), Semendire (1511)
Devri: Yükselme devri
Dönemin olaylarý
• II. Bayezid’in tahtý býrakmak zorunda kalarak ayrýlmasý üzerine baþa geçen Þehzade I. Selim (Yavuz Sultan Selim) Ýstanbul’da tahta çýktý.-1512
• II. Bayezid’in ölümü.-1512
• Anadolu’da isyan edan Þehzade Ahmet, Amasya’ya saldýrdý ve kenti ele geçirerek padiþahlýðýný ilan etti.-1512
• Sadrazam Koca Mustafa Paþa idam edildi.-1512
• Yavuz Sultan Selim, babalarý daha önce ölmüþ olan 5 yeðenini idam ettirdi.-1512
• Yavuz Sultan Selim, yeniden iktidar mücadelesine baþlayacaðýný haber aldýðý kardeþi Manisa Valisi Þehzade Korkut’u idam ettirdi.-1513
• Yavuz Sultan Selim’e karþý taht mücadelesine baþlayan öteki kardeþi Þehzade Ahmet, Mudanya’da yapýlan savaþta yenildi ve idam edilerek öldürüldü.-1513
• Yavuz Sultan Selim, Ýran seferine çýktý (26 Mayýs)-1514
• Çaldýran Savaþý: Ýran Hükümdarý Þah Ýsmail kuvvetleriyle Van Gölü’nün kuzeyindeki Çaldýran’da karþýlaþan Yavuz Sultan Selim, Þah Ýsmail kuvvetlerini maðlûp etti.-1514
• Kýþý Amasya’da geçiren ve tekrar Ýran’a yürümek isteyen Yavuz Sultan Selim’e karþý çýkan yeniçeriler isyan etti. Yavuz Sultan Selim, askeri bu isyana teþvik eden Sadrazam Ahmet Paþa’yý idam ettirdi.-1515
• Amasya’dan Kemah üzerine yürüyen Yavuz Sultan Selim, Kemah ve tüm Dulkadiroðullarý ülkesini Osmanlý topraklarýna kattý.-1515
• Ýran seferini tamamlayan Yavuz Sultan Selim, Ýstanbul’a döndü ve Ýran seferinde askeri kýþkýrtmakla suçladýðý kazasker ve tarihçi Tacýzade Cafer Çelebi ile Sekbanbaþý Balyemez Osman Aða’yý idam ettirdi.-1515
• Yavuz Sultan Selim’in Ýstanbul’a dönmesini fýrsat bilen Þah Ýsmail yanlýsý Kara Han kuvvetleri Diyarbakýr’ý ele geçirdi. Bunun üzerine bu kente büyük kuvvetler gönderilmesi kararlaþtýrýldý. Býyýklý Mehmet Paþa kumandasýndaki Osmanlý ordusu, durumun kötüye gittiðini gören Kara Han’ýn kaçmasýyla Diyarbakýr’ý olaysýz ele geçirdi.-1515
• Diyarbakýr’ý ele geçiren Býyýklý Mehmet Paþa, Mardin yakýnlarýndaki Koçhisar’da yaptýðý savaþta Þah Ýsmail kuvvetlerini yendi. Böylece Güneydoðu Anadolu topraklarý Osmanlý Devleti’ne geçti ve Mýsýr’ýn fethi yolu açýlmýþ oldu (26 Nisan).-1516
• Yavuz Sultan Selim’in Mýsýr Seferi ve Mercidabýk Savaþý.-1516
• Þam’a doðru harekete geçen Yavuz Sultan Selim, teslim olan Hama kentine girdi (19 Eylül).-1516
• Yavuz Sultan Selim, Þam kentine girdi (27 Eylül).-1516
• Sadrazam Sinan Paþa, Memlûk komutaný Canberdi Gazali komutasýndaki orduyu Gazze yakýnlarýndaki Han Yunus’ta maðlûp etti (21 Aralýk).-1516
• Yavuz Sultan Selim, Kudüs’e girdi (30 Aralýk).-1516
• Yavuz Sultan Selim, Gazze’ye girdi (2 Ocak).-1517
• Mýsýr seferine karþý çýkan ve orduyu Sina çölünden geçirmenin imkânsýz olduðunu ileri süren Sadrazam Hüseyin Paþa idam edildi.-1517
• Ridaniye Savaþý (22 Ocak).-1517
• Kahire’nin fethi (29 Ocak).-1517
• Osmanlý topraklarýna katýlan Hicaz’daki “Kutsal Emanetler” Yavuz Sultan’a teslim edildi.-1517
• Osmanlý donanmasý Ýstanbul’a döndü.-1517
• Yavuz Sultan Selim, Mýsýr’dan ayrýlarak Suriye’ye geçti.-1517
• Mýsýr seferine ve fethedilen Mýsýr’a Çerkez Hayýr Bey’in tayin edilmesine sitem eden Sadrazam Yunus Paþa’nýn idam edilmesi üzerine sadrazamlýða Piri Mehmet Paþa getirildi.-1518
• Ýki yýla aþkýn bir süredir devam eden Mýsýr seferini baþarýyla bitiren Yavuz Sultan Selim, Ýstanbul’a döndü. Bir süre Ýstanbul’da kalan padiþah daha sonra Edirne’ye gitti.-1518
• Anadolu’da ilk Celâli Ýsyaný.-1519
• Cezayir beyi Barbaros Hayrettin, Yavuz Sultan Selim’e baþvurarak Osmanlýlara baðlanmak istediðini bildirdi. Teklifi kabul edilen Barbaros Hayrettin’e Cezayir Beylerbeyliði verildi.-1519
• Yavuz Sultan Selim, büyük bir donanma yapýmýna kara verdi ve görevlendirdiði Piri Mehmet Paþa’dan, Haliç’te yeni bir tersane yapýlmasýný istedi.-1519
• Ýstanbul’dan Edirne’ye gitmek üzere yola çýkan Yavuz Sultan Selim, sýrtýnda çýkan çýbandan dolayý oluþan hastalýðý nedeniyle Çorlu yakýnlarýnda öldü.-1520
Offline


