Dersizle Forumlarý

ATOMUN YAPISI
Hava, su, daðlar, hayvanlar, bitkiler, vücudunuz, oturduðunuz koltuk,
kýsacasý en aðýrýndan en hafifine kadar gördüðünüz, dokunduðunuz,
hissettiðiniz herþey atomlardan meydana gelmiþtir. Elinizde tuttuðunuz
kitabýn her bir sayfasý milyarlarca atomdan oluþur. Atomlar öyle küçük
parçacýklardýr ki, en güçlü mikroskoplarla dahi bir tanesini görmek mümkün
deðildir. Bir atomun çapý ancak milimetrenin milyonda biri kadardýr.
Bu küçüklüðü bir insanýn gözünde canlandýrmasý pek mümkün deðildir. O
yüzden bunu bir örnekle açýklamaya çalýþalým:
Elinizde bir anahtar olduðunu düþünün. Kuþkusuz bu anahtarýn içindeki
atomlarý görebilmeniz mümkün deðildir. Atomlarý mutlaka görmek istiyorum
diyorsanýz, elinizdeki anahtarý dünyanýn boyutlarýna getirmeniz
gerekecektir. Elinizdeki anahtar dünya boyutunda büyürse, iþte o zaman
anahtarýn içindeki her bir atom bir kiraz büyüklüðüne ulaþýr ve siz de
onlarý görebilirsiniz.5
Yine bu küçüklüðü kavrayabilmek ve heryerin nasýl atomlarla dolu olduðunu
görebilmek için bir örnek daha verelim:
Bir tuz tanesinin tüm atomlarýný saymak istediðimizi düþünelim. Saniyede
bir milyar (1.000.000.000) tane sayacak kadar eliçabuk olduðumuzu da
varsayalým. Bu dikkate deðer beceriye karþýn, bu ufacýk tuz tanesi
içindeki atom sayýsýný tam olarak tesbit edebilmek için beþyüz yýldan
fazla bir zamana ihtiyacýmýz olacaktýr. 6

Peki bu kadar küçük bir yapýnýn içinde ne vardýr?
Bu derece küçük olmasýna raðmen atomun içinde evrende gördüðümüz sistemle
kýyaslanabilecek derecede kusursuz bir sistem bulunmaktadýr.
Her atom, bir çekirdek ve çekirdeðin çok uzaðýndaki yörüngelerde dönüp-dolaþan
elektronlardan oluþmuþtur. Çekirdeðin içinde ise proton ve nötron ismi
verilen baþka parçacýklar vardýr.
Bu bölümde, canlý-cansýz herþeyin temelini oluþturan atomun olaðanüstü
yapýsýný ve atomlarýn nasýl birleþerek molekülleri dolayýsýyla maddeyi
oluþturduðunu inceleyeceðiz.

ÇEKÝRDEK
Çekirdek, atomun tam merkezinde bulunmaktadýr ve atomun niteliðine göre
belirli sayýlarda proton ve nötrondan oluþmuþtur. Çekirdeðin yarýçapý, atomun
yarýçapýnýn onbinde biri kadardýr. Rakam olarak verirsek; atomun yarýçapý 10-8
(0,00000001) cm, çekirdeðin yarýçapý ise 10-12 (0,000000000001) cm kadardýr.
Dolayýsýyla çekirdeðin hacmi, atomun hacminin 10 milyarda biri eder.
Maddenin yapýtaþý olan atom, proton ve nötronlardan oluþan bir
çekirdek ve bu çekirdeðin etrafinda durmadan dönen elektronlardan
meydana gelir.Bu büyüklüðü (daha doðrusu küçüklüðü) yine gözümüzde
canlandýramayacaðýmýza göre, kiraz örneðimizden devam edebiliriz. Biraz
önce bahsettiðimiz gibi elinizdeki anahtarý dünya boyutlarýna
getirdiðinizde ortaya çýkan kiraz büyüklüðünde atomlarýn içinde
çekirdeði arayalým. Ama bu arayýþ boþunadýr, çünkü böyle bir ölçekte de
çok daha küçük olan çekirdeði gözlemleme olanaðýmýz kesinlikle bulunmaz.
Gerçekten bir þey görebilmek için yeniden ölçü deðiþtirmek gerekecektir.
Atomumuzu temsil eden kiraz yeniden büyüyüp iki yüz metre yüksekliðinde
kocaman bir top olacaktýr. Bu akýl almaz boyuta karþýn atomumuzun
çekirdeði yine de çok küçük bir toz tanesinden daha iri duruma
gelmeyecektir.7
Öyle ki, çekirdeðin 10-13 cm olan çapý ile, atomun 10-8 cm olan çapýný
kýyasladýðýmýzda þöyle bir sonuç ortaya çýkar: Atomu bir küre þeklinde
kabul ederek bu küreyi tamamen çekirdekle doldurmak istediðimiz takdirde
bu iþ için 1015 (1.000.000.000.000.000) atom çekirdeði gerekecektir.8
Ancak bundan daha þaþýrtýcý bir durum vardýr: Boyutlarý atomun 10 milyarda
biri olmasýna raðmen, çekirdeðin kütlesi atomun kütlesinin % 99.95’ini
oluþturmaktadýr. Peki bir þey nasýl olur da bir yandan kütlenin yaklaþýk
tamamýný oluþtururken, diðer yandan da hemen hemen hiç yer kaplamaz?
Bunun sebebi þudur: Atomun kütlesini oluþturan yoðunluk tüm atoma eþit olarak
daðýlmamýþtýr, yani atomun bütün kütlesi atomun çekirdeðinde birikmiþtir.
Diyelim ki, sizin 10 milyar metrekarelik bir eviniz var ve bu evin tüm
eþyasýný 1 metrekarelik bir odada toplamanýz gerekiyor. Bunu yapabilir
misiniz? Tabii ki yapamazsýnýz. Ancak atom çekirdeði dünyada eþi-benzeri
olmayan çok büyük bir güçle bunu yapabilmektedir. “Güçlü Nükleer Kuvvet” diye
isimlendirilen bu kuvvet, proton ve nötronlarý çekirdekte toplamaktadýr.
Güçlü nükleer kuvvet, bir atomun çekirdeðini birarada tutan, onu daðýlmaktan
kurtaran, doðadaki kuvvetlerin en güçlüsü olarak bilinmektedir. Çekirdekteki
protonlarýn hepsi pozitif yüklüdür ve elektromanyetik kuvvet nedeniyle
birbirlerini iterler. Fakat güçlü nükleer kuvvet onlarýn itme gücünden 100 kat
daha büyük olduðundan, elektromanyetik kuvvet etkisiz hale gelir. Böylece
protonlar birarada tutunabilirler.
Kýsacasý gözle göremeyeceðimiz kadar küçük bir atomun içinde, birbiriyle
etkileþim halinde iki büyük kuvvet bulunur. Bu kuvvetlerin deðerleri öylesine
hassastýr ki, birinin biraz daha az veya biraz daha fazla olmasý atomdaki tüm
dengeleri alt üst eder. Dolayýsýyla atomun yapýsý bozulur, parçalanýr ve
maddeyi oluþturamaz...
Atomun boyutlarýný ve evrendeki atom sayýsýný dikkate aldýðýmýzda, ortada
muazzam bir denge ve tasarým olduðunu görmemek mümkün deðildir. Öyle ki,
evrendeki temel kuvvetlerin çok özel bir biçimde, büyük bir ilimle ve kudretle
yaratýldýðý kesindir. Ýnkarcýlarýn bu yaratýlýþý gözardý edebilmek için
sýðýndýklarý tek yol, tüm bunlarýn “tesadüfler” sonucu böyle olduðunu iddia
etmektir. Oysa olasýlýk hesaplarý evrendeki dengelerin “tesadüfen” oluþma
ihtimalinin “sýfýr” olduðunu bilimsel olarak kanýtlamaktadýr. Tüm bunlar,
Allah’ýn varlýðýnýn ve yaratýlýþýnýn açýk delilleridir.

Atomdaki Boþluk
Daha önce de üzerinde durduðumuz gibi, bir atomun çok büyük bir bölümü
boþluktan oluþmaktadýr. Peki böyle bir boþluk nasýl olur?
Þimdi þöyle düþünelim: Atom, en basit anlatýmla içinde bir çekirdek ve
çekirdek etrafýnda dönen elektronlardan oluþmaktadýr. Çekirdekle elektronlar
arasýnda baþka hiçbir þey yoktur. Bu, hiçbir þey olmayan mikroskobik büyüklük
aslýnda atom ölçeðine göre çok geniþtir. Bu geniþliði þöyle
örneklendirebiliriz: Çapý 1 cm. olan küçük bir bilya çekirdeðe en yakýn
elektronu temsil ederse, çekirdek bu bilyadan 1 km. ötede bulunacaktýr.9
Kuþkusuz bu, çok büyük bir boþluktur. Öyle ki kafamýzda tam olarak
canlandýrabilmek için astrofizikçi Jean Guitton’dan bir örnek verebiliriz:
Temel parçacýklar arasýnda çok büyük bir boþluk egemendir. Eðer bir oksijen
çekirdeðinin protonunu þu önümdeki masanýn üstünde duran bir toplu iðnenin
baþý gibi düþünürsem, o zaman çevresinde dönen elektron Hollanda, Almanya ve
Ýspanya’dan geçen bir çember çizer. (Bu satýrlarýn yazarý Fransa’da
yaþamaktadýr.) Onun için, bedenimi oluþturan tüm atomlar birbirlerine deðecek
kadar bir araya gelseydi, artýk beni göremezdiniz. Zaten, artýk beni çýplak
gözle hiçbir zaman gözlemleyemezdiniz: Neredeyse milimetrenin birkaç bindebiri
boyutunda ufacýk bir toz kadar olurdum.10
Ýþte bu noktada evrende bilinen en büyük mekanla, en küçük mekan arasýnda bir
benzerlik ortaya çýktýðýný farketmekteyiz. Öyle ki, gözlerimizi yýldýzlara
çevirirsek, orada da atomdakine benzer bir boþlukla karþýlaþýrýz. Yýldýzlar
arasýnda da, galaksiler arasýnda da milyarlarca kilometrelik boþluklar
mevcuttur. Ama bu boþluklarýn her ikisinde de insan aklýný zorlayan, anlama
kapasitesini aþan bir düzen hakimdir.

Çekirdeðin Ýçi: Proton ve Nötronlar
1932 yýlýna dek, çekirdeðin proton ve elektronlardan oluþtuðu sanýlýyordu.
Çekirdeðin içinde protonla beraber elektronlarýn deðil nötronlarýn olduðu
ancak o tarihte keþfedilebildi. (Ünlü bilimadamý Chadwick 1932 yýlýnda
çekirdeðin içinde nötronun varlýðýný ispatladý ve bu keþfiyle Nobel ödülü
kazandý.) Ýþte insanoðlunun atomun yapýsýyla tanýþmasý bu kadar yakýn tarihte
gerçekleþti.
Atom çekirdeðinin ne kadar küçük boyutta olduðundan daha önce bahsetmiþtik.
Atom çekirdeðinin içine sýðabilen bir protonun büyüklüðü ise 10-15 metredir.
Bu kadar küçük bir parçacýðýn insan hayatýnda pek bir önemi olamayacaðýný
düþünebilirsiniz. Ancak, insan aklýnýn tahayyül bile edemediði küçüklükteki bu
parçacýklar aslýnda etrafýnýzda gördüðünüz herþeyin temelidir.

Evrendeki Çeþitliliðin Kaynaðý
Bilimin, þu ana kadar tespit edebildiði 109 tane element vardýr. Tüm evren,
dünyamýz canlý-cansýz bütün varlýklar bu 109 elementin çeþitli biçimlerde
birleþmeleriyle oluþmuþtur. Buraya kadar tüm elementlerin birbirinin benzeri
atomlardan oluþtuðunu gördük; atomlar da birbirinin ayný parçacýklardan
oluþuyordu. Peki madem elementleri oluþturan bütün atomlar ayný parçacýklardan
oluþuyor, o halde elementleri farklý kýlan, sýnýrsýz çeþitlilikte maddeyi
oluþturan nedir?
Elementleri temelde birbirlerinden farklý kýlan þey, atomlarýnýn
çekirdeklerindeki proton sayýlarýdýr. En hafif element olan hidrojen atomunda
bir proton, ikinci en hafif element olan helyum atomunda iki proton, altýn
atomunda 79 proton, oksijen atomunda 8 proton, demir atomunda 26 proton
vardýr. Ýþte altýný demirden, demiri oksijenden ayýran özellik, yalnýzca
atomlarýnýn proton sayýlarýndaki bu farklýlýktýr. Soluduðumuz hava, vücudumuz,
herhangi bir bitki veya bir hayvan ya da uzaydaki bir gezegen, canlý-cansýz,
acý-tatlý, katý-sývý her þey... Bunlarýn hepsi sonuçta ayný
proton-nötron-elektronlardan meydana gelmiþtir.

Fiziksel Varlýðýn Sýnýrý: Kuarklar
Günümüzden 20 yýl öncesine kadar atomlarý oluþturan en küçük parçacýklarýn
protonlar ve nötronlar olduklarý sanýlýyordu. Ancak çok yakýn bir tarihte,
atomun içinde bu parçacýklarý oluþturan çok daha küçük parçacýklarýn var
olduklarý keþfedildi.
Bu buluþtan sonra, atomun içindeki “alt parçacýklarý” ve onlarýn kendilerine
has hareketlerini incelemek üzere “Parçacýk Fiziði” isimli bir fizik dalý
ortaya çýkmýþtýr. Parçacýk fiziðinin yaptýðý araþtýrmalar þu gerçeði açýða
çýkarmýþtýr: Atomu oluþturan proton ve nötronlar da aslýnda “kuark” adý
verilen daha alt parçacýklardan oluþmaktadýrlar.
Ýnsan aklýnýn kavrama sýnýrlarýný aþan küçüklükteki protonu oluþturan
kuarklarýn boyutu ise daha da hayret vericidir:
10-18 (0,000000000000000001) metre
Protonun içinde bulunan kuarklar hiçbir þekilde birbirlerinden çok fazla
uzaklaþtýrýlamazlar; çünkü, kuarklar arasýnda lastik bant gibi bir kuvvet
vardýr. Kuarklarýn arasý açýldýkça bu kuvvet büyür ve iki kuark birbirinden en
fazla 1 metrenin katrilyonda biri kadar uzaklaþabilir. Kuarklar arasýndaki bu
lastik baðlar, bir diðer parçacýk türü olan “Gluon”lardýr. Kuarklarla gluonlar
birbirleriyle son derece güçlü bir iletiþim halindedirler. Ancak,
bilimadamlarý bu iletiþimin nasýl gerçekleþtiðini halen keþfedememiþlerdir.
'Parçacýk Fiziði' hiç durmadan parçacýklar dünyasýný aydýnlatmak için
araþtýrmalar yapmaktadýr. Varlýðýnýn üzerinden binlerce yýl geçmiþ insanoðlu,
sahip olduðu akýl ve þuura raðmen kendisiyle birlikte herþeyi oluþturan özü
yeni yeni keþfetmektedir. Üstelik bu özün içine girdikçe konu daha da
detaylanmakta ancak insan kuark ismini verdiði 10-18 sýnýrýnda takýlmaktadýr.
Peki bu sýnýrýn altýnda ne vardýr?
Bugün bilimadamlarý bu konu ile ilgili çeþitli tezler öne sürmektedir ama
yukarýda da belirttiðimiz gibi bu sýnýr fiziksel evrenin son noktasýdýr. Bunun
altýnda bulunacak olan herþey madde ile deðil ancak enerji ile ifade
edilebilecektir. Asýl önemli olan nokta ise, insanýn tüm teknolojik
imkanlarýna raðmen yeni keþfedebildiði bir mekanda çok büyük dengelerin, fizik
kanunlarýnýn bir saat gibi iþliyor olmasýdýr. Üstelik bu mekan evrendeki tüm
maddenin ve insanýn da yapýtaþýný oluþturan atomun içidir. Ýnsan kendi
vücudundaki organlarda, sistemlerde her saniye iþleyen kusursuz mekanizmadan
yeni yeni haberdar olmaya baþlamýþtýr. Bunlarý oluþturan hücrelerin
mekanizmalarýný öðrenmesi ise ancak son birkaç on yýla dayanýr. Hücrenin
temelindeki atomlarýn, atomlarýn içindeki proton ve nötronlarýn, ve bunlarýn
da içindeki kuarklarýn mekanizmalarý ise, inansýn inanmasýn herkesi hayrete
düþürecek kadar mükemmeldir. Çok önemli bir nokta da, tüm bu muazzam
mekanizmalarýn insan yaþamýndaki her saniye boyunca “kendi kendine” insanýn
kontrolü dýþýnda çalýþmasýdýr. Tüm bunlarýn üstün bir iradeye sahip bir
Yaratýcý tarafýndan varedildiði ve denetiminin de yine ayný üstün Yaratýcý’ya
ait olduðu, vicdan sahibi akýllý her kiþi için çok açýk bir gerçektir.