YAVUZ SULTAN SELIM

Kaynaklarin, ortaboylu, toparlak ve kirmiziya çalan beyaz yüzlü, çatik kasli, beyaz disli, omuzlari ile gögüs arasi açik, sakalsiz, pala biyikli, sert bakisli, cesur, gayretli, çok mahir bir avci, harp sanatinda emsalsiz bir komutan olarak bildirdikleri Yavuz Sultan Selim, âlim ve edipleri seven, Sark dillerinden Arapça ve bilhassa Farsça'ya tam manasi ile vâkif bir hükümdar idi. Kendi el yazisi ile olan Farsça manzumeleri, Topkapi Sarayi Müzesi Arsivi'nde bulunmaktadirlar. Yavuz Sultan Selim, hem Farsça hem de Türkçe siir söyleyebiliyordu. Farsça olan Divân'i l306 yilinda Istanbul'da basilmis olup, l904 tarihinde de Alman Imparatoru Wilhelm II.'nin emri ile Paul Horn tarafindan Berlin'de yeniden nesredilmistir. Trabzon'daki valiliginden itibaren meclisinde sairleri bulundurmayi aliskanlik haline getirmisti. Câfer Çelebi, Ahi ve Revânî, onun meclisinin müdavimleri idiler. Siyer ve Tarih ilminde epey mütalaasi oldugundan bu konuda mahir bir sahsiyet olarak kendisinden söz edilmektedir. Bos zamanlarini âlim ve ediplerin meclislerinde geçirmekten hoslanirdi. Ilmi sever ve ülemaya hürmet ederdi. Tarih, felsefe ve tasavvuf sahalarinda genis bir bilgisi vardi. Özellike edebî bir lisanla ve pek muglak olan "Tarih-i Vassaf"i çokça mütalaa ederdi ki bu, onun ilimdeki yüksek vukufunu göstermektedir. Hazarda olsun seferde olsun, vakit buldukça ilmî mütalaalar ile mesgul olurdu. Nitekim, Misir'dan Istanbul'a gelinceye kadar Ibn Tagriberdî'nin "en-Nücûmu'z-Zâhire" adli eserini Ibn Kemâl'e tercüme ettirerek menzillerde parça parça kendisine takdim edilen tercümeleri okurdu. Yine o, Misir'daki ikameti esnasinda, Hind ve Çin haritalarini yaptirmisti. O, sair, mutasavvif ve filozof bir hükümdardi.Uzunçarsili'nin degerlendirmesiyle o, Osmanli hükümdarlari arasinda ilim itibariyle en yüksegi idi. Sam'in Sâlihiyye semtinde câmi ve imâret insa ettiren Yavuz Sultan Selim, oradaki Muhyiddin Arabî'nin türbesini de bulup yaptirdi. Böylece o, ( ) Sam'daki bu tesisler ile Konya'da Mevlevî Tekkesi'ne getirdigi sudan baska bir hayir yapamamisti. Zira benzer hayir isleri için fazla zaman bulamamisti. Hatta Istanbul'daki kendi câmiinin bile temellerini attirmis fakat ikmâline imkân bulamamisti. Osmanli Devleti'nin 9. hükümdari olan Yavuz Sultan Selim, Müslüman - Türk âleminin ilk halifesi olarak dünyada ilk defa "Hâdimu'l-Haremeyn es-Serifeyn" ünvanini almisti. Babasi II. Bâyezid, annesi Dulkadiroglu Alaüddevle'nin kizi Ayse Hatun'dur. Babasinin sancak beyi olarak bulundugu Amasya'da dünyaya gelen sehzâdenin dogum tarihi hakkinda verilen kayitlar, hicrî 87l, 872 ve 875 (m. l466, l467 ve l470) yillari seklinde epey farkliliklar göstermektedir.

Kaynaklar, Ikinci Bâyezid'in, hayatta kalan ogullarinin en küçügü olan Yavuz Sultan Selim'in, sahsiyeti ve yönetimdeki enerjisi hakkinda yeterli bilgi verirler. Kendi ifadesine göre, Trabzon Sancak beyligine 887 (l482) veya 892 (1487) yilinda tayin edilmisti. Öyle anlasiiyor ki o, diger sehzâdelere göre daha cevval ve enerjikti. Ileri görüslü bir sehzâde olan Selim, sert bir yaratilisa sahipti. Yapacagi islerde karar vermeden önce çok düsünür, etrafindakilerle konusur ve bundan sonra kat'i bir karara varirdi. Istisare ve arastirmadan sonra varilan karardan dönmezdi. Bu konuda önüne çikacak bütün engelleri ortadan kaldirmak gayesiyle elinden geleni yapardi. Kararlarini uygulayabilmek için planli bir sekilde çalisirdi. Adam seçmesini iyi bilirdi. Bütün bunlar, onun, pâdisah olmasinda ve basarili isler yapmasinda birinci derecede rol oynadi. Babasinin yerine geçip Osmanli tahtina oturmayi kafasina koydugu zaman, en çok güvendigi adamlarini Istanbul veya sehzâdeler yanina gönderdi. Onlardan aldigi raporlar sayesinde gerekli tedbirleri alarak, varmak istegi hedefe emin adimlarla ulasmaya çalisti.Zira adamlari nasil hareket etmesi gerektigi hakkinda da kendisine yol gösteriyorlardi. Onun, tahta geçmeden önce kullandigi casuslar, Istanbul, Edirne ve Amasya'da esen havayi koklamakla kalmadilar, ayni zamanda Selim hakkinda genis propaganda yapma imkânini da buldular. Istihbarati saglam olan bu adamlari sayesinde dünya siyasetine de vâkif bulunuyordu. Bundan dolayi cülûsundan önce taninmayacak bir sekilde Iran ve Arabistan'i gezdigine dair söylentiler çikmisti. Devlet hazinesini devamli surette dolu tutmak ister, debdebe ve ihtisamdan hoslanmazdi. Sadeligi severdi. Milletleri idare etme hususunda büyük bir kabiliyet göstermisti. Ülkesinin her tarafinda yalniz adaletin hakim olmasini isterdi.

Gerek Selimnâmelerde, gerekse diger kaynaklarda onun nasil bir hükümdar olduguna, tebeasi (halki) için nasil çalistigina, devletinin daha iyi bir sekilde idare edilip bütün Müslümanlari nasil bir birlik altinda toplayacagina ve bizzat kendi özelliklerine dair epey bilgi bulunmaktadir. Kesfî'nin Selimnâmesi'nde ifade edildigi üzere tahta geçtigi gün, babasi II. Bâyezid, kendisine bazi tavsiyelerde bulunarak söyle demisti:

"Ey nur-i didem (ey gözümün nuru) ve ey surûr-i sinem, bugün ki emr-i Rabbânî ve takdir-i Yezdânî birle mâlik-i mülk-i diyar ve serîr-i saltanata sehr yar oldin, gerekdir ki âd u sanimiz ve nâm u nisanimiz gözleyip ve âbâ-i kiramimiz ve ecdad-i izamimiz izini izleyüb sâhân-i kadim muktezasinca ve padisahân-i azim müddeasinca def'-i mezâlim-i esrâr (kötülerin zulmünü ortadan kaldirip yok etmek) ve ref'-i mekâdir-i ahyar kilub nâm-i nikle (iyi bir isimle) âleme tolasin..." Kesfî'nin, devam eden ifadesinde, Yauz Sultan Selim'in, babasinin bütün isteklerini yerine getirdigini, iyi ve bilgili insanlarla nasil istisarede bulundugunu, dogruluktan ve devlet ile halkin menfaatlerini kollamaktan ayrilmadigini ögreniyoruz. Hammer, Cenabî'nin, kismen sadelestirdigimiz asagidaki ifadeleri ile ondan su sekilde bahseder:

Selim, uzun boylu idi. Giyimine dikkat etmeyi severdi. Ince zevki ve zerafetiyle temayüz etmisti. Kaftani kiymetli islemelerle süslü idi. Kendisinden önceki hükümdarlar silindirik biçimde ve asagi kisminda tülbent sarili bir kavuk giymislerdi. Sultan Selim ise bunun yerine yuvarlak ve yukarisi tamamiyle sal ile örtülmüs bir kavuk kabul etti ki, buna "Selimî" denilmektedir. Kendisinden öncekiler sakal biraktiklari halde o, sakalini tiras ettirerek biyiklarini birakti. Yuvarlak yüzlü olan Yavuz Sultan Selim'in gözleri büyük ve parlak idi. Siyah ve :-):-):-) kaslari ile büyük biyiklari da onun bütün güçlü ve heybetli niteliklerini belirten sahsiyetini karekterize ediyordu. Fikrinde cür'et ve ziyadesiyle selamet vardi. Siiri sever ve muvaffakiyetle söylerdi. Öfkeli, sert, baskiya egilimli olarak kendisini bütünü ile halkin islerine hasretmisti. Yeryüzünde düzeni koruma azminde idi. Bu yüzden savasi ihtirasli denecek sekilde severdi. Onun bu karekteri, yeniçerilerin kendisini sevmesine sebep olmustu. Benzeri görülmeyecek kadar olaganüstü bir dinamizme sahipti. Ne yeme - içmeye, ne de harem zevklerine düskündü. Günlerini avlanmak veya silah kullanmakla geçirmeyi arzu ederdi. Zamaninin çok azini uykuya ayirdigindan gecelerinin büyük bir kismini tarih veya Farsça siirler okumakla geçirirdi. Olaganüstü bir zekâya sahip büyük bir padisahti. Çogu zaman halk arasinda gezer ve taninmamak için her defasinda elbisesini degistirirdi. Birçok mahremleri vardi ki, her tarafa girip çikar ve olup biten seylerden kendisine haber getirirlerdi. Selim, Iran, Türk ve Arap siirinde temayüz etmisti. Misir seferi esnasinda Ravza Adasi'nda bulundugu sirada, emri üzerine insa edilmis bir Arap köskünün duvarina kendisine ait olan iki beyit yazdirmistir." Hammer'in, Yavuz Selim'le ilgili olarak gerek Cenabî, gerek baska kaynaklardan yaptigi pek çok alinti bulunmaktadir. Bununla berber biz bunlarin üzerinde fazla durmaksizin, hemen hemen bütün kaynaklarin verdigi bilgilerle onu söyle tanitmak istiyoruz:

"O, Pâdisahlik hasletlerini tamamiyle sahsinda toplayan, sert ve sasmaz bir disipline, tuttugunu koparir bir azim ve iradeye, son derece cevval bir dinamizme sahip oldugu için Osmanlilarca "Yavuz" adi ile anilan bir sultandi. Babasinin feragati üzerine cihanin en büyük askerî ve siyasî kudretine sahip olan Osmanli hakanlik tahtina çikti.

Yavuz Sultan Selim de l5l0 senesinde Korkud gibi pâdisah olmayi kafasina koymustu. Bununla beraber belirtilen senede Sehzâde Ahmed'in padisah olacagi sayiasi yayilmisti. Bu durum karsisinda sehzâdeler sancak degistirmek ve Istanbul'a daha yakin olmak için babalarina basvuruyorlardi. Nitekim bu sebeple Yavuz da babasina bir mektup göndererek Trabzon'dan :-):-):-)âyet ediyordu.O, mektubunda söyle diyordu:

" Bu vilayette galle cinsinden nesne bitmeyüb killeti ve zarureti aleddevam oldugu sebepten sancak beyi olanlar, acz ve furûmande kalurlar imis. Tereke tasradan gelür imis. Bende-i fakir geleliden beru hemçünan galle gemi ile ve bazi Türkman canibinden gelür. Bu yerin bid'ati ziyade olmagin evvelki zamandan simdi az gelür olmustur. Bizim hod bir gemi yapmaga takatimiz yoktur. Kendu maslahatimiza göre amma tereke bulundugu takdirde dahi bu miktar dirlikle ne verecek ve ne alacak bulunur. Elhasil bu mertebede zaruret çekilir ki, vasf olmak hadd-i imkândan hariçtir. Hâsâ, Hüdâvendigâr'in eyyam-i devletinde ki, bende-i hakir a'da agzinda bir vechle killet ve zaruret içinde kalub a'da halimize muttali ola. Iç illerde refahiyette olan sehzâde bendelerünüz bunca âli himmetle yaylaklarinda ve âb-i revanda ve mürg ü zarlu sahralarda her nev'iyle huzurda ve refahiyette iken mezid-i merhamet rica ederler. Ümmizdir, yevmen fe yevmen ziyade rif'atte ve refahiyette olalar. Halbuki bende-i zaif dokuz tümen Gürcistan agzinda ve Sark vilayetinin serhaddinde bir girdab içinde kalub sey'-i kalil dirlikle zindegâni oluna ki, dosta ve düsmana cevab verub, Hüdâvendigâr sag olsun. Eger bende-i fakirden kat'i nazar olunmadiysa sefkat-i sultanî ve inayet-i hakanî dirig olunmayub himmet oluna ki, bu yerde zindegâniye takat kalmadi..." Yavuz'un, bu ve benzeri mektuplarla babasina bildirdigi istekleri, Sehzâde Ahmed'in baskisi yüzünden yerine getirilemiyordu.

YAVUZ'UN SÖHRETININ ARTMASI

Daha önce de temas edildigi gibi, Sehzâde Ahmed, babasi II. Bâyezid'in yerine tahta aday gibi görünüyordu. Bununla beraber o, Amasya'da hükümdarlara yakismayacak bir takim eglencelere katilip eglenirken Yavuz Sultan Selim, Iran'in da etkisiyle gerek doguda gerekse Anadolu'nun baska bölgelerinde bir felâket halini almis olan Kizilbas tehlikesini önlemeye çalisiyordu. Yavuz, gittikçe artan Kizilbas propagandasinin korkunç ve tehlikeli bir hal aldigini gören ilk sehzâde oldu. Tehlikeli bu durumu defalarca babasi ile sadrazama yazdi. Bununla beraber onlardan ciddi ve sonuç verici bir tepkinin gelmedigini gördü. Bu sebeple doguda ortaya çikan ve devletin siyasî varligina kast eden bu yanginin söndürülmesi için, Anadolu'nun degi:-):-):-) bölgelerinden gelen yigitler ile Erzincan ve Iran üzerine akinlarda bulundu. Bu hareketiyle o, Siîlige karsi Sünnîligin tabiî lideri durumuna geldi. Onun bu seferlerini haber alan yigitler Trabzon'a kostular. Bunlar, içten gelen bir arzu ve sevk ile dögüsmeye basladilar. Zira bunlarin anlayisina göre bu bir cihâd idi. Bu akinlardan sonra memleketlerine dönüp vardiklarinda, etraflrinda toplananlara Yavuz'un kahramanlik ve yigitliklerini anlatmaya basladilar. Insanlarin toplu olarak bulunduklari yerlerde "ozanlar türkü çikarup " Yürü Sultan Selim devrân senindür" kelimatini zikreder oldular...