ATOMUN DÝÐER UCU: ELEKTRONLAR
Elektronlar, çekirdeðin etrafýnda belirli yörüngelerde durmaksýzýn dönen
parçacýklardýr ve çekirdeði elektrik yükünden oluþan bir zýrh gibi kuþatýrlar.
Elektronlarý daha yakýndan inceleme ve onlara bakabilme imkanýmýz olsaydý,
onlarýn týpký dünyamýz gibi hareket ettiklerini görürdük. Evet; elektronlar
týpký dünyanýn güneþ çevresinde dönerken ayný zamanda kendi çevresinde dönmesi
gibi dönerler.
Ancak kuþkusuz, elektronlarýn büyüklüðü dünyanýn büyüklüðünden çok farklýdýr.
Eðer bir kýyas yapmak gerekirse; bir atomu dünya kadar büyütsek, bir elektron
sadece bir elma boyutuna gelecektir.11
En güçlü mikroskoplarýn bile göremeyeceði kadar küçük bir alanda dönüp-duran
onlarca elektron, atomun içinde çok karýþýk bir trafik yaratýr. Ancak,
elektronlar atomun içinde en ufak bir kazaya yol açmazlar. Üstelik atomun
içinde yaþanacak en ufak bir kaza atom için felaket olabilir ama atom, kendi
sonunu getirecek bu felaketi hiçbir zaman yaþamaz ve varlýðýný sürdürür.
Çekirdeðin etrafýnda saniyede 1.000 km gibi akýlalmaz bir hýzla hiç durmadan
dönen elektronlar, bir kez bile birbirleri ile çarpýþmamaktadýrlar. Bu durum,
bunlarýn büyük bir düzen içinde bulunduklarýný, bizlerin “yörünge” adýný
verdiðimiz yollarda hareket ettiklerini gösterir. Oysa birbirlerinin ayný olan
elektronlarýn farklý yörüngelerde bulunmalarýnýn “dizayn” dýþýnda bir
açýklamasý olamaz. Kütleleri ve hýzlarý birbirlerinden farklý gezegenlerin
güneþ etrafýnda sýralandýðý güneþ sistemimizde çok açýk bir dizayn görülmekte
iken, birbirlerinin týpatýp ayný elektronlarýn niçin çekirdek etrafýnda farklý
yörüngelere sahip olduklarý, bu yörüngeleri þaþmadan takip ettikleri,
akýlalmaz küçüklükteki boyutlarda akýlalmaz büyüklükteki süratleriyle nasýl
çarpýþmadýklarý sorularý bizleri bir noktaya götürür. Bu noktada bulacaðýmýz
yegane güç, Allah’ýn kusursuz yaratýþýndan baþkasý deðildir.
Elektronlar, nötron ve protonlarýn neredeyse ikibinde biri kadar ufaklýkta
parçacýklardýr. Bir atomda, protonlarla eþit sayýda elektron bulunur ve her
elektron her bir protonun taþýdýðý artý (+) yüke eþit deðerde eksi (-) yük
taþýr. Çekirdekteki toplam artý (+) yük ile elektronlarýn toplam eksi (-) yükü
birbirini dengeler ve atom nötr olur.
Elektronlarýn taþýdýklarý elektrik yükü itibariyle bazý fizik kurallarýna
uymalarý gerekir. Bu fizik kurallarý ‘ayný elektrik yüklerinin birbirini
itmesi ve zýt yüklerin birbirlerini çekmesi’dir.
Ýlk olarak; normal koþullarda hepsi eksi yüklü olan elektronlarýn bu kurala
uyup birbirlerini itmeleri ve çekirdeðin etrafýndan daðýlýp-gitmeleri gerekir.
Ancak durum böyle olmaz. Eðer, elektronlar çekirdeðin etrafýndan daðýlsalardý,
tüm evren boþlukta dolaþan, proton, nötron ve elektronlardan ibaret olurdu. Bu
durum da tabii olarak evrenin sonunun gelmesine sebep olurdu.
Ýkinci olarak; artý yüke sahip olduðu için çekirdeðin, eksi yüklü elektronlarý
kendine çekmesi ve elektronlarýn da çekirdeðe yapýþmalarý gerekir. Böyle bir
durumda da çekirdek bütün elektronlarý kendine çeker ve atom içine çöker.
Ancak bu olumsuzluklarýn hiçbiri olmaz! Elektronlarýn az önce belirttiðimiz
(1.000 km/s) olaðanüstü kaçýþ hýzlarý, bunlarýn birbirlerine uyguladýklarý
itici kuvvet ve çekirdeðin elektronlara uyguladýðý çekim kuvveti o kadar
hassas deðerler üzerine kurulmuþtur ki bu üç zýt etken birbirlerini mükemmel
bir þekilde dengelerler. Sonuçta atomdaki bu muazzam sistem daðýlýp
parçalanmadan sürüp gider. Atoma etki eden bu kuvvetlerden birinin olmasý
gerekenden çok az daha fazla veya az olmasý atom diye bir kavramýn hiç
varolmamasýna neden olurdu.
Bu etkenlerin yanýsýra, çekirdekteki protonlarý ve nötronlarý birbirine
baðlayan nükleer kuvvetler olmasaydý, eþit yüke sahip olan protonlar deðil
kenetlenmek, birbirlerine yaklaþamayacaklardý bile. Nötronlar da çekirdeðe
hiçbir þekilde baðlanamayacaklardý. Bunun sonucunda çekirdek, dolayýsýyla atom
diye birþey olmayacaktý.
Bütün bu ince hesaplar, tek bir atomun bile baþýboþ olmayýp üstün bir iradenin
kontrolünde hareket ettiðinin bir göstergesidir. Aksi takdirde içinde
yaþadýðýmýz evrenin sonunun gelmesi kaçýnýlmaz olurdu. Hatta daha baþlangýçta
meydana gelmesi bile imkansýzdý. Ancak herþeyin Yaratýcýsý, sonsuz güç ve ilim
sahibi olan Allah, evrendeki tüm dengeler gibi, atomun içinde de çok hassas
dengeler kurmuþtur ve bu sayede atom, ihtiþamlý düzeni ile varlýðýný
sürdürmektedir.
Allah’ýn yarattýðý bu denge, bilimadamlarý tarafýndan yýllar boyunca
araþtýrýlarak çözülmeye çalýþýlmýþ ve sonunda gözlenen olaylara çeþitli
isimler takýlarak sözde açýklanmýþ sayýlmýþtýr: “elektromanyetik kuvvet”,
“güçlü nükleer kuvvet”, “zayýf nükleer kuvvet”, “kütlesel çekim kuvveti”, vs.
gibi. Ancak, kitabýn giriþinde de deðindiðimiz gibi, kimse “Neden?” sorusu
üzerinde düþünmemiþtir. Örneðin, neden ayný protonlarýn —eþit yüke sahip
olduklarýndan— bazen birbirlerini ittikleri, bazen de —eþit yüke sahip
olduklarý halde— birbirlerini kuvvet ile çektikleri bilim dünyasýnda cýlýz
hayret ifadeleriyle geçiþtirilmiþtir.
Aslýnda bu durum fizik kanunlarý içinde mantýksal bir paradoks
oluþturmaktadýr. Çünkü “eþit yükler birbirlerini iterler!” evrensel bir fizik
kuralýdýr. Peki o halde neden bu durum çekirdekte tersine iþlemekte ve neden
eþit yüklü protonlar birbirlerinden þiddetle uzaklaþmalarý gerekirken, muazzam
bir güçle birbirlerini çekip kenetlenmektedirler. Çekirdekteki proton da
serbest haldeki proton da ayný protondur. Yapýlarýnda en ufak bir farklýlýk
yoktur. O halde itme ve çekme kuvvetlerinin protonun kendisinden kaynaklandýðý
kabul edilirse, proton her seferinde bu iki kuvvetten birini uygulamasý
gerekmektedir. Bazen elektromanyetik kuvvetle bir diðerini itmesinin, bazen de
nükleer güçle birbirini çekmesinin fiziksel çerçevede hiçbir mantýðý yoktur.
Çevrede protonun böyle farklý farklý davranmasýný gerektirecek baþka fiziksel
etkenler de yoktur. Demek ki bu kuvvetler protonun kendisinden
kaynaklanmamaktadýr. Ortada tek bir kuvvet vardýr, o da tüm güç ve kudret
kendisinde bulunan Allah’a ait kuvvettir. Allah dilediði anda dilediði noktada
kudretini tecelli ettirmektedir. Deðiþik zamanlarda, deðiþik durumlarda
Allah’ýn kuvveti deðiþik biçimlerde yansýmaktadýr. En küçük atomundan uçsuz
bucaksýz galaksilere kadar tüm evren de ancak Allah’ýn dilemesi ve her an
ayakta tutmasý ile varlýðýný sürdürmektedir.
Allah, Kuran’da kendisinden baþka kuvvet olmadýðýný vurgularken (Kehf, 39),
bunun bilincine varamayýp da Allah’ýn, kudretini kendilerinde yansýttýðý aciz
varlýklarý (canlý olsun cansýz olsun), Allah gibi güç ve kuvvet sahibi
sanarak, o yaratýklara ilahi vasýflar yükleyenlerin sonunu þöyle
bildirmektedir:
... O zulmedenler, azaba uðrayacaklarý zaman, muhakkak bütün kuvvetin
tümüyle Allah’ýn olduðunu ve Allah’ýn vereceði azabýn gerçekten þiddetli
olduðunu bir bilselerdi. (Bakara, 165)
Bugüne kadar hiçbir bilimadamý atomdaki dolayýsýyla evrendeki kuvvetlerin
sebebini, kaynaðýný ve niçin belli durumlarda belli kuvvetlerin ortaya
çýktýðýný izah edememiþtir. Bilimin yaptýðý sadece gerçekleri gözlemlemek ve
bunlarý ölçüp birer “isim” takmaktýr.
Bu tür ‘isim takmalar’ bilim dünyasýnda büyük buluþlar olarak deðerlendirilir.
Halbuki, bilimadamlarý evrende yeni bir denge oluþturmaya, yeni bir sistem
kurmaya deðil, sadece evrende var olan mevcut dengeyi kavramaya-çözmeye
çalýþmaktadýrlar. Yapýlan þey de çoðunlukla, Allah’ýn evrendeki sayýsýz
yaratýlýþ harikalarýndan birini bir ucundan gözlemleyip buna bir isim
vermekten ibarettir. Allah’ýn yarattýðý üstün bir sistemi veya yapýyý
keþfeden, tesbit eden bir bilimadamý çeþitli bilimsel ödüllere layýk görülür,
yüceltilir, insanlar arasýnda kendisine hayranlýk beslenir. Bu durumda o
yapýyý yoktan vareden, akýlalmaz derece hassas dengeler ve karmaþýk hesaplarla
donatan ve bunun gibi daha sayýsýz, olaðanüstü harikalýklarý yaratan bir
Yaratýcý’nýn ne derece sonsuz bir övgü ve yüceltmeye layýk olduðunu anlamak
hiç de zor deðildir.

Elektronlarýn Yörüngesi
En güçlü mikroskoplarýn bile göremeyeceði kadar küçük bir alanda dönüp-duran
onlarca elektron, daha önce de belirtildiði gibi atomun içinde son derece
karýþýk bir trafik yaratýr. Ancak bu trafik, en düzenli þehir trafiðinden bile
daha düzenlidir ve elektronlar hiçbir þekilde birbirleriyle çarpýþmazlar.
Çünkü elektronlarýn herbirinin ayrý ayrý yörüngeleri vardýr ve bu yörüngeler
hiçbir zaman birbiriyle çakýþmaz.
Asla deðiþmeyen bu yedi yörüngedeki elektron sayýsý da bir matematiksel
formülle belirlenmiþtir: 2n2. Atomlarýn tüm yörüngelerinde bulunabilecek
maksimum elektron sayýsý iþte bu formülle sabitlenmiþtir (formüldeki “n”,
yörünge numarasýný belirtir).
Evreni oluþturan sýnýrsýz sayýdaki atomun elektron yörüngelerinin asla
þaþmadan belirli sayýda kalmalarý bir düzenin göstergesidir. Herbir
yörüngedeki elektron sayýsýnýn 2n2 formülüne uymalarý bir düzenin
göstergesidir. Elektronlar inanýlmaz hýzlarda hareket edip karmaþa
çýkarmamalarý da bir düzenin göstergesidir. Bu öyle bir düzendir ki,
tesadüflerle oluþtuðu asla iddia edilemez. Þans faktörü böyle bir düzenin
sebebi olarak asla gösterilemez. Bu düzenin tek geçerli açýklamasý Kuran’da
bildirildiði gibi Allah’ýn herþeyi kudretinin bir tecellisi olarak düzen ve
intizam içinde yaratmýþ olmasýdýr. Bu düzenden bahseden bazý ayetleri þöyle
sýralayabiliriz:
Allah, her þey için bir ölçü kýlmýþtýr. (Talak, 3)
Her þeyi yaratmýþ, ona bir düzen vermiþ, belli bir ölçüyle takdir etmiþtir.
(Furkan, 2)
O’nun katýnda her þey bir miktar (ölçü) iledir. O, gaybý da, müþahede
edileni de bilendir. Pek büyüktür, yücedir. (Ra’d, 8-9)
Yere (gelince,) onu döþeyip-yaydýk, onda sarsýlmaz-daðlar býraktýk ve onda
her þeyden ölçüsü belirlenmiþ ürünler bitirdik. (Hicr, 19)
Gökyüzü, Onu da yükseltti ve mizaný (ölçüyü) koydu. (Rahman, 7)
Güneþ ve ay (belli) bir hesap iledir. (Rahman, 5)
Þüphesiz, Allah her þeyin hesabýný tam olarak yapandýr. (Nisa, 86)
Ayetlerden anlaþýldýðý gibi Alemlerin Rabbi olan Allah’ýn, herþeyi kusursuz
bir ölçü, hesap ve düzen içinde yaratma vasfý vardýr. Bu ölçü ve hesap atomun
en küçük parçacýðýndan uzaydaki devasa gök cisimlerine, güneþ sistemlerine,
galaksilere kadar, bunlarýn arasýndakiler de dahil, bütün varlýklar alemini
içine alýr. Bu da Allah’ýn sonsuz gücünün, ilminin, sanatýnýn ve hikmetinin
bir sonucudur. Allah, yarattýðý varlýklardaki ve sistemlerdeki mükemmel ölçü,
düzen, denge ve hesaplarla bu sýfatlarýný insanlara tanýtýr. Sonsuz kudretini
gözler önüne serer. Ýþte bütün bilimsel araþtýrmalarýn, hesaplamalarýn insaný
ulaþtýrmasý gereken asýl gerçek budur. Elde ettiði bilgilerden bu en önemli
gerçeðe varamayan bilimadamlarýnýn görevi de, bu gerçeðe varabilecek
insanlara, yani inananlara, ömürleri boyunca malzeme toplayýp, Rablerinin
ayetlerini, delillerini, onlarý takdir edebilecek müminlerin gözleri önüne
sermektir. Allah kendisine inanmadýðý halde bilimle uðraþanlarý da bu þekilde
müminlerin hizmetine sunmuþtur. Aynen, bir zamanlar þeytanlarý ve cinleri Hz.
Süleyman’ýn hizmetine sokmasý gibi... Örneðin, uzunca bir yoldan bir krala,
çuvallar dolusu kýymetli eþya taþýyan bir devenin, atýn ya da eþeðin ne kadar
deðerli bir yük taþýdýðýnýn farkýna varmamasýnýn son derece önemsiz olmasý
gibi. O yalnýzca kendisine yükletilen görevi yapmýþ, kralýna hizmet etmiþtir.
Hayatlarýný bilime adadýklarý halde Yaratýcýlarý’nýn delillerinin þuuruna
varmayan ateist bilimadamlarýnýn durumu da bu örnektekinden pek farklý
deðildir.

Dalga mý, Parçacýk mý?
Elektronlar ilk keþfedildiklerinde parçacýk olduklarý sanýlýyordu. Ancak daha
sonra yapýlan deneylerde týpký ýþýk (fotonlar) gibi dalga özellikleri de
gösterdikleri ortaya çýktý.
Iþýðýn, týpký havuza atýlan bir taþýn su yüzeyinde yaptýðý dalgalanmalar gibi
yayýldýðý bilinmektedir. Ancak ýþýk, bazen de sanki maddi parçacýk özelliði
taþýmakta ve pencere camýna vuran yaðmur damlalarý gibi kesik kesik, aralýklý
darbeler halinde de gözlenmektedir. Ýþte ayný ikilem bu kez elektronda da
yaþandý. Tabii bu durum bilim dünyasýnda büyük bir kargaþa yarattý. Bu kargaþa
ünlü Kuramsal Fizik Profesörü Richard P. Feynman’ýn sözleriyle þöyle çözüldü:
Elektronlarýn ve ýþýðýn nasýl davrandýklarýný artýk biliyoruz. Nasýl mý
davranýyorlar? Parçacýk gibi davrandýklarýný söylersem yanlýþ izlenime yol
açmýþ olurum. Dalga gibi davranýrlar desem, yine ayný þey. Onlar kendilerine
özgü, benzeri olmayan bir þekilde hareket ederler. Teknik olarak buna
“kuantum mekaniksel bir davranýþ biçimi” diyebiliriz. Bu, daha önce
gördüðünüz hiçbir þeye benzemeyen bir davranýþ biçimidir...... Bir atom, bir
yay ucuna asýlmýþ sallanan bir aðýrlýk gibi davranmaz. Küçücük gezegenlerin
yörüngeler üzerinde hareket ettikleri minyatür bir güneþ sistemi gibi de
davranmaz. Çekirdeði saran bir bulut veya sis tabakasýna da pek benzemez.
Daha önce gördüðünüz hiçbir þeye benzemeyen bir þekilde davranýr. En azýndan
bir basitleþtirme yapabiliriz: Elektronlar bir anlamda týpký fotonlar gibi
davranýrlar; ikisi de “acayiptir”, ama ayný þekilde. Nasýl davrandýklarýný
algýlamak bir hayli hayal gücü gerektirir; çünkü açýklayacaðýmýz þey
bildiðimiz herþeyden farklýdýr.12
Bilimadamlarý, elektronlarýn bu þekilde davranmalarýný hiçbir þekilde
açýklayamadýklarý için çözüm olarak bu harekete yeni bir isim takmýþlardýr:
‘Kuantum Mekaniksel Hareket’. Bu noktada görülen olaðanüstülüðü ve bilimin
düþtüðü hayreti yine Profesör Feynman’ýn kaleminden aktarýyoruz:
Size doðanýn ne þekilde davrandýðýný anlatacaðým. Onu, bu þekilde
davranabileceðini kabul ederseniz, çok sevimli ve büyüleyici bulacaksýnýz.
Eðer yapabilirseniz, kendinize sürekli “Ama bu nasýl olabilir?” diye
sormayýn; çünkü çabanýz boþunadýr; þimdiye kadar hiç kimsenin kurtulamadýðý
bir çýkmaz sokaða girersiniz. Bunun neden böyle olabildiðini hiç kimse
bilmiyor.13
Ancak, burada Feynman’ýn bahsettiði “çýkmaz sokak” aslýnda çýkmaz deðildir.
Burada bazýlarýnýn bir türlü iþin içinden çýkamamasýnýn sebebi, ortadaki açýk
delillere raðmen bu inanýlmaz sistemlerin ve dengelerin bilinçli ve þuurlu bir
Yaratýcý tarafýndan varedildiðini kabul edememeleridir. Halbuki durum son
derece açýktýr: Allah evreni yoktan varetmiþ, olaðanüstü dengelere dayalý ve
örneksiz olarak yaratmýþtýr. Ýçinden bir türlü çýkýlamayan, anlaþýlamayan ve
bilimadamlarýnýn her fýrsatta “Ama bu nasýl olabilir?” diye kendi kendilerine
sorduklarý sorunun cevabý, herþeyin yaratýcýsýnýn Allah olmasýnda yatmaktadýr.


Elektronlarýn Bir Baþka Fonksiyonu: Renkler
Kapkara bir dünyada yaþamak nasýl olurdu, hiç düþündünüz mü? Bedeniniz,
etrafýnýzdaki insanlar, denizler, gökyüzü, aðaçlar, çiçekler, kýsacasý
herþeyin kapkara olduðunu gözünüzde bir canlandýrýn. Böyle bir yeryüzünde
yaþamayý hiç istemezdiniz öyle deðil mi?