Sehzâde Korkud ile Ahmed, iç bölgelerde yasarken Yavuz sinirda çarpisiyor, ilerisi için lâzim olacak bilgi ve tecrübeleri elde etmeye çalisiyordu. Bu durum, hem halk hem de Kapikulu askerlerinde Yavuz'un, dedelerinin yolunda yüreyebilecek yegâne padisah namzedi oldugu kanaatini uyandirmisti.

Bilindigi gibi, Müslüman bir topluma istinad eden bünyesi ile Osmanli Devleti, Islâm Hukukunu, devletin bütün organlarinda uygulamaya gayret ediyordu. Bu arada "ilây-i kelimetullah" anlayisinin bir sonucu olan "cihâd ve gazâ" fikri de devlet ile halk için yerine getirilip yapilmasi geren bir farz olarak telakki ediliyordu. Gerçekten devletin siyasî, idarî ve askerî organlari da buna göre düzenlendikleri gibi elemanlari da buna göre yetistirilmislerdi.

Muhtemelen, sartlarin zorlamasi sonucu olarak II. Bâyezid döneminin sonlarinda Kapikulu, Akinci ve Timarli askerler, bir nevi istirahata çekilmislerdi. Onlar, eski sefer ve zaferlerin hikâyelerini anlatmakla ömürlerini geçirir olmuslardi. Nigbolu'lar, Varna'lar ve Kosova'lar âdeta dillerde dolasan birer masal olmuslardi. Damarlarinin her atisinda kahramanlik ve yigitlik darbeleri bulunan er ve beyler, eski günlerin hasretini çekiyor, tarihe yeni destanlar yazdiracak büyük bir liderin gelmesini sabirsizlikla bekliyorlardi. Iste bu lider, Trabzon'dan seferleri ve haykirislariyla zaferlere susamis olan bütün bir tebeaya nurlu ve parlak günlerin isaretini vermeye baslamisti.

24 veya 25 Nisan l5l2 (7 veya 8 Safer 9l8)'de padisah oldugu zaman 46 yasinda olan Yavuz Sultan Selim, devlete karsi zararli bir faaliyette bulunmadiklari takdirde kardeslerine dokunmayacagina dair babasina söz vermisti.

Padisahligi resmen devr aldiktan sonra, babasi ile ayni sehirde kalmalari mahzurlu görüldügü için II. Bâyezid, Dimetoka'ya gitmek üzere yola çikmisti. Yavuz da onu belli bir yere kadar ugurlayip dönerken, yeniçerilerin tüfek ve kiliçlarini çattiklarini, yeni padisahi da bunlarin altindan geçirmek istedikleri haberi verilir. Bu sekildeki bir hareketten yeniçeriler, padisahin kendilerine "râm" olacagini ve belki de bol bahsis verecegini umuyorlardi. Fakat umduklarini bulamadilar. Çünkü, onlarin kiliçlari altindan geçmeyi bir yenilgi alâmeti sayan Pâdisah, Yedikule'de babasina ait oldugunu söyledigi hazineleri almak bahanesiyle yol degistirdi. Böylece yeniçerilere görünmeden saraya geldi. Ancak onun bu sekilde hareket etmis olmasi, yeniçerilerin saraya gelerek "Caize" istemelerine engel olamadi. Bunun üzerine hükümdar, sayilari takriben 35.000 civarinda olan kapikullarinin mensuplarindan her birine ikiser bin akça cülûs bahsisi ve ayrica süvarilere 5'er, yayalara (piyade) da 3'er akça cihet-i aslîlerine (maaslarina) terakki vermek (zam yapmak) suretiyle ise baslamis oldu.

Yavuz Sultan Selim tahta çiktiktan sonra ilim adamlari, devlet erkâni ve memleketin ileri gelenleri, gelip kendisini tebrik ederek bey'at ederler. O da babasinin dönemindeki görevlileri yerinde birakarak gerekenleri yaptiktan sonra ellerini kaldirip söyle dua eder: " Ya Rabbi, senin kudretin, beni saltanata getirdi. Bana devlet ve saltanat islerini kolaylastir. Ona riayet etmeyi bana nasib eyle."

SEHZÂDELER MESELESI

Yavuz Sultan Selim, idareyi ele geçirdigi zaman, düsmanlari sindirilmis ve hududlari saglama baglanmis bir Rumeli'ye karsilik, devletin gelecegine göz dikmis Sark (Dogu) düsmanlariyla yüz yüze gelmisti. Fakat iç emniyet saglanmadan disari ile ugrasmak mümkün degildi. Her saltanat degi:-):-):-)liginde oldugu gibi, yine taht rakibi birkaç sehzâde çikabilirdi. Bunlar, tahti ele geçirmek için komsu bazi devletlerle anlasmalar da yapabilirlerdi. Böyle durumlarda üzerinde ittifak edilen konu, genellikle kendileri ile anlasilan devletlere bazi bölgelerin terk edilmesi seklinde oluyordu. Bu yüzden, bazi sehzâdelerin basinin gitmesi gerekiyordu. Ne çare ki, onlar gitmeyecek olsa, memleket gidecek veya memlekette kan gövdeyi götürecekti. Memleketi ve bütün bir tebeayi (vatandasi) böyle bir duruma sokmamak için Osmanli hükümdarlari gözlerinden yaslar aka aka kardeslerini ortadan kaldirmayi adeta bir vazife biliyorlardi. Zira bu, memleketin selâmeti için gerekliydi. Bununla beraber, daha önce de belirtildigi gibi Yavuz Sultan Selim, zararli bir faaliyete girismedikleri takdirde kardeslerine bir fenalik yapmayacagina dair babasina söz vermisti. Bu söze ragmen o, agabeyleri olan Sehzâde Ahmed ile Sehzâde Korkut'un durumlari ile yakindan ilgileniyordu. Zira elde ettigi devlet idaresinin ve tahtinin temellerinin saglamlasmasi bir bakima bu ilgiye bagliydi. Aksi takdirde tahti ile birlikte devlet de elden çikabilirdi. Devletin elden gitmesi bir tarafa, zarar görmesi dahi bütün bir Müslüman toplumun yok olmasi veya baska din mensuplarinin idaresine girmesi demekti. Nitekim kisa bir süre içinde cereyan eden hadiseler, Yavuz Sultan Selim'in bu ilgi konusunda ne kadar hakli oldugunu ortaya koyacaktir.

Gerçekten, Sehzâde Ahmed, kardesi Selim'in, babasinin yerine tahta geçmesini bir türlü kabul edememisti. O, gerek babasinin, gerekse devlet adamlarinin vaadleriyle kendisini Osmanli tahtinin tek varisi olarak biliyordu. Tahti ele geçirmek için de her seyi yapmaya hazirdi. Onun, devletin yönetimini ele geçirme faaliyetleri yüzünden Sultan Selim, Ahmed gailesini bertaraf etmek üzere hazirlanmak zorunda kalir. Zira Ahmed, babasi II. Bâyezid'in sagliginda hükümdar olmak üzere harekete geçmis, Üsküdar'a kadar gelmis, fakat yeniçerilerin müdahelesi sonunda geri dönerek Konya'ya çekilmis ve orada hükümdarligini ilan ederek her tarafa hükümler göndermeye baslamisti. Ahmet. Konya'da padisahligini ilan etmekle kalmamis, ayni zamanda oglu Alaeddin'i göndererek l9 Haziran l5l2'de Bursa'yi da ele geçirmisti. Alaeddin, Bursa Subasisi'ni öldürterek Hutbe ve :-):-):-)keyi babasi Sultan Ahmed adina çevirtmek ister. Fakat Bursa halki buna karsi direnerek Selim'e bagli olduklarini göstermeye ve ona itaat etmeye devam eder. Lütfi Pasa, Alaeddin'in Bursa'da yaptiklarini çok özet bir sekilde su ifadelerle nakleder: "Sultan Alaeddin, Bursa'ya gelüp ve Bursa'yi zapt edüb subasisini ve Sultan Selim'e tabi olanlarin ekserin (çogunu) kiliçtan geçürüp ve mîrîye müteallik emvâli (mallari) zapt edüp ve sehirlisinden dahi nice mal ve menal alub ve babasi Sultan Ahmed adina Hutbe okudub" Lütfi Pasa'nin verdigi bu bilgi, Sehzâde Alaeddin'in, Bursa'da yaptiklarini ortaya koyup sergiledigi gibi, babasinin, hükümdar olarak vazifeyi deruhte etmesi halinde yapabilecegi isler hakkinda da bir ip ucu vermektedir. Sehzâde Ahmed, böyle bir hareket karsisinda Selim'in sessiz kalmayacagini kestirmis olmali ki, yaninda bulunan ve kendisini destekleyen devlet adamlarinin tesviki ile yardim talebinde bulunmak üzere oglu Murad'i da Sah Ismail'e göndermisti. Sah Ismail'in izniyle etrafinda 20 bin civarinda asker toplanir. O da gelip Tokat taraflarinda halka eziyet etmeye baslar. Ordusunda bulunan Kara Iskender, onun hem komutani hem de akil hocasi idi. Öbür taraftan Sah Ismail'in adami Nur Ali de etrafi yakip yikiyor ve " Il ü gün Sah Ismail'indir" diye ilan ediyordu.

Sehzâde Ahmed ve ogullarinin hareketleri, halk üzerinde çok kötü tesirler meydana getirmeye baslar. Zira halk, daha önce alismis oldugu sukûnet, devlete güvenme ve haksiz bir sekilde vergi vermeme prensipleri artik ortadan kaldirilmis, idareyi ele geçirmek isteyen bu insanlarin keyfine göre vergi vermek ve onlara hizmet etmekle yükümlü tutulmustu.

Öbür taraftan Yavuz Sultan Selim, Kefe'de bulunan oglu Süleyman'i Istanbul'a çagirip onu, yerine Kaim-i makam (Kaymakam) biraktiktan sonra askerini toplayip durumun enine boyuna tartisilmasi için müzakere açar ve der ki: " Babama söz vermistim, kardeslerim rahat durduklari müddetçe onlara dokunmayacaktim. Fakat görüyorsunuz, memleket ne hale geldi? Benim arzum sonuna kadar bunlarla savasmak ve memleketi bunlardan kurtarmaktir." Bu arada kardesi Ahmed'e de bu durumdan vaz geçmesi için bir mektup yazip ileri gelen devlet adamlarindan biri ile gönderir. Fakat Ahmed, basina toplamis oldugu Turgutlu ve Varsak askeri ile Selim'in bu baris teklifini kabul etmeyip isyana devam eder. Bundan sonra, devlet erkâninin tamami, Selim'i destekler. Selim'in arzusu üzerine Istanbul'dan Anadolu'ya geçilir. l5 Cemaziyelevvel 9l8 (29 Temmuz l5l2 )'de Bursa üzerine gidilir. Halk tarafindan sehri terk etmeye mecbur birakilan Alaeddin, çekilmek zorunda kalmisti. Bu esnada Ankara'da bulunan Ahmed, Amasya'ya geri dönmüs ise de Amasya Sancakbeyi Mustafa Pasa'nin, sehrin kapilarini açmamasi ve bu arada Ankara'ya kadar ilerleyen Yavuz Sultan Selim'in kuvvetleri tarafindan takip edildiginden doguya dogru kaçmaya devam eder. Darende ve Malatya'yi geçip oradan Misir Sultani veya Sah Ismail'e siginmak ister. Yavuz Selim'in, takibi için gönderdigi Malkoçoglu Tur Ali Bey, pesinden Darende ve Malatya'ya kadar gelir.Tur Ali Bey, buradan Yavuz Selim'e bir mektup yazarak Memlûk topraklarina girip girmeme hususunda fikrini sorar. Bunun üzerine Yavuz Selim, Memlûk topraklarina girmeden geri dönmesini ister. Tur Ali Bey, oradan Sivas'a gelir. Bursa'dan Ankara'ya gelmis olan Yavuz Selim de kisin yaklasmasi üzerine Bursa'ya döner. Ahmed, Darende'den Yavuz'a bir mektup gönderir. Mektubunda kendisinin yabanci bir devlete iltica etmesinin Osmanli Devleti için büyük bir utanç vesilesi olacagini bildirerek anlasma teklifinde bulunur. Bu mektuba karsilik veren Yavuz Sultan Selim, onun bu teklifini red ederek sadece Müslüman bir devlette kalabilecegini bildirerek bu sartla her türlü ihtiyacinin karsilanacagini söylemisti. Bu siralarda, Amasya'yi zapteden Ahmed'i ani bir baskin ile ele geçirme tesebbüsü de sonuçsuz kalmisti. Bununla beraber Yavuz Sultan Selim, Ahmed'e olan meyli yüzünden Vezir-i Azam Koca Mustafa Pasa'yi Ahmed'le haberlesiyor diye Bursa'da idam ettirerek onun yerine Hersekzâde Ahmed Pasa'yi dördüncü defa olarak sadarete getirir.