Peki, yeryüzünü renkli kýlan nedir? Dünyamýzý olaðanüstü güzel kýlan renkler
nasýl oluþmaktadýr?
Maddenin yapýsýnda bulunan, birazdan göreceðimiz özellikler bizim maddeyi
renkli olarak algýlamamýza yol açarlar. Evet; renkler, elektronlarýn atom
içindeki bazý hareketlerinin bir fonksiyonu olarak oluþur. ‘Elektronlarýn
hareketiyle renklerin ne ilgisi olabilir?’ diye düþünebilirsiniz. Bu iliþkiyi
hemen kýsaca açýklayalým.
Elektronlar sadece belirli yörüngelerde dönerler. Bu yörüngelerin 7 tane
olduðundan az önce bahsetmiþtik. Her bir yörünge belirli bir enerji seviyesine
sahiptir. Sözkonusu bu enerji seviyesi yörüngenin çekirdekten olan uzaklýðýna
baðlý olarak deðiþir. Bir yörünge çekirdeðe ne kadar yakýnsa elektronun
enerjisi o kadar az, çekirdeðe ne kadar uzaksa enerjisi o kadar yüksek olur.
Elektronlarýn yörüngelerinin her birinin altýnda da “alt yörüngeler” vardýr.
Elektronlar, bulunduklarý yörüngenin “alt yörüngeleri” arasýnda seyahatler
yaparlar. Nasýl mý?
Elektronlar bulunduklarý alt yörüngeden bir baþka yüksek enerjili alt
yörüngeye atlarlar. Bir üst enerji seviyesinde boþ bir yer olduðunda elektron
birdenbire ortadan kaybolur ve þaþýrtýcý bir þekilde o üst enerji seviyesinde
tekrar ortaya çýkar. Ancak elektron bunu yaparken dýþardan çok önemli bir
destek alýr: Enerji. Elektron bulunduðu yörüngeden daha yüksek enerjili alt
yörüngeye sýçrarken bu iki enerji seviyesinin arasýndaki fark kadar dýþardan
enerji almak zorundadýr. Üst enerji seviyesinin gerektirdiði enerji seviyesine
ulaþmadan elektron bu yörüngeye sýçrayamaz. Elektronun dýþardan temin ettiði
enerji “Foton”dur.
Foton, en basit anlatýmýyla “ýþýk parçacýðý”dýr. Evrendeki yýldýzlarýn hepsi
birer foton kaynaðýdýr, Dünyamýz içinse en önemli kaynak elbette ki Güneþ’tir.
Fotonlar Güneþ’ten saniyede 300.000 km. hýzla tüm uzaya daðýlmaktadýrlar. Peki
ýþýk ile az önce bahsettiðimiz elektronlarýn hareketleri arasýnda nasýl bir
baðlantý var, hemen açýklayalým.
Bir cismin rengi, gerçekte o cisimden yansýyarak gözümüze ulaþan ýþýklarýn bir
karýþýmýdýr. Genellikle kendi ýþýk yaymayan ve güneþten aldýðý ýþýðý yansýtan
bir cismin rengi, hem aldýðý ýþýða hem de bu ýþýk üzerinde yaptýðý deðiþikliðe
baðlýdýr. Beyaz ýþýkla aydýnlatýlan cisim “kýrmýzý” görünüyorsa güneþ
ýþýðýndaki karýþýmýn büyük bölümünü soðuruyor ve yalnýz kýrmýzýyý yansýtýyor
demektir. Burada “soðurmak”tan kastedilen þudur:
Yukarýda da belirttiðimiz gibi atomdaki her bir yörüngenin altýnda bir de
alt yörüngeler vardýr ve elektronlar bu alt yörüngeler arasýnda seyahat
yaparlar. Herbir alt yörüngenin bir enerji seviyesi vardýr ve elektron
bulunduðu alt yörüngenin enerji seviyesi kadar enerji taþýmaktadýr.
Yörüngeler çekirdekten uzaklaþtýkça enerjileri de artar. Elektron, bulunduðu
alt yörüngeden yukarýda baþka bir alt yörüngede, 1 elektronluk boþ yer
olduðunda bir anda yok olur. Ve üst enerji seviyeli alt yörüngede ortaya
çýkar. Yalnýz elektronun bu hareketi yapabilmesi için enerjisini geçiþ
yaptýðý alt yörüngenin gerektirdiði enerjiye çýkartmalýdýr. Elektron,
enerjisini arttýrmalýdýr ve bunu da foton soðurarak (yutarak) yapar. Evet,
elektron týpatýp bu iki alt yörünge arasýndaki enerji farký kadar enerjiye
sahip ýþýk parçacýðý olan fotonu soðurur. Daha sonra da tekrar eski
yörüngesine geri döner. Bu hareket sürekli devam eder….
Güneþten çok çeþitli enerji seviyelerinde fotonlar gelmektedir. Ancak, bu
fotonlar arasýndaki görünür ýþýk, çok dar bir alaný kaplamaktadýr. Güneþten
gelen ýþýk parçacýklarý maddeye çarptýðýnda, iþte ýþýðýn bir kýsmý yukarýda
anlattýðýmýz þekilde madde tarafýndan soðurulur, soðurulmayan diðer kýsým ise
maddeye çarpýp dýþarý geri yansýr. Nihayet, cisimden yansýyan ýþýk gözümüzün
retinasýna çarpar. Retinaya çarpan bu ýþýk iþareti sinir akýþýna dönüþür ve
beynimize kadar ulaþýp görüntüyü oluþturur.
Durumu birkaç örnekle daha anlaþýlýr hale getirebiliriz: Bir Morpho Kelebeðini
(Sarý Kelebek) ele alalým. Kelebekte pterin adý verilen pigmentler, sarý hariç
bütün güneþ ýþýðýný soðurmaktadýrlar. Kelebeðe çarpýp, kelebekteki pigment
molekülünün elektronlarý tarafýndan soðurulmadan dýþarý yansýtýlan ýþýk
parçacýklarý, sahip olduklarý enerji sarýya denk geldiði için beynimiz
tarafýndan sarý renk olarak algýlanmaktadýr.
Cismin rengi, ýþýk kaynaðýndan gelen ýþýðýn özelliðine ve sözkonusu cismin bu
ýþýðýn ne kadarýný dýþarý yansýttýðýna baðlýdýr. Örneðin bir elbisenin rengi,
güneþ ýþýðýnda veya bir maðazada bakýldýðýnda ayný deðildir. Bir cisim þayet
beynimiz tarafýndan siyah olarak algýlanýyorsa, güneþten gelen bütün ýþýðý
soðuruyor ve dýþarý hiç ýþýk yansýtmýyor demektir. Ayný þekilde eðer cisim
güneþten gelen ýþýðýn tümünü birden yansýtýyor ve hiç ýþýk soðurmuyorsa
beynimiz tarafýndan beyaz olarak algýlanmaktadýr. Bu durumda üzerinde dikkatle
düþünülmesi gereken noktalar þunlardýr:
1-Cismin rengi, ýþýk kaynaðýndan gelen ýþýðýn özelliklerine baðlýdýr.
2-Cismin rengi, kendi yapýsýndaki moleküllerin elektronlarýnýn hareketine, bu
elektronlarýn hangi ýþýðý soðurup hangisini soðurmayacaðýna baðlýdýr.
3-Cismin rengi, retinaya çarpan fotonu beynimizin nasýl algýlayacaðýna
baðlýdýr.
Bu þartlar altýnda, gördüðümüzün cismin gerçek hali olduðunu asla
söyleyemeyiz. Cismin rengi kesinlikle görecelidir ve gördüðümüz rengin hangi
aþamadaki halinin gerçek olduðundan emin olamayýz.
Bu noktada bir kere daha durup bir düþünelim.
Gözle görülemeyecek kadar küçük bir madde olan atomun çekirdeðinin etrafýnda
inanýlmaz bir süratle dönen elektronlar, mevcut yörüngelerinden bir anda
kaybolup alt-yörünge adý verilen bir baþka mekana geçiyorlar. Bu geçiþ için
alt-yörüngede boþ bir yerin olmasý da þart. Bu esnada ihtiyaç duyduklarý
enerjiyi foton soðurarak temin ediyorlar. Sonra asýl yörüngelerine geri
dönüyorlar. Bu hareket esnasýnda insan gözünün algýlayabileceði renkler
oluþuyor. Üstelik sayýlarý trilyonlarla ifade edilebilecek kadar çok atom,
üstelik her saniye hiç durmadan bunu yapýyorlar. Bizler de hiç kesintisiz bir
“görüntü” elde ediyoruz.
Bu müthiþ mekanizma, insan yapýsý hiçbir makinenin iþleyiþine benzetilemez.
Örneðin bir saat tek baþýna çok karmaþýk bir mekanizmadýr, ve saatin doðru
olarak çalýþabilmesi için tüm parçalarýnýn (çarklar, diþliler, vidalar,
somunlar, vs.) doðru yerlerde, doðru biçimde bulunmasý þarttýr. Bu mekanizmada
en küçük bir aksama, saatin iþleyiþine zarar verir. Fakat atomun yapýsýný ve
elektronlarýn yukarýda anlattýðýmýz mekanizmasýný, iþleyiþini düþününce, bir
saatin yapýsý çok hafif kalýyor. Dediðimiz gibi bu mekanizma hiçbir insani
sistemle kýyaslanamayacak kadar karmaþýk, mükemmel ve organize. Peki son
derece sistematik biçimde iþleyen, hiç aksamadan devam eden böyle bir sistem
kendi kendine, tesadüfler sonucunda meydana çýkabilir mi? Ya da þöyle soralým:
Issýz bir çölde ilerlerken yerde iþleyen bir saat görseniz, bunun toz, toprak,
kum ve taþlardan þans eseri oluþtuðunu düþünür müsünüz? Bunu hiç kimse
düþünmez, çünkü saatteki tasarým ve akýl her yönüyle gözler önündedir. Oysa
bir atomdaki tasarým ve akýl, yukarýda da söylediðimiz gibi insan yapýsý
herhangi bir mekanizmayla kýyaslanmayacak kadar üstündür. Bu aklýn sahibi de
büyük ilim sahibi, Bilen, Gören ve Yaratan Allah’týr.
Bu bölümde bize verilen en büyük nimetlerden biri olan renklerin oluþumunu
inceledik. ‘Renk’ kavramýnýn var olmasýndan da anlaþýldýðý gibi, Allah
gördüðümüz ve göremediðimiz heryeri sonsuz bir sanatla yaratmýþ ve bizim
haberimiz bile olmadýðý halde sayýsýz sebebi bizim emrimize vermiþtir. Daha
önceden hiç bilmediðimiz, belki de öðrenmeyi hiç aklýmýza getirmediðimiz
renkler konusu, bilim ilerledikçe iþte bu kadar detaylý olarak bize aktarýlýr.
Bilimin, akýl ve vicdan sahibi her insanýn Allah’ýn varlýðýna inanmasýna
vesile olacaðý bir gerçektir. Tüm bunlara raðmen evrenin her noktasýnda þahit
olunan üstün sanatý ve aklý görmemezlikten gelenler olabilmektedir. Ünlü
bilimadamý Louis Pasteur bu konuyla ilgili ilginç bir tespit yapmýþtýr:
“Bilimin azý Allah’tan uzaklaþtýrýr, ama çoðu, O’na götürür.”14
Ýþte bizim de çevremizde geliþen sayýsýz olayla ilgili bilgimiz arttýkça her
geçen gün Allah’ýn ilmine olan hayranlýðýmýz da artmaktadýr. Bu hayranlýk ise
Allah’ýn sonsuz kudretini, gücünü mümkün olduðunca idrak etme, ve dolayýsýyla
O’ndan gereði gibi korkup-sakýnma yolunda çok önemli bir adýmdýr. Ýnsanýn
teknik bilgisi arttýkça, Allah’ýn kendisini her yönden kuþattýðýný, gökten
yere her iþi onun düzenlediðini, kontrolünü elinde tuttuðunu, canýnýn bir gün
mutlaka alýnacaðýný ve dünyada yaptýklarýndan hesaba çekileceðini
kavrayabilir. Kuran bu durumu bir ayette þöyle açýklar:
Allah’ýn gökyüzünden su indirdiðini görmedin mi? Böylece biz onunla,
renkleri deðiþik olan meyveler çýkardýk. Daðlardan da beyaz, kýrmýzý
renkleri deðiþik ve siyah yollar (kýldýk). Ýnsanlardan, hayvanlardan ve
davarlardan da renkleri böyle deðiþik olanlar vardýr. Kullarý içinde ise
Allah’tan ancak alim olanlar ‘içleri titreyerek-korkar’. Þüphesiz Allah,
üstün ve güçlü olandýr, baðýþlayandýr. (Fatýr, 27-28)
Parçacýklarýn Programlanmýþ Hareketi
Buraya kadar, atomu oluþturan tüm parçacýklarý inceledik. Bunlarýn birçok
özelliklerini gördük. Þimdi bu parçacýklarýn, daha önce bahsetmediðimiz ortak
bir özelliðini ele alacaðýz: Spin Dönüþü.
Atomu oluþturan parçacýklarýn kendi eksenleri etrafýnda olaðanüstü bir hýzla
dönüþlerine “spin” denilmektedir. Parçacýklarýn spin hareketi ilk kez 1925
yýlýnda farkedildi ve bu dönüþ “Pauli Dýþlama Ýlkesi” olarak anýlmaya
baþlandý. Bu ilkeye göre, iki benzer parçacýk ayný duruma sahip olamazlar,
yani belirsizlik ilkesinin tanýmladýðý sýnýrlar içinde hem ayný konumda, hem
de ayný hýzda bulunamazlar. Bu kuralý þu þekilde açýklayabiliriz: Atom son
derece ufak bir yapýdýr ve o ufak yapýnýn içinde de çok karmaþýk bir trafik
vardýr. Eðer bu yapýyý oluþturan birbirine benzer parçacýklar ayný hýzda ve
ayný yönde hareket etselerdi ne olurdu, bir düþünelim:
Önce, protonu oluþturan 3 kuarký ele alalým: 3 kuark ayný anda, ayný hýzda
ve ayný yönde hareket ettikleri takdirde, artýk 3 kuark diye bir þey kalmaz,
hepsi de tek bir kuark halini alýrlar. Böyle bir durumda da protonlarýn
oluþmasý mümkün olmaz ve çekirdek, yani dolayýsýyla atom oluþamaz. Çünkü
kuark bir enerjiden ibarettir. Madde gibi ayný yönde ve ayný hýzda hareket
eden 3 ayrý enerji olabilmesi mümkün deðildir. Bunlarýn bir þekilde
birbirlerinden ayrýlmalarý gerekir. Bu ayýrým da ancak hareket
farklýlýklarýyla oluþabilmektedir. Ancak bu þartla, kuarklar (enerji
paketçikleri), nötronlarý ve protonlarý oluþturabilirler. Þayet, kuarklarýn
hepsi ayný yönde ve ayný hýzda hareket etselerdi, ne protonlar, ne
nötronlar, ne de çekirdek oluþabilirdi. Sonuç olarak, atomlar, moleküller
dolayýsýyla madde varolamazdý…
Görüldüðü gibi, “spin” hareketi, þu ana kadar gördüðümüz diðer özellikler gibi
evrenin oluþumunda son derece hayati bir öneme sahiptir. Prof. Stephen
Hawking’in ifadesiyle;
Eðer dünya, dýþlama ilkesi olmadan yaratýlsaydý kuarklar, birbirinden ayrý
ve kesin tanýmlý proton ve nötronlarý oluþturamazdý. Proton ve nötronlar da
elektronlarla birlikte atomlarý oluþturamazdý. Hepsi, oldukça düzgün, yoðun
bir “çorba” oluþturmak üzere biraraya çökerdi.15
Bilim bugün atomaltý parçacýklarýn bu hareketlerini keþfetmiþtir, ama
parçacýklarýn neden böyle hareket ettiklerini bir türlü açýklayamamaktadýr. Bu
parçacýklarýn bu þekilde hareket edebilmeleri için, hareketlerinin sonucunda
atomu oluþturacaklarýný idrak edebilmeleri gerekir. Bu idrakin arkasýndan da
ne þekilde hareket edeceklerine karar vermeleri yani bir strateji
belirlemeleri þarttýr. Hangi parçacýk, hangi yönde ve hangi hýzda hareket
edecektir, son derece detaylý bir stratejiye ihtiyaç vardýr ve bu belirlenir.
Daha sonra sýra bu stratejiyi evreni oluþturan sonsuz sayýdaki parçacýða
duyurmaya ve hepsinin bu stratejiye uymalarýný saðlamaya gelmektedir. Strateji
tüm parçacýklara duyurulur ve tüm parçacýklar ne þekilde hareket etmeleri
gerektiðini öðrenirler.
Þimdi, cevaplanmasý gereken çok önemli bir soru vardýr ki bu soru bizi en baþa
döndürmektedir: Neden tüm parçacýklar bu stratejiye uymakta, yani itaat
etmektedirler? Neden bir parçacýk bile bu stratejiye uymamazlýk etmemektedir?
Tüm bu parçacýklarýn, burada saydýklarýmýzý uygulayabilecek þuur, akýl, irade
ve zekalarý mý vardýr?
Kütlesi bile olmayan, sadece enerjiden ibaret olan bu parçacýklarýn, hiç
þüphesiz ne kendilerine ait bir akýllarý, ne de müstakil bir iradeleri var
olabilir. Asýl var olan Allah’ýn sonsuz aklý, sonsuz gücü ve sonsuz ilmidir.
Allah, tüm bu parçacýklara, boyun eðdirmiþ ve böylece evreni yaratmýþtýr. Bir
ayet bu gerçeði bize þöyle bildirmektedir:
... Hayýr, göklerde ve yerde her ne varsa O’nundur, tümü O’na gönülden boyun
eðmiþlerdir. (Bakara, 116)
MADDEYE GÝDEN ÝKÝNCÝ BASAMAK: MOLEKÜLLER
Maddeye giden ilk basamak olan atomlardan sonra ikinci basamak da
moleküllerdir. Moleküller, bir maddenin kimyasal özelliklerini belirten en
küçük birimleridir. Moleküller iki veya daha çok atomdan oluþur; bazýlarý da
binlerce atom gruplarýndan oluþur. Bütün çeþitliliði ile madde, atomlardan
meydana gelen moleküllerin çeþitli biçimlerde biraraya gelmeleriyle
oluþmuþtur.
Atomlarýn molekülleri oluþturmasý veya moleküllerin ayrýþarak atomlarýna
ayrýlmasý, genel olarak “kimyasal reaksiyon” olarak adlandýrýlýr. Kimyasal
reaksiyonlar laboratuvarlarda yapýldýðý gibi, doðada, vücudumuzda, bir yemek
fýrýnýnda, çamaþýr makinasýnda, atmosferde vs. heryerde ve her an
gerçekleþmektedir. Acaba atomlar nasýl ve neye göre kimyasal reaksiyona
girerler?
Atomlarý, molekül içinde elektromanyetik çekim kuvvetine dayalý kimyasal
baðlar birarada tutar. Her atomun baþka bir atomla özel bir birleþme
kabiliyeti vardýr. Bu birleþmeler, atomlarýn dýþ yörüngelerindeki elektronlar
aracýlýðýyla yapýlýr. Her yörüngenin alabileceði maksimum elektron sayýsý
sabittir. Her atom en dýþtaki yörüngesini, alabileceði maksimum elektron
sayýsýna tamamlama gayreti içindedir. Bunun için ya en dýþ yörüngesindeki
elektronlarý maksimum sayýya tamamlamak için baþka atomlardan elektron alýr ya
da en dýþ yörüngesinde az sayýda elektron varsa, bunlarý bir baþka atoma
vererek önceden tamamlanmýþ olan bir alt yörüngeyi en dýþ yörüngesi haline
getirir. Atomlarýn bu genel eðilimi, birbirleri arasýnda yaptýklarý kimyasal
reaksiyonlarýn temel itici gücünü oluþturur. Birbirlerinin bu eðilimlerine
karþýlýklý birebir cevap verebilecek atomlar yanyana geldiklerinde gereken
enerji de saðlandýðý takdirde bahsettiðimiz alýþveriþi gerçekleþtirirler. Bu
alýþveriþ sonucunda aralarýnda kimyasal bir bað kurulur. Atomlarýn aralarýnda
bu þekildeki bir kimyasal baðla oluþturduklarý yapýya molekül adý veriyoruz.

ÜÇ BENZER MOLEKÜL
SONUÇ: ÜÇ ÇOK FARKLI MADDE
Moleküller arasýndaki birçok atomluk bir farklýlýk bile, çok deðiþik
sonuçlar oluþturur. Örneðin þimdi vereceðimiz iki moleküle dikkatle bir
bakýn. Ýkisi de birbirine çok benziyor, ancak karbon ve hidrojen
sayýlarýnda çok ufak farklýlýklar var. Ama sonuç iki zýt madde
oluþturmaya yetiþiyor:
C18H24O2 ve C19H28O2
Bu moleküller nedir, bir tahminde bulunabiliyor musunuz? Hemen
söyleyelim: Birincisi Östrojen, ikincisi ise Testostoren'dur. Yani biri
kadýnlýk, diðeri de erkeklik hormonudur. Birkaç atomluk bir fark bile,
hayret verici biçimde, cinsiyet farklýlýklarýna sebep olmaktadýr.
Þimdi, vereceðimiz formüle bir bakýn:
C6H12O2
Yukarýdaki molekül, öströjen ve testeron hormonlarý moleküllerine ne
kadar da benziyor, deðil mi? Peki, bu molekül nedir? Baþka bir hormon
mu?
Hemen cevaplayalým: Bu molekül þeker molekülüdür.
Ayný çeþit elementlerden oluþan bu üç molekül örneðinde, atom
sayýlarýndaki farklýlýðýn, ne derece farklý moddeler oluþturabildiðini
çok net olarak gördük. Bir tarafta cinsiyet oluþturan hormonlar, bir
diðer tarafta da temel besin maddesi þeker var.

Atomun içindeki dengelerin, parçacýklarýn birbirleriyle etkileþimlerinin ve
atoma etki eden kuvvetlerin aralarýndaki iliþkilerin bir tanesi bile tesadüfle
açýklanamaz. Düþünün ki evrende var olan herþey atomlardan oluþmuþtur. Bu
atomlar öyle küçüktürler ki tek bir toplu iðne ucundaki atomlarýn sayýsý bile
trilyonlarý aþmaktadýr. O halde tüm evrendeki atomlarýn sayýsý telaffuz dahi
edilemeyecek bir miktardadýr. Bu kadar çok sayýdaki atomun herbirinin içinde,
insan aklýnýn sýnýrlarýnýn çok ötesinde bir faaliyet vardýr. Bu düzenli
faaliyet ise, elbette ki tesadüfler neticesinde atomun içine girip yerleþmiþ
olamaz.

Evrenin Hammaddeleri ve Periyodik Cetvel
Doðada bulunan 92 adet ve laboratuvarlarda oluþturulan 17 adet farklý
element "Periyodik Cetvel" diye adlandýrýlan bir tabloda, proton
sayýlarýna gore yerleþtirilmiþlerdir.
Ýlk bakýþta, Periyodik tablo birer, ikiþer harflý alt ve üst köþelerinde
rakamlar yazan kutucuklardan ibaret gibi gözükebilir. Ama, bu tabloya,
þu an solumakta olduðumuz hava ve bedenimiz dahil tüm evren sýðmaktadýr.

Kimyasal Baðlar
Az önce bahsedildiði gibi, atomlar son yörüngelerindeki elektron sayýlarýný
maksimuma tamamlama amacýndadýrlar. Bu amaçlarýný da, diðer atomlarla 3 çeþit
bað kurarak gerçekleþtirirler. Bunlar iyonik bað, kovalent bað ve metalik
baðdýr. Bu baðlarýn özellikleri nedir ve nasýl kurulurlar, kýsaca ele alalým.


Yukarýda bir kovalent bað, aþaðýda ise bir iyonik bað örneði
görülmektedir.

Atom, eðer dýþ yörüngesinde 4’ten az elektronu varsa bunlarý verme, 4’ten
fazla elektronu varsa dýþarýdan elektron alma eðilimindedir. Atomlarýn bu
þekilde birbirleriyle elektron alýp-vererek birleþmeleri “iyonik bað” olarak
isimlendirilir.
Eðer 2 tane atom, dýþ yörüngelerindeki elektronlarý ortak kullanýrsa buna
“kovalent bað” denir. Kovalent baðýn daha iyi anlaþýlabilmesi için kolay bir
örnek verelim: Hidrojen atomunda tek bir elektron vardýr. Daha önce elektron
yörüngelerinden bahsederken de belirttiðimiz gibi atomlarýn ilk yörüngelerinde
en fazla 2 elektron taþýnabilir. Hidrojen atomu tek bir elektrona sahiptir ve
elektron sayýsýný 2’ye çýkarýp kararlý bir atom olma eðilimindedir. Bu yüzden
hidrojen atomu 2’nci bir hidrojen atomuyla kovalent bað yapar. Yani, 2
hidrojen atomu da birbirlerinin tek elektronlarýný 2. elektron olarak
kullanýr. Böylece H2 molekülü oluþur.
Eðer çok sayýda atom, birbirlerinin elektronlarýný ortaklaþa kullanarak
birleþiyorlarsa bu kez “metalik bað” sözkonusudur.
Acaba tüm bu baðlarla, kaç farklý bileþik oluþabilmektedir?
Laboratuvarlarda, hergün yeni yeni bileþikler oluþturulmaktadýr. Ancak þu an
için yaklaþýk 2 milyon bileþikten bahsetmek mümkündür.16 En basit kimyasal
bileþik, hidrojen molekülü kadar ufak olabildiði gibi, milyonlarca atomdan
oluþan bileþikler de vardýr.
Bir element acaba en fazla kaç deðiþik bileþik oluþturabilir? Bu sorunun
cevabý oldukça ilginçtir. Çünkü bir tarafta hiçbir elementle birleþmeyen bazý
elementler (soygazlar) vardýr. Diðer tarafta ise 1.700.000 bileþik
oluþturabilen karbon atomu vardýr. Toplam bileþik sayýsýnýn 2 milyon kadar
olduðunu tekrar hatýrlarsak, 109 elementin 108’i toplam 300.000 bileþik
yapmaktadýrlar. Ancak karbon olaðanüstü bir þekilde tek baþýna tam 1.700.000
bileþik yapabilmektedir.