Yavuz Sultan Selim, devletin bekasi ve halkinin selâmeti için sehzâdeler gailesini bütünüyle bertaraf etmek zorunda idi. Tarihî bilgi ve tecrübeler, hayatta kalan sehzâdelerin devamli olarak devlet için bir proplem olduklarini, dis güçlerin, bunlarin saltanat hirsindan devamli surette yararlandiklarini gösteriyordu. Bunun içindir ki, Yavuz Sultan Selim, Sehzâde Mahmud'un ogullari Kastamonu Beyi Musa ile Orhan ve Emirhan, Âlemsah'in oglu Çankiri Beyi Osman ve Sehinsah'in oglu Nigde Beyi Mehmed'i de ortadan kaldirdirmak zorunda kalir. Selim, ilmi, irfani ve cömertligi ile her sinif halkin, bu arada yeniçerilerin sevgisini kazanmis bulunan agabeyi Korkut'un saltanat hakkindaki görüslerini ögrenmek için, kendisine devlet ricali agzindan mektuplar yazdirir. Bu mektuplara kanan Korkud'un, hâla saltanata gelme arzusunda oldugunu "derûnunun saltanat havasi ile" gören Yavuz Sultan Selim, Bursa'dan hareketle Saruhan (Manisa) üzerine yürür. Maksadi onu kendi sarayinda ansizin bastirmakti. Bu haberi alan Korkut, yanina Pervâne (Piyale) adli lalasini alarak Rodos sövalyelerine veya Avrupa devletlerinden birine iltica etmek gayesiyle gizlice Antalya'ya dogru kaçmaya muvaffak olmustu. Bu kaçis esnasinda onun Teke ili'nde veya Hamid ili'nde bir magaraya gizlendigi bildirilmekle birlikte onun Bergama civarinda bulunan bir magaraya gizlendigi anlasilmaktadir.* Sultan Selim, gelip agabeyi Korkud'u bulamayinca, onun Frenk veya Misir'a gitme ihtimalini düsünerek denizler dahil olmak üzere her tarafi kontrol altina alir. Agabeyini yakalayamayan Yavuz Sultan Selim, geri dönerken Anadolu'dan kus uçurtmaz olur. Bu esnada Korkud Çelebi, yerini kesfeden Türkmenlerin ihbari üzerine Piyâle ile birlikte yakalanir. Bursa'ya getirildigi bir sirada Egrigöz'de 9 Mart l5l3'te Kapicibasi Sinan Aga tarafindan uykuda iken yay kirisi ile bogulmak suretiyle öldürülür. Daha önce Muhafizlar tarafindan Korkud'un yanindan uzaklastirilmis bulunan Piyâle, döndügünde efendisinin öldürülmüs oldugunu görerek büyük bir teessüre kapilir. Artik hiç birsey kendisini avutamaz. Onun tek tesellisi, ölünceye kadar, Bursa'da Sultan Orhan türbesine defn edilen Korkud'un türbedârligini yapmak olur. Gerçekten Sultan Selim, Sehzâde Korkud'un nedimi (lala) olan Piyale'yi efendisine sâdikane hizmet ettigi için takdir edip mükafatlandirir. Bol ve külliyetli miktardaki bir tahsisatla onu türbedarliga tayin eder. Korkud Çelebi'nin ölümü üzerine üç günlük genel bir matem ilan eden Yavuz Sultan Selim, biraderinin saklandigi yeri haber veren Türkmenlerden bazilarini öldürtür.

Korkud, Osmanogullari'nin kiymetli bir mensubu idi. Âlim, fâzil, sair ve mu:-):-):-)isinasti. Bahriye (denizcilik) isleriyle ilgilenmekten büyük bir haz duydugu gibi denizcileri de himaye ederdi. Devletin, denizcilikle ilgili gelecekteki hedeflerini derin bir vukufla görüp takdir ettigi rivayet edilir. Keza Barbaros biraderlerin onun himayesini gören denizcilerimiz oldugu söylenir.

Yavuz'un hükümdar ilan edildigi sirada Istanbul'da bulunan Sehzâde Korkud, ona sadik kalacagina ve saltanat dâvasina kalkismayacagina dair söz vermisti. Selim de muhalefet edilmedigi müddetçe rahat ve müreffeh bir hayat geçirebilecegini kendisine vaad etmisti. Bununla beraber Korkud'un büyük bir huzursuzluk ve :-):-):-)inti içinde bulundugu anlasilmaktadir. Çünkü her seyden önce Yavuz'un verdigi söze sadik kalip kalamayacagi belli degildi. Ayrica onun sert ve hasin tabiatini da biliyordu. Belki de bunlari dikkate aldigi içindir ki, Istanbul'dan ayrilip sancagina hareket ettigi zaman Yavuz'dan Midilli Adasi'ni istemisti. Bu talebi yaparken elbette bir düsüncesi vardi. Bunu sadece gelir bakimindan mi istemisti, yoksa basina nasil olsa bir felaket gelecegini düsünerek, buradan Misir'a veya amcasi Cem gibi baska bir ülkeye kaçmayi mi düsünmüstü? Bunu simdilik kesin olarak söylemeye imkân yoktur. Ancak onun bu arzusu, ne padisahça ne de henüz o tarihlerde sag olan II. Bâyezid tarafindan olumlu karsilanmisti. Bununla beraber Yavuz Sultan Selim, istediklerinden daha çogunun verilebilecegini ancak biraz sabirli olmasi lazim gelecegini kendisine bildirir. Bu vaad samimi olmasa bile tam zamaninda yapilmasi bakimindan dikkate sayandi. Çünkü Sehzâde Ahmed isyaninin devam ettigi bu siralarda Korkud'un da ayaklanacagina dair söylentiler çogalmisti. Öyle bir an geldi ki bizzat Sehzâde Korkud bir mektupla Yavuz'a "taife-i ehl-i nifakin" bos durmadigini ve aleyhinde birçok seyler uydurdugunu, bunlara inanilmamasi gerektigini ve kendisinin tam bir sadakat içinde bulundugunu bildirmek zorunda kalir. Selim'in, bu mektuba verdigi cevapta kisaca "sen sözünde durdukça bu cânipten asla endise etmemelisin" denilmisti. Korkud'un süpheli bir hareketi de, Midilli'yi elde edemeyince Teke ve Alaiye taraflarinin kendisine verilmesini istemesi idi. Halbuki vaktiyle kendisine ait olan bu yerlerden o, sihhatine elverisli olmadigini söyleyerek ayrilmis bulunuyordu. Onun, yeniden bu topraklara sahip olmak istemesini, bir tehlike vukuunda, deniz yolu ile baska bir tarafa kolayca kaçma maksadina baglamak mümkün oldugu gibi idare ettigi topraklarin biraz daha genisletilmesi seklinde yorumlamak da mümkündür. Ancak, sehzâdenin bu gibi istekleri, Yavuz'un süphelerini artirmaktan baska bir ise yaramadi.

Yavuz Sultan Selim, Ahmed'e karsi kesin sonuç almak için harekete geçme zamaninin geldigine karar vererek, devlet ricali agzindan ona da mektuplar göndertmis, geldigi takdirde bu ricalin kendisine iltihak edecekleri bildirilmisti. Bu mektuplardan cesaret alan Ahmed, topladigi kuvvetler ile Bursa üzerine yürümüstü. Iki kardes Yenisehir Ovasi'nda karsilastiklari zaman Ahmed, kendisine gönderilen mektuplarin uydurma oldugunu anlamis ise de artik savasi kabul etmekten baska çare bulamamisti. Burada maglub olan Ahmed kaçarken atindan düserek yakalanir. Yakalandiktan sonra kardesi Selim'e adam gönderip özür diler ve kendisini affedip küçük bir yer vermesini ister. Fakat Selim, Sahkulu olayinda askerinin basinda olup onlarla savasmadigi ve birçok Müslümanin ölümüne sebep oldugu için kendisini bagislamaz. Bundan sonra Selim, fitnenin ortadan kalkmasi için, daha önce Korkud'u öldürdügünü gördügümüz Sinan Agayi gönderip 8 Safer 9l9 (5 Nisan l5l3)'te onu da bogdurur.Tahnid edilen cesedi, Bursa'da II. Murad türbesi dahilinde bulunan Sehinsâh'in türbesi yanina defn edilir. Bununla beraber Selim, bu olaydan dolayi çok üzülmüstü. Selim, bu üzüntüsünün bir nisânesi olmak üzere Bursa'da bin koyun kestirecek ve fakirlere de 700.000 akça dagitacaktir.

Sehzâdelerin sebep oldugu iç kari:-):-):-)liklari sona erdiren Yavuz Sultan Selim, yukarida görüldügü gibi kardeslerini ortadan kaldirmaya muvaffak olur. O, kardesleri arasinda en çok Korkud'u severdi. Kaynaklar, Yavuz Selim'in, Korkud'un idami esnasinda adeta çocuklar gibi agladigini kaydederler. Onun, bu esnada "nesl-i Osman"in bu garip kaderine âh-u vah ettigi de nakledilir. Yavuz'un bu sekildeki davranislari, kardesleri ve yegenleri hakkindaki mülahazalari, onun iki yönünü açikça ortaya koymaktadir. Biraderlerinin ölümüne karsi derin ve insanî bir aci duymakta ve bunun için aglamakta, onlarin kadin, kiz, ana ve hizmetinde bulunanlara en büyük lütfu gösterip elinden gelen iyiligi yapmaktadir. Iste bu, onun kardeslik tarafidir. Bununla beraber, Osmanli mülkünün parçalanmamasi ve milletin rahat etmesi (nizâm-i âlem için ) de kardeslerinin katlini emretmekteydi. Bu, onun devlet reisligi vazifesidir. Bu vazife kendisine, devletin selâmetinin, akrabalik, sahsî alaka ve muhabbetinden daha üstün oldugunu devamli olarak hatirlatip duruyordu. Bunun için, birbirine zit gibi görünen bu iki hareketi, gelecekteki nesillere ve tarihe, bu isleri isteyerek yapmadigini, kardeslerini isteyerek ortadan kaldirmadigini, bunu yaparken de büyük bir izdirap ve aci çektigini, buna ragmen devletin devam ve tekâmülü için buna mecbur oldugunu anlatan belig ifadelerle doludur. Nesl-i Osman'in müsterek izdirabi olan bu aciyi duyanlarin hareketlerini takdirle karsilamak gerekir.

Devletin selâmeti için kardeslerini ve onlarin çocuklarini ortadan kaldirmayi bir vazife bilen Sultan Selim, idam ettirdigi kardes ve yegenlerinin servetlerini hazineye mal etmeyerek tamamini ölenlerin zevcelerine, kizlarina, analarina, baska bir ifadeyle kanunî mirasçilarina vermisti. O, bu kadarla da kalmayarak bunlarin tamamina maas baglatmisti. Ayrica o, agabeyi Korkud'un iki kizi hakkinda pek lütufkâr davranmisti. Sultan Ahmed'in pek büyük olan mal ve servetini, son kurusuna kadar hayatta bulunan yasli anasi Bülbül Hatun'a vermis, oglunun sanina layik hayir eserleri yaptirmasini da tavsiye etmisti. Bu durum gözönüne alindigi zaman, daha önce sözü edilen idamlardan, Yavuz'un sorumlu tutulamayacagini, devletin birlik ve beraberligi ile yüksek menfaatlerinin bunu gerektirdigini söyleyebiliriz.

Babasinin son saltanat yillarini ve memleketin Sah Ismail'in propagandasi sonucunda düstügü durumu bir süre vali bulundugu Trabzon sehrinden endise ile takib eden Yavuz, sonunda babasini tahttan indirerek devletin islerini ele almisti. II. Bâyezid devri sona ererken, gevsemis olan idareden türlü sekillerde faydalanmak isteyenler, kendi emellerini, ideolojilerini ve çikarlarini gerçeklestirmek üzere harekete geçip halkin huzurunu bozmuslardi. Bu hâle sebep olanlar arasinda, vezirden devletin en küçük görevlisine kadar olanlar vardi. Tansel, Topkapi Sarayi Müzesi Arsivi'nde 3l92 (ll) numarada kayitli bulunan Ali b. Abdülkerim Halife'nin, Yavuz Sultan Selim'e sundugu rapora dayanarak hemen her zümrenin, memlekette bu neviden kanunsuz hareketlere giristigini açiklar. Gerçekten, âlim, cesur ve konulara vâkif bir kimse olan Ali b. Abdülkerim Halife, anabasliklar halinde raporunda su konulara temas etmektedir:

a. Rüsvet belasi kadilara kadar inmistir.

b.Yer yer lüzumsuzca konan vergiler, halki çok zor durumda birakmistir.

c. Ölen sahislarin miraslari evladina kalmayip Beylik araziye katilarak, yetimlerin aç kalmalari.

d. Ulaklarin zulmü ve yagmalari.

e. Toplumun, gayr-i mesru (içki, zina, riba, afyon vs. gibi) islere düskünlügü.

f. Kizilbas tehlikesi.

Bu bakimdan biz de, burada anahatlari ile bilgi vermek suretiyle bir hatirlatma yaparak konuyu islemeye çalisacagiz. Ali b. Abdülkerim, raporunda bu konuya genis bir yer ayirmaktadir. Gerçekten, birligini kurup Akkoyunlu Devleti'ni ortadan kaldiran, Iran, Azerbaycan, Horasan ve Irak'i zapt eden Sah Ismail, bütün gücünü Osmanli topraklarina çevirmisti. Kendisi, Trabzon Rum Imparatorlugu'nun akrabasi sifatiyle Osmanli topraklarinda hak iddia ediyordu. Halbuki böyle kritik bir dönemde Osmanli topraklari, birbirinden çok farkli, hatta birbirlerine düsman zümre ve siniflarin toplandigi bir saha halinde idi. Asiri Rafizî, Babâî ve Bâtinî akidelerini benimseyenlerin yaninda Kalenderî, Haydarî, Abdal ve Seyyadlar vardi. Sah Ismail, bütün bunlari kendisine baglamisti. Bu gruplar, sadece onun propagandasini yapmakla kalmiyor, ayni zamanda "Nezir" adindaki vergiyi de muntazaman ona ödüyorlardi. Rumelideki Seyh Bedreddin taraftarlari da bunlarla birlikte hareket ediyorlardi. Bunlar, Sünnî Müslüman'i öldürmek kâfir öldürmek kadar gazâdir, sevabtir diyorlardi. Farkli dinî kimlik tasiyan bu gruplar, her an Sah Ismail'in gelmesini bekliyorlardi. Bunlar, "Sah Sah" diye Osmanli'yi yikmak isterlerdi.

g. O, Osmanli idaresinin, II Bâyezid döneminin sonlarinda nasil bozulup dejenere oldugunu da anlatir. Devlet adamlarinin vergi ve gelirden baska bir sey düsünmediklerini, "halkin bir kisminin yokluktan öldügünü" belirterek, halki idare edenlerin "azgun ve bozgun" oldugunu ifade eder.