Canlý Hayatýnýn Temel Taþý: Karbon Atomu
Karbon, canlý hayatý için en hayati elementtir. Çünkü bütün canlý maddeler
karbon bileþiklerinden oluþmuþlardýr. Bizlerin varlýðý için bu kadar önemli
olan karbon atomunun özelliklerini sayfalarca yazsak bitiremeyiz, nitekim
kimya bilimi de henüz bu özelliklerin tümünü keþfedebilmiþ deðildir. Biz
burada karbonun çok önemli birkaç özelliðinden bahsedeceðiz.
Karbonun rekor sayýda (1.7 milyon) bileþik yapabilmesinin sebebi nedir?
Karbonun en önemli özelliklerinden birisi, birbiri ardýnca dizilerek çok kolay
zincir oluþturabilme özelliðidir. En kýsa karbon zinciri 2 karbon atomundan
oluþur. En uzun zincirin kaç karbon atomundan oluþtuðu konusunda kesin bir
rakam verilemez, ancak yaklaþýk olarak 70 halkalý bir zincirden
bahsedilebilir.17 Karbon atomundan sonra en uzun zincir oluþturabilen atomun,
6 halka ile silisyum atomu olduðunu düþünürsek, karbon atomundaki olaðanüstü
durum daha iyi farkedilebilir.
Karbonun bu kadar çok halkalý zincir yapabilmesinin sebebi, zincirlerinin
sadece düz çizgi þeklinde olmamasýdýr. Zincirler dallar halinde de
olabilirler, çokgenler de oluþturabilirler.
Bu noktada, zincirin þeklinin önemi çok büyüktür. Ýki karbon bileþiðinde, eðer
karbon atomu sayýsý ayný olup da bileþiklerin zincir biçimleri farklýysa,
ortaya 2 farklý madde çýkmaktadýr. Karbon atomunun, yukarýda saydýðýmýz
özellikleri ile, canlý hayatý için çok büyük önemi olan moleküller
yaratýlmaktadýr.

Yanyana Gelen Her Atom Hemen Reaksiyona Girseydi Ne Olurdu?
Az önce tüm evrenin 109 elementin atomlarýnýn birbirleriyle reaksiyona
girmeleri sonucu oluþtuðunu söylemiþtik. Burada, üzerinde dikkatle durulmasý
gereken bir nokta vardýr; o da, tepkimenin oluþabilmesi için çok önemli bir
koþulun gerçekleþmesi gerektiðidir.
Örneðin, oksijenle hidrojen her biraraya geldiðinde su oluþmaz. Ya da demir
havayla temas eder-etmez hemen paslanmaz. Eðer öyle olsaydý, katý ve parlak
bir metal olan demir, birkaç dakika içinde yumuþak bir toz olan demir okside
dönüþürdü. Durum böyle olmasaydý yeryüzünde metal diye bir madde kalmazdý. Çok
tuhaf bir dünyada yaþardýk. Yanyana gelen 2 maddenin atomlarý hemen tepkimeye
girerdi. Böyle bir durumda ise, koltuða bile oturmanýz mümkün olamazdý. Çünkü
koltuðu oluþturan atomlarla vücudunuzu oluþturan atomlar hemen tepkimeye girer
ve koltuk-insan arasý bir varlýk (!) olurdunuz. Þüphesiz ki, böyle bir dünyada
canlý hayatýn varlýðý sözkonusu bile olamazdý. Acaba, böyle bir sonucun
yaþanmasýný ne engellemektedir?
Bir örnekle açýklamak gerekirse, hidrojen ve oksijen molekülleri oda
sýcaklýðýnda çok yavaþ tepkimeye girerler, yani “su” oda sýcaklýðýnda çok
yavaþ oluþur. Ancak, ortamdaki sýcaklýk arttýðýnda moleküllerin enerjileri de
artar ve tepkime hýzlanýr, yani su daha hýzlý oluþur.
Bilimadamlarý bu durumu açýklayabilmek için, “Aktifleþme Enerjisi” diye
adlandýrdýklarý bir kavram ortaya atmýþlardýr. Bu kavram, moleküllerin
tepkimeye girebilmeleri için gerekli enerji sýnýrýný ifade etmektedir. Su
örneðinde görüldüðü gibi, hidrojen ve oksijen moleküllerinin tepkimeye girip
suyu oluþturabilmeleri için, enerjilerinin aktifleþme enerjisinden yüksek
olmasý gerekmektedir.
Düþünün ki, yeryüzündeki sýcaklýk biraz daha yüksek olsaydý atomlar çok çabuk
tepkimeye girerdi ve doðadaki denge de bozulurdu. Ancak tersi olsaydý,
yeryüzündeki sýcaklýk daha düþük olsaydý, bu durumda da atomlar tepkimeye
girmekte çok aðýr kalacaklar ve doðadaki dengeler yine bozulacaktý. Bundan da
anlaþýldýðý gibi Dünya’nýn güneþ sistemindeki konumu, tam olarak canlý
hayatýna uygun olacak bir noktadadýr. Elbette ki canlýlýk için gereken hassas
dengeler bununla kýsýtlý deðildir. Dünyanýn eksenindeki eðim, kütlesi, yüzey
geniþliði, atmosferindeki gazlarýn oraný, uydusu ay ile arasýndaki mesafe ve
daha sayabileceðimiz birçok faktör, sadece ve sadece þu andaki deðerleriyle
mevcut olduklarýnda canlýlarýn hayatta kalmasý mümkün olmaktadýr. Bundan da
anlaþýlan, tüm bu faktörlerin hepsinin birbiri ardýnca tesadüflerle
olmayacaðý, hepsinin de canlýlarýn tüm özelliklerini bilen üstün bir kudret
tarafýndan bilinçli bir þekilde varedildikleridir.
Kuþkusuz bilimin bu noktada verdiði cevap, karþý karþýya bulunduðu fizik
kurallarýna bir isim takmaktan ibarettir. En baþta da belirttiðimiz gibi bu
tür olaylarda ne, nasýl, ne þekilde gibi sorularýn pek bir anlamý yoktur. Bu
sorularla ulaþabildiðimiz ancak, zaten var olan bir kuralýn detaylarýdýr. Bu
kuralýn niçin ve kim tarafýndan varedildiði bilim açýsýndan yine bir
muammadýr.
Ýþte bilimin cevap veremediði bu noktada, aklý ve vicdanýyla bakan bir göz
için durum son derece açýktýr: Hiçbir þekilde tesadüflerle açýklanamayacak
olan evrendeki kusursuz dengeler, üstün bir aklýn ve iradenin dilemesi sonucu
gerçekleþmiþtir.

MUCÝZE BÝR MOLEKÜL: SU
Dünyamýzýn üçte ikisi su ile kaplýdýr ve yeryüzünde yaþayan bütün canlýlarýn
%50-%95’i sudan oluþmaktadýr. Kaynama noktasýna yakýn sýcaklýktaki kaynaklarda
yaþayan bakterilerden tutun da, erimekte olan buzullarýn üzerindeki bazý özel
yosunlara kadar, suyun olduðu heryerde ve her sýcaklýkta hayat vardýr.
Yaðmurdan sonra yapraklar üzerinde kalan bir su damlacýðýnda bile binlerce
mikroskopik canlý doðar, çoðalýr ve ölür.
Yeryüzünde hiç su olmasa yeryüzü nasýl görünürdü? Þüphesiz her yer çölden
ibaret olurdu, denizlerin yerlerinde dipsiz ve ürkütücü çukurlar yeralýrdý.
Gökyüzü de bulutsuz ve çok garip renkte görülürdü.
Yeryüzündeki hayatýn temeli olan suyun oluþabilmesi ise aslýnda son derece
zordur. Öncelikle suyun bileþenleri olan hidrojen ve oksijen moleküllerini bir
cam kabýn içinde düþleyelim. O kabýn içinde çok uzun bir süre býrakalým. Bu
gazlar kabýn içinde yüzlerce yýl bile hiç su oluþturmayabilirler. Oluþtursalar
da çok yavaþ olarak, mesela binlerce yýl sonra kabýn dibinde çok az su
farkedilebilir.
Böyle bir durumda suyun bu derece yavaþ oluþmasýnýn sebebi sýcaklýktýr. Oda
sýcaklýðýnda oksijenle hidrojen çok yavaþ tepkimeye girerler .
Oksijen ve hidrojen, serbest halde iken H2 ve O2 molekülleri halinde
bulunurlar. Bu moleküllerin su molekülünü oluþturmak için birleþmeleri için
çarpýþmalarý gerekir. Bu çarpýþma sonucunda, hidrojen ile oksijen molekülünü
oluþturan baðlar zayýflar ve oksijen ile hidrojen atomlarýnýn birleþmesine
engel kalmaz. Sýcaklýk, bu moleküllerin enerjisini, dolayýsýyla hýzlarýný
arttýrdýðý için çarpýþmalarýn sayýsýný da büyük ölçüde arttýrýr. Böylece,
tepkimenin hýzlý ilerlemesini saðlar. Ancak, þu anda yeryüzünde suyun
oluþmasýný saðlayacak kadar yüksek ýsý yoktur. Suyun oluþmasý için gerekli
olan ýsý, dünya oluþurken saðlanmýþ ve dünyanýn dörtte üçlük kýsmýný oluþturan
su o zaman oluþmuþtur. Artýk bu su kaynaklarý buharlaþarak atmosfere
yükselmekte, orada da soðuyarak yaðmur þeklinde yeniden yeryüzüne dönmektedir.
Yani mevcut miktara yeni bir ilave olmaz, sadece bir çevrim yaþanýr.
Su, kimyasal olarak pekçok olaðanüstü özelliðe sahiptir. Herbir su molekülü
hidrojen ve oksijen atomlarýnýn birleþmesiyle oluþmuþtur. Biri yakýcý, diðeri
de yanýcý olan iki gazýn birleþerek bir sývýyý, hem de suyu oluþturuyor
olmalarý oldukça ilginçtir.
Kimyasal olarak suyun nasýl oluþtuðuna gelince; suyun elektrik yükü sýfýr yani
nötrdür. Ancak oksijen ve hidrojen atomlarýnýn büyüklüklerinden dolayý su
molekülünün oksijen tarafý hafifçe eksi, hidrojen tarafý da hafifçe artý
yüklüdür. Birden fazla su molekülü biraraya geldiðinde artý ve eksi yükler
birbirini çekerek “hidrojen baðý” denilen çok özel bir baðý oluþturur.
Hidrojen baðý çok zayýf bir baðdýr ve ömrü aklýmýzýn kavrayamayacaðý kadar
kýsadýr. Bir hidrojen baðýnýn ömrü, yaklaþýk olarak bir saniyenin yüzmilyarda
biri kadardýr. Ama baðlardan biri kýrýldýðýnda hemen bir diðer bað oluþur.
Böylece su molekülleri birbirlerine yapýþýrlar ve diðer taraftan zayýf bir
baðla birbirlerine baðlandýklarýndan akýþkan olurlar.
Hidrojen baðlarýnýn suya kattýðý bir baþka özellik de, suyun sýcaklýk
deðiþimlerine direnç göstermesidir. Havanýn sýcaklýðý aniden artsa bile suyun
sýcaklýðý yavaþ yavaþ artar, ayný þekilde havanýn sýcaklýðý aniden düþse bile
suyun sýcaklýðý yavaþ yavaþ düþer. Suyun sýcaklýðýnýn önemli oranda
oynayabilmesi için çok büyük miktarlarda ýsý enerjisine ihtiyaç vardýr. Suyun
ýsý enerjisinin bu derece yüksek olmasýnýn canlý hayatýna saðladýðý çok büyük
faydalar vardýr. Çok basit bir örnek verecek olursak, vücudumuzda çok büyük
oranda su vardýr. Su eðer havadaki ani sýcaklýk iniþ ve çýkýþlarýna ayný
oranda uysaydý aniden ateþimiz çýkardý veya aniden donardýk.
Ayný þekilde, suyun buharlaþmak için de çok büyük bir ýsý enerjisine ihtiyacý
vardýr. Su buharlaþýrken, çok ýsý enerjisi kullandýðý için suyun sýcaklýðýnda
eksilme olur. Yine insan vücudundan bir örnek verecek olursak; vücudumuzun
normal sýcaklýðý 36oC’dir ve dayanabileceðimiz en yüksek sýcaklýk 42oC’dir.
Aradaki bu 6oC’lik aralýk çok küçük bir aralýktýr ve birkaç saat güneþ altýnda
çalýþmak vücut sýcaklýðýný bu kadar arttýrabilir. Ancak vücudumuz terleyerek,
yani içindeki suyu buharlaþtýrarak çok büyük miktarda ýsý enerjisi harcar ve
vücut sýcaklýðý düþer. Vücudumuz otomatik olarak çalýþan böyle bir mekanizmya
sahip olmasaydý, birkaç saat güneþ altýnda çalýþmak bile bizler için öldürücü
olurdu.