YAVUZ SULTAN SELIM'IN DOGU SIYASETI

Trabzon'da vali bulundugu siralarda Sah Ismail'in faalietleri sonucu memlekette meydana gelen ve Siîlige dayanan iç isyanin tehlikeli boyutlarini gören Yavuz Sultan Selim, ancak babasinin yerine geçip iç güvenligi sagladiktan sonra yüzünü doguya çevirebilirdi. Bunun için o, önce agabeyleri ile olan taht kavgalarina son vermek üzere harekete geçer. Bundan sonra da içeride huzursuzluga sebep olan kaynagi kurutmayi düsünür. Bu sebeple o, düsüncesini gerçeklestirebilmek için derhal harekete geçer. Her ne kadar Stanford Shaw, onun hakkinda "II. Mehmed (Fâtih)'in enerjik fetih politikasini izlemek ve dünya imparatorlugu kurmak hedefini gerçeklestirmek arzusu ile çikmisti" diyorsa da gerçekte onun hedefi imkânlari ölçüsünde Islâm birligini kurmak ve Sünnî Islâm dünyasi için tehlike olmaya devam eden Siîlige bir set çekme idi. Bu sebeple biz, onun dogu siyasetini ilk olarak Sah Ismail, baska bir ifadeyle Safevîler'le olan münasebetleri bakimindan ele alacagiz.

OSMANLI - SAFEVî MÜNASEBETLERI

Erdebil Sufileri neslinden gelen Seyh Haydaroglu Sah Ismail'in, mense itibariyle Anadolu'lu Boy ve Uluslardan Ustaclu, Samlu, Rumlu( Anadolulu), Musullu, Tekelü, Bayburdlu, Çapanlu, Karamanlu, Dulkadirlu, Varsak, Afsar, Kaçar ve Karacadag Sufilerini etrafina toplamak suretiyle l500'de Azerbaycan, l507'de Diyarbekir, niayet l508'de de Bagdad'i alip Akkoynul Türkmen Devleti'ne son vermesi, Yakindoguda Anadolu'nun ve Osmanli Devleti'nin aleyhine tecelli etmesi mukadder yeni bir buhranin zuhuruna sebep olmustu.

Ehl-i Beyt sevgisi iddiasiyle Iran'da Siî bir devlet kuran Sah Ismail'in, dedesi Seyh Cüneyd ve babasi Seyh Haydar gibi, halifeler (daî = propagandaci) göndermek suretiyle Anadolu'nun, Bâtinî fikirlere sahip halki arasinda giristigi propaganda faalieyetleri gayesine ulasmis görünmektedir. Bu propagandanin sebep oldugu olaylardan, II. Bâyezid dönemi anlatilirken kismen bahsedilmis ise de Osmanli - Safevî münasebetlerini ve Yavuz'un Iran'a karsi girismek zorunda kaldigi savasin sebeblerini daha iyi anlayabilmek için az da olsa Anadolu'daki Siî faaliyetlerine deginmek gerekiyor.

Osmanli ülkesinde Siî faaliyet ve tesebbüslerin çogaldigi devir, sehzâdeler arasindaki rekabetin meydana çiktigi bir zamana tesadüf eder. Nitekim, bu kari:-):-):-)lik anlarinda timarlari ellerinden alinip baskalarina verilen bir kisim Tekeli sipahileri, propagandanin da tesiriyle Sah Ismail'in vaadlerine aldanarak Iran'a göç etmislerdi. Bunlar, daha önce temas edilen Sah Kulu (veya Osmanli deyimi ile Seytan Kulu)'nun isyaninda önemli rol oynamislardi. Bâyezid'in aldigi tedbirler, Siî tehlikesini bertaraf edememisti. Bununla beraber II. Bâyezid, oglu Selim'e tahti teslim ederken "Kizilbastan ehl-i Islâmin intikamini aliviresin" demisti. Öyle anlasiliyor ki, ülke ve Sünnî Islâm dünyasi için Siî tehlikesini önleyebilecek sehzâdenin Selim oldugu hususunda herkes ittifak etmisti. Nitekim halkin fikrine tercüman olan Celalzâde, bütün meclislerde ozanlarin: "Yürü Sultan Selim devrân senündür" diye türkü çikardiklarini belirtir.

Filhakika Bâyezid'in son senelerinde sehzâdeler arasindaki vaziyetten istifade etmeyi düsünen Sah Ismail, faaliyetlerini artirmis ve daha sonra yanina kaçacak olan Sehzâde Ahmed'in, Kizilbasligi kabul eden oglu Murad'i da himayesine almisti.

Yavuz'un agabeyi olan Sehzâde Ahmed'in en büyügü Murad adini tasiyan dört oglu vardi. Murad, babasinin Amasya'dan ayrilmasindan sonra bura valiligini yapti. O, Amasya ve Çorum çevresinde bulunan Kizilbaslarin tesiriyle Siîligi sevmeye ve benimsemeye basladi. Bu yüzden Siîler tekrar harekete geçtiler. Sahkulu, Antalya'dan Iç Anadolu'ya dogru ilerlerken Amasya ve çevresinde bulunan Kizilbaslar, küme küme toplanip sehirleri yakip yiktilar. Sahkulu, Bati ve Güney Anadolu'daki faaliyetleri yürütürken, Orta Anadolu'dakini de Nur Ali Halife idare ediyordu. Rumiye'li olan Nur Ali Halife, Sah Ismail tarafindan Amasya ve çevresine gönderilmisti. Nur Ali Halife, devletin çok nazik bir zamaninda, Çorum, Amasya, Yozgat ve Tokat taraflarinda bulunan Yörük, Türkmen ve Kürd alevîlerini devletin aleyhine kiskirtmak üzere görevlendirilmisti. Hele 3000 Kizilbasla Faik Bey kuvvetlerini yenip Tokat'i zapt edip Sah Ismail adina hutbe okutmasi, daha sonra, Amasya Vaisi Sehzade Ahmed tarafindan üzerine gönderilen Yular -Kisdi Sinan Pasa'yi magub etmesi, yeni bir buhranin çikmasina sebep olmustu.

Nur Ali'nin tesvikiyle harekete geçen Kara Iskender ve Isa Halife, Çorum ile Amasya havalisinde bulunan Kizilbaslari ayaklandirdilar. Bunlardan, Sah adina asker toplayip, baslarina kirmizi tac giydirdiler. Ondan dolayi bunlara Kizilbas (Surhser) denildi. Bu iki halifenin telkinlerine kanan Sehzâde Ahmed'in oglu Murad, merasimle kirmizi taci giyerek Kizilbas olur. Murad, etrafinda bulunan ha

bilgi için saðol þeymafe

paylaþým için tþk.