Yandaki þemada solda tek bir su molekülü, saðda ise birbirleriyle
'hidrojen baðý' oluþturmuþ su molekülleri görülmektedir.

Hidrojen baðlarýnýn suya kazandýrdýðý bir baþka olaðanüstü özellik, suyun sývý
iken katý haline oranla daha yoðun olmasýdýr. Halbuki, yeryüzündeki maddelerin
çoðu katý iken sývý haline oranla daha yoðundur. Ancak, su diðer maddelerin
tersine donarken genleþir. Bunun sebebi hidrojen baðlarýnýn su moleküllerinin
birbirlerine sýký þekilde baðlanmasýný engellemesi ve arada birçok boþluðun
kalmasýdýr. Su sývý iken hidrojen baðlarý kýrýldýðýndan oksijen atomlarý
birbirine yaklaþýr ve daha yoðun bir yapý elde edilir.
Bu durum ayný þekilde buzun sudan daha hafif olmasýný da beraberinde getirir.
Normalde herhangi bir metali eritip içine ayný metalden birkaç katý parça
atsanýz, bu parçalar hemen dibe çöker. Ancak suda durum farklýdýr. Onbinlerce
ton aðýrlýðýndaki buz daðlarý suyun üzerinde mantar gibi yüzmektedirler. Peki
suyun bu özelliðinin ne gibi bir faydasý olabilir?
Bu soruyu bir ýrmak örneði ile cevaplayalým: Havalar çok soðuduðunda ýrmaktaki
suyun tamamý deðil, sadece üzeri donar. Su, +4oC’de en aðýr halindedir ve bu
dereceye ulaþan su hemen dibe çöker. Suyun üzerinde ‘katman halinde buz’
oluþur. Bu katmanýn altýnda su akmaya devam eder ve +4oC canlýlarýn
yaþayabileceði bir sýcaklýk olduðu için sudaki canlýlar bu sayede hayatlarýný
sürdürürler.
Buraya kadar bahsettiðimiz, Allah’ýn suya vermiþ olduðu muhteþem özellikler;
yeryüzünde canlý hayatýnýn varolabilmesini mümkün kýlan özelliklerdir.
Aþaðýdaki ayette de görebileceðiniz gibi, üstün bir yaratýlýþ örneði olan su,
Allah tarafýndan, insanýn ihtiyaçlarýný karþýlamaya yönelik olarak gökten
indirilmiþtir. Kuran’da Allah’ýn insanlara sunduðu bu büyük nimetin önemi
þöyle bildirilmiþtir:
Sizin için gökten su indiren O’dur; içecek ondan, aðaç ondandýr (ki)
hayvanlarýnýzý onda otlatmaktasýnýz. Onunla sizin için ekin, zeytin,
hurmalýklar, üzümler ve meyvelerin her türlüsünden bitirir. Þüphesiz bunda,
düþünebilen bir topluluk için ayetler vardýr. (Nahl, 10-11)
Suyun Kimya Kurallarýný Altüst Eden Özelliði
Hepimizin de bildiði gibi su 100oC sýcaklýkta kaynar ve 0oC sýcaklýkta donar.
Ancak, normal þartlarda suyun 100oC deðil, -80oC kaynamasý gerekirdi. Neden
mi?
Periyodik tabloda ayný gruptaki elementlerin özellikleri, hafif elementten
aðýr elemente doðru düzenli deðiþiklikler gösterir. Bu düzenlilik, özellikle
hidrojen bileþiklerinde hakimdir. Periyodik tabloda oksijenin bulunduðu grupta
bulunan elementlerin bileþikleri hidrid diye adlandýrýlýr. Su, aslýnda oksijen
hidrid’dir. Bu gruptaki diðer elementlerin hidridleri su molekülü ile ayný
molekül yapýsýna sahiptirler.
Bu bileþiklerin kaynama noktalarý kükürtten baþlayýp daha aðýr olanlara doðru
düzenli bir þekilde deðiþir; ancak umulmadýk bir þekilde suyun kaynama noktasý
bu dizinin dýþýna çýkar. Su (oksijen hidrid) olmasý gerekenden 180oC daha
yüksekte kaynar. Bir diðer þaþýrtýcý durum da suyun donma noktasý ile
ilgilidir: Yine periyodik sistemdeki düzene göre, suyun -100oC sýcaklýkta
katýlaþmasý gerekir. Ancak su bu kuralý bozar ve olmasý gerekenden 100oC
yukarýda, yani 0oC de buz haline gelir.
Eðer su, periyodik sistemdeki düzene göre hareket etseydi, yeryüzünde sadece
buhar olarak bulunurdu. Bu noktada; niçin hidritlerden baþka biri deðil de,
sadece suyun (oksijen hidrit) periyodik sistem kurallarýna uymadýðý sorusu
akla gelmektedir.
Gerek fizik kurallarý, gerek kimya kurallarý ya da kural olarak
nitelendirdiðimiz ne varsa; insanlarýn, evrendeki olaðanüstü dengenin ve
yaratýlýþýn sebebini açýklama gayretinden baþka þeyler deðildirler. Bu
kurallar, her ne kadar süslü isimlerle anýlsalar da, bu isimler bu kurallarýn
gerçekten iþlediðini ispatlamaz. Nitekim, az önce ele aldýðýmýz gibi, “su”
evrende canlý yaþamýn var olabilmesine en uygun þekilde ve kimya kurallarýný
alt-üst edecek þekilde yaratýlmýþtýr. Aþaðýdaki ayette de bildirildiði gibi;
Allah, gökte ve yerde ne varsa, herþeye bizler için boyun eðdirmiþtir. “Su” da
bu boyun eðdiriþe çok güzel bir örnektir.
Kendinden (bir nimet olarak) göklerde ve yerde olanlarýn tümüne sizin için
boyun eðdirdi. Þüphesiz bunda, düþünebilen bir kavim için gerçekten ayetler
vardýr. (Casiye, 13)
Koruyucu Tavan: Ozon
Soluduðumuz hava, yani aþaðý atmosfer büyük ölçüde oksijen gazýndan oluþur.
Burada oksijenden kastettiðimiz O2 gazýdýr. Yani oksijen molekülleri 2’þer
atomdan oluþmuþtur. Ancak, oksijen molekülü bazen 3’er atomdan da
oluþabilmektedir. Bu durumda bu molekül artýk oksijen deðil “Ozon” olarak
isimlendirilir, zira bu iki gaz birbirlerinden çok farklýdýrlar.
Hemen burada üzerinde durulmasý gereken bir nokta vardýr: Ýki oksijen atomu
birleþince ‘Oksijen gazý’ oluþmaktadýr da, niçin üç oksijen atomu birleþince
‘Ozon gazý’ diye farklý bir gaz oluþmaktadýr? Sonuçta iki de olsa, üç de olsa
birleþen oksijen atomu deðil midir? O zaman, neden ortaya iki farklý gaz
çýkmaktadýr? Bu soruyu cevaplamadan önce, bu iki gazýn ne yönden farklý
olduklarýný ele alýp, sonra cevap vermek daha yerinde olacaktýr:
Oksijen gazý (O2) aþaðý atmosferde bulunur ve solunum yoluyla yeryüzündeki tüm
canlýlara hayat verir. Ozon gazý (O3) ise, zehirli ve çok kötü kokulu bir
gazdýr. Atmosferin en üst tabakalarýnda bulunur. Eðer, oksijen yerine ozon
solumak zorunda olsak hiçbirimiz yaþayamazdýk.
Ozon, yukarý atmosferdedir; çünkü orada canlý yaþamý için çok hayati bir
fonksiyonu vardýr. Atmosferin yaklaþýk 20 km. yukarýsýnda tüm dünyayý bir
kuþak gibi sarýp sarma